Thu về cũng là lúc Mường Bo bước vào mùa lúa chín. Trên những cung ruộng bậc thang vàng óng trải dài xuống sườn núi, sắc lúa hòa quyện cùng màu xanh của rừng và những nếp nhà nép mình bên thung lũng, tạo nên bức tranh thiên nhiên đầy sức sống. Vẻ đẹp ấy không chỉ làm say lòng du khách mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển của Mường Bo: “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”.
Không khí mùa vụ hiện rõ trên những thửa ruộng ở Mường Bo, Nậm Sang, Nậm Cang, Nậm Than... Trên những gương mặt sạm nắng của người dân, niềm vui sau một vụ mùa bội thu hiện rõ. Dừng tay đưa lúa vào máy tuốt, Tần Sáo Quẩy, thôn Nậm Cang, cười vang: “Năm nay lúa được mùa, nhà ít cũng được bốn, năm chục bao, nhà nhiều hơn trăm bao. Như này là đủ sinh hoạt và chăn nuôi đến vụ sau!”.
Theo chỉ dẫn của cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã, chúng tôi vượt qua suối Nậm Sài vào Nậm Sang, một trong những nơi có ruộng bậc thang đẹp nhất Mường Bo. Chỉ tiếc, từ khi các nhà máy thủy điện được xây dựng, dòng Nậm Sài không còn ổn định, có thời điểm khô cạn, lòng suối trơ đá. Nậm Sang có 127 hộ, 568 nhân khẩu, chủ yếu là người Xa Phó. Vụ mùa này, mỗi hộ thu gần 2 tấn lúa, có hộ đạt tới 4 tấn.
Bí thư Chi bộ thôn Nậm Sang Hù Vi Vi, nữ cán bộ thế hệ 9X, xuất hiện trong bộ trang phục Xa Phó với những đường thêu nhiều màu. Câu chuyện của chị xoay quanh những việc rất gần với đời sống. Sau sáp nhập, số hộ tăng, công việc nhiều thêm. Lúa gạo đã cơ bản đủ ăn, nhưng Nậm Sang vẫn còn 12 hộ nghèo, 40 hộ cận nghèo. Làm thế nào để bà con có thêm sinh kế, nâng thu nhập; giữ gìn không để nét văn hóa của cộng đồng Xa Phó bị mai một!.
“Chi bộ và thôn phải tiếp tục vận động bà con chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, nâng hiệu quả trên đơn vị canh tác; đẩy mạnh chuyển đổi nghề từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp. Đặc biệt là giữ gìn vệ sinh môi trường, trang phục, nghề thêu, tiếng nói, đội văn nghệ...” – chị Vi Vi chia sẻ.
Khác với Nậm Sang, ở thôn người Dao Nậm Cang, do ruộng ở xa bản nên sắc vàng của lúa nhường chỗ cho màu xanh bạt ngàn của núi rừng. Hơn hai nghìn héc ta rừng tự nhiên với độ che phủ trên 75%, người dân đồng lòng bảo vệ rừng, vừa giữ nguồn sinh thủy cho hơn 80 ha lúa với năng suất bình quân 49,8 tạ/ha, vừa duy trì thảo quả, sa nhân cùng nhiều loại dược liệu dưới tán rừng, mỗi năm cho sản lượng khoảng 10 tấn, góp phần tăng thêm thu nhập ổn định.
Đặc biệt, theo Trưởng thôn Phùng Trần Phây, có thời điểm trong thôn có tới 90 hộ nuôi cá nước lạnh; sau những tác động của thiên tai và biến động của thị trường, hiện còn khoảng 35 hộ với diện tích mặt nước 1 ha, sản lượng vẫn đạt hàng trăm tấn mỗi năm.
Cùng với ruộng, rừng và thủy sản, kinh tế phi nông nghiệp cũng đang mở thêm hướng sinh kế cho người dân. Thủy điện Nậm Cang 1 hiện tạo việc làm cho 32 lao động địa phương. Nhờ đó, trong tổng số 201 hộ với hơn 1.000 nhân khẩu, thôn chỉ còn 8 hộ nghèo và 32 hộ cận nghèo. Điều đáng phấn khởi là dù kinh tế phát triển, đời sống ngày càng nâng cao, Nậm Cang vẫn giữ được nét văn hóa bản địa đặc sắc. Những lễ hội truyền thống như Tết nhảy, lễ Cấp sắc cùng nghề thủ công và các giá trị văn hóa được bảo tồn, vừa giữ hồn dân tộc, vừa mở ra hướng phát triển du lịch bền vững.
