Ngày 10/9, TAND TP Đồng Nai tiếp tục xét xử 42 bị cáo trong vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa và Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên.
Các bị cáo bị truy tố về các tội Nhận hối lộ, Môi giới hối lộ, Đưa hối lộ và Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ.
Cáo trạng của VKSND Tối cao xác định, từ tháng 1/2016 đến 6/2024, nhiều lãnh đạo, bác sĩ, giám định viên tại hai cơ sở pháp y tâm thần bị cáo buộc nhận, đưa hoặc môi giới tiền để can thiệp giám định. VKS xác định 29 vụ, dẫn đến 26 kết luận giám định sai sự thật, 3 hồ sơ bệnh án sai sự thật và một trường hợp chuyển khoa điều trị không đúng quy định.
Những người "chạy" kết luận gồm người đang bị điều tra, xét xử hoặc chấp hành án về nhiều tội, nhằm được xác định hạn chế hoặc mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi để tránh, trì hoãn xử lý hoặc được giảm nhẹ. Vụ án gồm hai nhánh tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa và một nhánh tại Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên, sau đó được nhập để điều tra, truy tố chung.
'Tôi có thuyết phục, không ép ai'
Sáng nay, tòa tập trung làm rõ hành vi Nhận hối lộ của ông Trần Văn Thành (Giám đốc Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên) và các đồng phạm. Ông này bị cáo buộc tham gia ba vụ nhận hối lộ, tổng cộng 330 triệu đồng, hưởng lợi 278 triệu đồng; trong đó vụ giám định Nguyễn Trọng Hiệp dẫn đến một kết luận tâm thần sai sự thật.
Tại tòa, VKS xét hỏi ông Thành về trường hợp Nguyễn Trọng Hiệp, bị can trong vụ Tổ chức đánh bạc, Đánh bạc do Công an tỉnh Đăk Lăk điều tra.
Được hỏi có gây áp lực để các thành viên Hội đồng giám định pháp y tâm thần đưa ra kết luận có lợi cho Hiệp như lời khai của một số bị cáo khác hay không, Thành phủ nhận.
Ông khai các thành viên Hội đồng đều có quyền trao đổi, đưa ra ý kiến chuyên môn. Thành thừa nhận có thuyết phục nhưng cho rằng kết luận chỉ được đưa ra khi các thành viên đồng ý.
Về việc có nói với Hội đồng chuyện có người nhờ "giúp" Hiệp, Thành khai trong thời gian bị can này nằm tại trung tâm, ông có trao đổi việc Hà Ngọc Khánh (bác sĩ Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa, người bị cáo buộc làm trung gian chạy kết luận cho Hiệp) nhờ giúp đỡ, sau đó các thành viên đồng ý.
"Tôi thừa nhận hành vi sai, không đổ lỗi cho ai hết. Tôi hỏi có can thiệp được không thì họ đồng ý", ông Thành trình bày.
Về việc chỉ đạo các giám định viên, bị cáo nói chỉ yêu cầu "hoàn chỉnh hồ sơ giám định như những lần khác".
Tuy nhiên, cáo trạng mô tả quá trình này cụ thể hơn.
160 triệu đồng và những phong bì 'cảm ơn'
Theo VKS, khi đang được tại ngoại, Hiệp nhờ Nguyễn Thành Long (người quen ngoài xã hội và sau này bị truy tố về tội Môi giới hối lộ) lo "chạy" kết luận tâm thần để đủ điều kiện đình chỉ điều tra và được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.
Từ tháng 6 đến cuối tháng 8/2023, Hiệp ba lần chuyển cho Long tổng cộng 550 triệu đồng. Long thỏa thuận với Hà Ngọc Khánh giá 300 triệu đồng để lo cho Hiệp có kết luận mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi, rồi chuyển trước cho Khánh 150 triệu đồng.
Sau khi nhận tiền, Khánh gặp Thành, đề nghị giúp Hiệp được kết luận mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi trước, trong, sau khi gây án và tại thời điểm giám định, nhằm phục vụ việc đình chỉ vụ án và bắt buộc chữa bệnh. Khánh đưa Thành một phong bì 100 triệu đồng, cùng một chai rượu và thuốc an thần.
Ngày hôm sau, Thành gặp Trần Đức Tươi (giám định viên Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên) nói trường hợp Hiệp "đã được nhờ giúp".
Tại cuộc họp Hội đồng ngày 15/9/2023, Thành tiếp tục thông báo có người "nhờ giúp" và đưa ra quan điểm kết luận Hiệp mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi theo hướng có lợi.
