Giữa kỳ vọng và lo lắng, ranh giới giữa động lực và áp lực trở nên mong manh hơn bao giờ hết, đòi hỏi sự thấu hiểu và chia sẻ đúng cách trong mỗi gia đình.
“Cuộc đua” không chỉ của học sinh
Những ngày này, không khí ôn thi vào lớp 10 tại nhiều gia đình ở Ninh Bình trở nên căng thẳng hơn thường lệ. Lịch học của học sinh lớp 9 dày đặc với các buổi học chính khóa, học thêm và tự ôn luyện tại nhà, khiến nhịp sinh hoạt gần như xoay quanh kỳ thi quan trọng sắp tới. Song song với đó, không ít phụ huynh cũng bước vào “mùa thi” theo cách riêng của mình, khi mọi sự quan tâm trong gia đình đều dồn về việc học của con.
Tại xã Ý Yên, chị Nguyễn Thị Hằng, có con đang chuẩn bị thi vào lớp 10, cho biết sinh hoạt của cả gia đình gần như xoay quanh việc học của con. “Tối nào tôi cũng ngồi cùng con học bài đến khuya, nhắc nhở từng môn. Chỉ mong con đỗ vào trường công lập như mong muốn”, chị chia sẻ. Không chỉ hỗ trợ về thời gian, chị còn chủ động tìm kiếm đề thi, tài liệu để con luyện tập, coi đó như cách đồng hành thiết thực trong giai đoạn nước rút.
Câu chuyện của gia đình chị Hằng không phải là cá biệt. Nhiều phụ huynh khác cũng dành phần lớn thời gian cho việc học của con: Người đưa đón con đi học thêm liên tục, người sắp xếp lại công việc để kèm cặp con trong giai đoạn cao điểm. Sự quan tâm ấy xuất phát từ tình thương và kỳ vọng, nhưng trong nhiều trường hợp lại khiến không khí gia đình trở nên căng thẳng, khi áp lực thi cử vô hình lan tỏa trong từng sinh hoạt hằng ngày.
Ở góc độ nhà trường, các giáo viên cho rằng, kỳ thi vào lớp 10 có tính cạnh tranh cao, đặc biệt đối với các trường công lập, nên việc phụ huynh đồng hành cùng con là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, nếu không khéo léo trong cách thể hiện, sự đồng hành ấy có thể vô tình chuyển thành áp lực, khiến học sinh mất đi sự thoải mái cần thiết trong quá trình ôn tập.
Thực tế cho thấy, khi được hỗ trợ đúng cách, gia đình sẽ trở thành điểm tựa vững chắc giúp học sinh vượt qua giai đoạn ôn thi nhiều áp lực. Với nhiều em, sự quan tâm và động viên từ cha mẹ chính là nguồn lực tinh thần quan trọng nhất, giúp duy trì sự ổn định tâm lý trước kỳ thi. Trần Minh Hiếu, học sinh lớp 9 Trường THCS Yên Tân (Tân Minh, Ninh Bình), chia sẻ: “Những lúc em thấy mệt hoặc nản, mẹ thường động viên và cho em nghỉ ngơi hợp lý, không ép học quá nhiều. Nhờ vậy, em cảm thấy thoải mái hơn và học hiệu quả hơn”.
Thầy Phạm Quang Khải, giáo viên dạy Toán Trường THCS Yên Tân, nhận xét những học sinh nhận được sự đồng hành phù hợp từ gia đình thường có tâm lý ổn định và tiến bộ rõ rệt. “Phụ huynh không cần kèm con quá sát, nhưng cần quan tâm đúng lúc, đúng cách. Khi học sinh cảm thấy được tin tưởng, các em sẽ chủ động và tự giác hơn trong học tập”, thầy nói, đồng thời nhấn mạnh vai trò của sự hỗ trợ tinh thần thay vì kiểm soát hành vi học tập.
Sự đồng hành hiệu quả không nằm ở việc kiểm soát chặt chẽ, mà ở sự thấu hiểu và chia sẻ. Nhiều gia đình lựa chọn cách trò chuyện, lắng nghe, cùng con xây dựng kế hoạch ôn tập phù hợp thay vì ép học thêm dày đặc. Bên cạnh đó, việc tạo môi trường học tập thuận lợi như không gian yên tĩnh, thời gian biểu khoa học và chế độ dinh dưỡng hợp lý cũng góp phần giúp học sinh duy trì sức khỏe, ổn định tinh thần trong giai đoạn ôn thi quan trọng.
Khi kỳ vọng trở thành áp lực vô hình
Bên cạnh những tác động tích cực, không ít trường hợp sự kỳ vọng quá lớn từ phụ huynh lại trở thành áp lực đối với học sinh, đặc biệt trong giai đoạn nước rút trước kỳ thi vào lớp 10 – thời điểm được xem là bước ngoặt quan trọng trong hành trình học tập bậc phổ thông.
Đỗ Phương Anh, học sinh lớp 9 Trường THCS Trần Bích San (Nam Định, Ninh Bình), chia sẻ: “Bố mẹ luôn mong em đỗ vào trường tốp của tỉnh. Nhiều lúc em thấy rất áp lực, sợ không đạt được như kỳ vọng”. Áp lực không chỉ đến từ những lời nhắc nhở trực tiếp, mà còn âm thầm hình thành qua các so sánh vô tình với bạn bè, người thân có thành tích cao, khiến nhiều học sinh luôn trong trạng thái tự tạo áp lực cho chính mình.
