Trao đổi với phóng viên tại Malaysia, nhà phân tích đối ngoại, an ninh và chiến lược thuộc trường Đại học Malaya, ông Collins Chong Yew Keat đánh giá Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV (Đại hội XIV) của Đảng Cộng sản Việt Nam không chỉ là một sự kiện chính trị nội bộ mà còn mang ý nghĩa định vị lại hoàn toàn vị thế của Việt Nam trên bản đồ địa chính trị và kinh tế toàn cầu.
Theo ông Collins, trong bối cảnh thế giới đang chuyển mình mạnh mẽ với những biến động phức tạp, Việt Nam nổi lên như một hình mẫu về sự ổn định và khả năng thích ứng linh hoạt.
Nhận định về tầm vóc của Việt Nam trong giai đoạn mới, chuyên gia Collins cho rằng Việt Nam hiện được xem là một trong những quốc gia thực hiện chiến lược cân bằng uy tín và kỷ luật nhất trong ASEAN, đặc biệt khi khối này đang chứng kiến nhiều khác biệt trong cách tiếp cận các cường quốc.
Sự nhất quán trong định hướng chính sách, cùng với khả năng kiềm chế chiến lược và sự gắn kết chặt chẽ về mặt thể chế, đã giúp Việt Nam tạo ra một bản sắc ngoại giao riêng biệt và có sức nặng trên trường quốc tế.
Chuyên gia Malaysia này cho rằng nền tảng cho vị thế vững chắc này chính là chiến lược cho phép Việt Nam mở rộng không gian chiến lược mà không bị phụ thuộc vào bất kỳ trung tâm quyền lực đơn lẻ nào.
Theo phân tích của ông Collins, trong suốt những năm qua, Việt Nam đã làm sâu sắc thêm quan hệ với tất cả các cực quan trọng trong khi vẫn giữ vững quyền tự chủ trong các quyết định then chốt. Việc nâng cấp quan hệ với Mỹ cùng các đối tác tầm trung và lớn khác là minh chứng cho năng lực tham gia sâu rộng vào các tiến trình toàn cầu mà vẫn duy trì được sự cân bằng cần thiết.
Từ góc nhìn khu vực, ông Collins khẳng định Việt Nam đóng vai trò trọng yếu trong việc giảm thiểu những tác động đứt gãy từ sự cạnh tranh giữa các cường quốc đối với ASEAN, đồng thời góp phần vào sự ổn định chiến lược thông qua việc bám rễ sâu vào mạng lưới sản xuất và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Collins nhấn mạnh trong các vấn đề khu vực như Biển Đông, hợp tác tiểu vùng Mekong hay Myanmar, vị thế của Việt Nam sau Đại hội XIV được dự báo sẽ tiếp tục thể hiện sự chủ động có chọn lọc và gắn kết chặt chẽ với các định chế đa phương.
Chuyên gia này nhận định rằng tại Biển Đông, Việt Nam luôn là một trong những thành viên kiên định nhất của ASEAN trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế, chủ quyền và sự ổn định khu vực dựa trên Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 mà không làm leo thang căng thẳng.
Đối với hợp tác Mekong, Việt Nam đang dịch chuyển sang vai trò điều phối ở cấp độ hệ thống, kết nối các vấn đề an ninh nguồn nước, an ninh lương thực và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Điều này phản ánh một tư duy an ninh tích hợp và toàn diện hơn của các nhà lãnh đạo Việt Nam trong nhiệm kỳ mới, thay vì chỉ tiếp cận theo các khái niệm quân sự hẹp.
Ngay cả trong vấn đề Myanmar, cách tiếp cận thận trọng và thực tế của Việt Nam, ưu tiên sự đoàn kết của ASEAN, cũng cho thấy một tầm nhìn chiến lược nhằm bảo vệ đòn bẩy chung của cả khối.
Về mặt kinh tế, vai trò của Việt Nam sau Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành một "mỏ neo" cho giai đoạn phát triển tiếp theo của khu vực theo Tầm nhìn ASEAN 2045.
Chuyên gia Collins chỉ ra rằng các quốc gia láng giềng như Malaysia không chỉ coi Việt Nam là một nền kinh tế tăng trưởng nhanh, mà còn là một lực lượng ổn định giữa tâm điểm của sự cạnh tranh địa chính trị gay gắt.
Việt Nam được kỳ vọng sẽ trở thành một nền kinh tế kết nối, giúp ASEAN gắn chặt hơn vào dòng chảy thương mại và chuỗi cung ứng thế giới. Đặc biệt, sự thành công của Việt Nam trong việc chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên năng suất, vốn nhân sự và sức mạnh thể chế - thay vì chỉ dựa vào các con số tăng trưởng bề nổi - sẽ có tác động lan tỏa mạnh mẽ đến uy tín chung của cả cộng đồng ASEAN.
Một trong những điểm nhấn đáng chú ý về vị thế tương lai của Việt Nam là vai trò bản lề địa chính trị giữa lục địa Á châu và không gian biển của Đông Nam Á, nơi kết nối trực tiếp với Biển Đông và Thái Bình Dương.
Với vị trí địa lý đặc thù, Việt Nam được xem như cửa ngõ để các tuyến liên kết từ Trung Á và Nam Á, thông qua tiểu vùng Mekong, vươn ra các tuyến hàng hải chiến lược của khu vực.
Theo chuyên gia Collins, trong bối cảnh các chuỗi cung ứng toàn cầu đẩy mạnh đa dạng hóa và nâng cao khả năng chống chịu, các hành lang công nghiệp và hạ tầng logistics của Việt Nam đang nổi lên như những nút kết nối chiến lược trong các mạng lưới sản xuất xuyên khu vực.
Về dài hạn, khi các tuyến hàng hải qua Bắc Cực dần hình thành, vị thế cửa ngõ Biển Đông của Việt Nam nhiều khả năng sẽ tiếp tục được củng cố, đưa các cảng biển và hành lang công nghiệp trở thành trung tâm trung chuyển quan trọng, kết nối châu Âu, Trung Á với không gian Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương.
Tựu trung lại, giá trị chiến lược của Việt Nam sau Đại hội XIV đã vượt xa khỏi các chỉ số về sản xuất hay tăng trưởng GDP đơn thuần.
Theo đánh giá của ông Collins, giá trị cốt lõi nằm ở tiềm năng trở thành một "nút kết nối cốt lõi" mới trong thương mại và địa chính trị toàn cầu. Sự hiện diện của một Việt Nam tự cường, đổi mới và có trách nhiệm không chỉ đảm bảo sự thịnh vượng quốc gia mà còn củng cố tính chính đáng và sự phù hợp của ASEAN trong một kỷ nguyên của sự phân mảnh và tái định hình quyền lực. Đây chính là vai trò lịch sử mà Việt Nam đang đảm nhiệm, góp phần tạo nên một khu vực hòa bình, ổn định và kết nối sâu rộng trong những thập kỷ tới.