Tối xuống, chúng tôi dừng chân tại một homestay ngay trung tâm xã. Dưới mái nhà sàn yên tĩnh, mát mẻ, bữa cơm của đồng bào Tày gồm rau rừng xanh mướt, vịt béo ngậy, cá nước lạnh cùng những món truyền thống đậm hương vị núi rừng. Không khí quây quần, ấm áp khiến các nghệ sĩ nhiếp ảnh từ Thủ đô không khỏi xuýt xoa, thốt lên rằng cuộc sống nơi đây giản dị mà tuyệt vời đến nao lòng!
Được hình thành trên cơ sở hợp nhất xã Liên Minh và Mường Bo thuộc thị xã Sa Pa cũ, Mường Bo hôm nay có không gian phát triển rộng hơn. Với diện tích tự nhiên 148,26 km², dân số 8.755 người; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm 97,44%, chủ yếu là Tày, Dao, Xa Phó, Mông. Cùng với ổn định tổ chức bộ máy, xã tập trung khai thác lợi thế về nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch, dịch vụ; tạo việc làm, nâng thu nhập và cải thiện đời sống người dân.
Theo Quyền Chủ tịch UBND xã Nguyễn Hoàng Phương: “Chúng tôi xác định ruộng bậc thang, văn hóa các dân tộc, những nghề truyền thống như chạm bạc, làm giấy, thêu, dệt cùng cảnh quan vùng cao là tài sản vô giá. Phải kết nối chúng thành sản phẩm du lịch, vừa giữ gìn văn hóa, vừa tạo sinh kế cho người dân”.
Lời ông Phương không chỉ là định hướng phát triển, mà còn là niềm tin và khát vọng chung của cả cộng đồng các dân tộc tại địa phương. Biến những giá trị vốn có thành nguồn lực mới, những tiềm năng nơi đây đang được quảng bá. Tại Lễ hội “Sắc xuân Mường Bo 2026”, 568 người dân, nghệ nhân và học sinh cùng hòa mình trong vòng xòe đoàn kết. Tháng 7 vừa qua, Giải đua xe đạp địa hình “Mường Bo X-Rice-LCC10: Vút bay trên sóng lúa vàng” thu hút gần 200 vận động viên, đưa du khách đến gần hơn với những cung ruộng và bản làng vùng cao.
Đặc biệt, trên 800 ha ruộng bậc thang, ngoài bảo đảm lương thực, đang được tính toán khai thác theo hướng du lịch trải nghiệm, gắn cảnh quan với văn hóa, sản vật và đời sống cộng đồng. Đáng mừng, xã cũng thành lập chi hội nghề nghiệp phát triển du lịch cộng đồng, từng bước tạo liên kết giữa các hộ dân.
Khi ruộng bậc thang không chỉ cho hạt lúa mà còn trở thành điểm đến; khi món ăn, trang phục, nghề truyền thống... không chỉ được lưu giữ trong đời sống mà còn trở thành sản phẩm để du khách trải nghiệm. 6 tháng đầu năm 2026, Mường Bo đón 17.469 lượt khách, đạt 175% kế hoạch tỉnh giao, doanh thu 3,493 tỷ đồng.
Nhiều chỉ tiêu kinh tế - xã hội cũng đạt được những kết quả cao và rất cao, trong đó, thu ngân sách Nhà nước hơn 5,2 tỷ đồng, đạt 567% kế hoạch; thu nhập bình quân đầu người đạt 39,9 triệu đồng, đạt 99,8% kế hoạch; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 95% kế hoạch...
Vươn lên xây dựng quê hương phát triển bền vững, Mường Bo đặt mục tiêu đến năm 2030, thu nhập bình quân khu vực nông thôn đạt trên 60 triệu đồng/người/năm; hộ nghèo toàn xã còn dưới 5%; chỉ số hạnh phúc đạt trên 73%...
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển, xã xác định chuyển dịch mạnh cơ cấu kinh tế theo mô hình “Nông nghiệp sinh thái - Nông thôn hiện đại - Nông dân văn minh”. Trọng tâm là phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ số, bảo vệ môi trường và khai thác lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng nhằm nâng cao giá trị cây trồng, vật nuôi. Song song với đó, địa phương tiếp tục giải quyết tốt những “điểm nghẽn” về hạ tầng, đặc biệt là giao thông; thúc đẩy giảm nghèo bền vững, đồng thời thích ứng linh hoạt với biến đổi khí hậu và sự biến động của thị trường...
Mường Bo đang viết nên câu chuyện phát triển và hạnh phúc từ chính những giá trị mình có: giữ rừng để bảo tồn nguồn sống, làm ruộng để giữ hạt lúa, giữ nghề để gìn giữ văn hóa, đồng thời mở cửa đón nhận những cơ hội mới. “Xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc” ở nơi đây không phải điều xa vời, mà đang dần hiện hữu.