Ở góc nhìn giáo viên, tình trạng này không phải hiếm gặp trong mỗi mùa ôn thi. Cô Nguyễn Thị Thanh Hoa - Trường THCS Trần Bích San, cho biết trong các buổi trao đổi, nhiều học sinh thừa nhận nỗi lo lớn nhất không nằm ở độ khó của đề thi mà ở tâm lý sợ làm cha mẹ thất vọng. “Có em học lực khá nhưng vẫn căng thẳng, thậm chí mất ngủ trước kỳ thi vì áp lực tâm lý kéo dài”, cô chia sẻ, cho thấy sức nặng tinh thần không nhỏ mà các em đang phải đối mặt.
Đáng chú ý, không chỉ học sinh, chính các bậc phụ huynh cũng đang chịu áp lực trong mùa thi. Tâm lý lo lắng trước một kỳ thi có tính cạnh tranh cao khiến nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, vừa kỳ vọng, vừa bất an. Từ đó, sự sốt ruột dễ chuyển hóa thành những lời nhắc nhở liên tục, thậm chí là thúc ép, vô tình đẩy không khí học tập trong gia đình trở nên nặng nề hơn.
Anh Trần Văn Lợi, phụ huynh có con học lớp 9 tại Nam Định, cho biết: “Tôi biết con đã rất cố gắng, nhưng vẫn không tránh khỏi lo lắng. Nhiều lúc thấy con nghỉ ngơi là lại sốt ruột, nhắc con học tiếp. Sau đó nghĩ lại thì thấy mình cũng đang tạo áp lực cho con”. Câu chuyện này phản ánh thực tế phổ biến: Phụ huynh vừa là chỗ dựa tinh thần, vừa có thể trở thành nguồn áp lực nếu thiếu kiểm soát cảm xúc trong giai đoạn “nước rút”.
Từ những câu chuyện trên có thể thấy, khi phụ huynh căng thẳng, học sinh cũng sẽ cảm nhận rất rõ áp lực đó trong sinh hoạt và học tập hằng ngày. Việc bị kiểm soát quá chặt, lịch học thêm dày đặc hoặc thiếu thời gian nghỉ ngơi không chỉ khiến các em mệt mỏi về thể chất, mà còn làm giảm hiệu quả tiếp thu, thậm chí dẫn đến tâm lý chán nản, mất động lực.
Bên cạnh đó, việc “chạy đua” lựa chọn trường lớp cũng góp phần gia tăng áp lực đáng kể. Không ít phụ huynh đặt mục tiêu con phải đỗ vào những trường được xem là “điểm cao, chất lượng tốt”, dẫn đến việc đăng ký nguyện vọng vượt quá năng lực thực tế của học sinh. Điều này khiến các em luôn trong trạng thái lo lắng, sợ thất bại, thay vì tập trung vào năng lực và sự tiến bộ của bản thân.
Trước thực tế trên, yêu cầu đặt ra là cần có sự cân bằng giữa kỳ vọng và sự thấu hiểu trong quá trình đồng hành cùng con.
Theo đó, các giáo viên khuyến nghị phụ huynh cần tôn trọng năng lực và mục tiêu của con, tránh đặt kỳ vọng quá cao hoặc áp đặt. Việc tạo tâm lý thoải mái, tự tin sẽ giúp học sinh phát huy tốt nhất khả năng trong kỳ thi. Đồng thời, thay vì so sánh với người khác, phụ huynh nên ghi nhận sự tiến bộ của con, dù là nhỏ nhất, bởi sự khích lệ đúng lúc và niềm tin từ gia đình chính là động lực quan trọng giúp các em vượt qua giai đoạn áp lực tâm lý nặng nề này.
Một số trường học tại Ninh Bình cũng đã tăng cường tư vấn tâm lý cho học sinh và phụ huynh, hướng dẫn cách đồng hành hiệu quả trong mùa thi. Đây được xem là giải pháp cần thiết nhằm xây dựng môi trường học tập tích cực, giảm bớt áp lực không cần thiết, đồng thời giúp phụ huynh hiểu rõ hơn vai trò “đồng hành” thay vì “áp đặt”.
Kỳ thi vào lớp 10 là dấu mốc quan trọng trong hành trình học tập của mỗi học sinh. Sự đồng hành của phụ huynh, nếu đúng cách, sẽ trở thành điểm tựa tinh thần giúp các em tự tin bước vào phòng thi. Ngược lại, nếu thiếu sự thấu hiểu, chính những kỳ vọng lại có thể trở thành gánh nặng vô hình. Bởi vậy, trong hành trình này, điều học sinh cần không chỉ là sự sát sao, mà còn là sự sẻ chia, tin tưởng từ gia đình.
Khi áp lực được chuyển hóa thành động lực, mùa thi sẽ không còn là nỗi lo, mà trở thành cơ hội để học sinh trưởng thành, tự tin và bản lĩnh hơn trên con đường phía trước.
Bà Hoàng Thị Minh Nguyệt - Hiệu trưởng Trường THCS Trần Bích San (Ninh Bình), cho rằng trong giai đoạn ôn thi vào lớp 10, phụ huynh cần đồng hành cùng con bằng sự thấu hiểu thay vì tạo áp lực. Theo bà, việc đặt kỳ vọng phù hợp với năng lực, đồng thời quan tâm đến tâm lý và sức khỏe của học sinh sẽ giúp các em giữ được sự tự tin, từ đó phát huy tốt nhất khả năng trong kỳ thi quan trọng này.