Cáo trạng xác định ban đầu các giám định viên Trần Đức Tươi, Trần Như Hải, Bế Thị Huế và Nguyễn Thị Ngọc đều đánh giá Hiệp chỉ hạn chế khả năng nhận thức, điều khiển hành vi do hành vi bị điều tra là tổ chức đánh bạc, đánh bạc nên có tính toán.
Sau khi Thành phân tích rằng hành vi của Hiệp không phải tội giết người và "có kết luận giám định có lợi thì cũng không ảnh hưởng đến ai", các thành viên không còn ý kiến. Hội đồng thống nhất kết luận Hiệp mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi.
Cáo trạng còn quy kết Thành sau đó chỉ đạo hoàn thiện hồ sơ bệnh án giám định cho phù hợp với kết luận sai sự thật; Bế Thị Huế sửa biên bản giám định, Nguyễn Thị Ngọc bổ sung nội dung nhận xét vào các tờ theo dõi.
Ngày 15/9/2023, Trung tâm ban hành kết luận xác định Hiệp mất khả năng nhận thức và điều khiển hành vi trước, trong, sau khi gây án và tại thời điểm giám định.
Sau khi có kết luận, cáo trạng xác định Thành trực tiếp đưa Trần Đức Tươi một phong bì 3 triệu đồng, nói là tiền gia đình Hiệp "cảm ơn".
Khoảng 2-3 ngày sau, Thành gọi Nguyễn Thị Ngọc đến phòng làm việc, đưa ba phong bì, mỗi phong bì 3 triệu đồng, nói là phần "cảm ơn" của Ngọc, Bế Thị Huế và Trần Như Hải. Ngọc giữ một phong bì, chuyển hai phong bì còn lại cho Hải và Huế.
Khoảng một tháng sau khi có kết luận, Hà Ngọc Khánh gặp Thành tại một quán cà phê cạnh Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa và đưa thêm 60 triệu đồng.
Tổng cộng, cáo trạng xác định ông Thành nhận 160 triệu đồng để ban hành kết luận giám định tâm thần sai sự thật cho Nguyễn Trọng Hiệp.
Tại tòa, Thành khai số tiền đưa cho một số thành viên hội đồng là khoảng 3 triệu đồng mỗi người. Khi VKS hỏi nếu Khánh không đưa tiền thì ông có tự bỏ tiền chi cho các thành viên hay không, Thành trả lời "không".
Một bị can, hai lần được kết luận mất khả năng nhận thức
Sau kết luận của Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên, VKSND tỉnh Đăk Lăk yêu cầu giám định lại Nguyễn Trọng Hiệp.
Ngày 19/10/2023, Cơ quan điều tra Công an tỉnh trưng cầu Viện Pháp y tâm thần Trung ương Biên Hòa giám định lại. Cáo trạng xác định do đã có chuẩn bị từ trước, Hiệp và Nguyễn Thành Long tiếp tục bàn bạc "chạy" kết luận để Hiệp không bị xử lý hình sự.
Hiệp tiếp tục chuyển cho Long ba lần tổng cộng 520 triệu đồng. Long chuyển Hà Ngọc Khánh 300 triệu đồng để lo kết luận.
Tại Viện Biên Hòa, Khánh sau đó đưa tiền cho ông Lê Văn Hùng (Viện trưởng); Nguyễn Thành Quang, Nguyễn Văn Trọng, Lý Thị Hoài Nam (các thành viên Hội đồng giám định); đồng thời đưa tiền cho điều dưỡng Lâm Thị Ánh Hồng để tạo điều kiện cho Hiệp trong thời gian theo dõi.
Tại cuộc họp Hội đồng ngày 18/1/2024, bốn thành viên đã nhận tiền đánh giá Hiệp mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi. Riêng Nguyễn Thị Huyền, thành viên hội đồng không nhận tiền, cho rằng Hiệp chỉ hạn chế khả năng này.
Hội đồng sau đó vẫn ban hành kết luận Hiệp mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi tại thời điểm gây án và thời điểm giám định, đồng thời bảo lưu ý kiến khác của Huyền.
Từ kết quả này, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Đăk Lăk tách vụ án và tạm đình chỉ điều tra đối với Hiệp, nhưng không đề nghị bắt buộc chữa bệnh do không thống nhất với kết quả giám định.
Tháng 8/2024, cơ quan điều tra tiếp tục trưng cầu Viện Pháp y tâm thần Trung ương Bộ Y tế giám định lại.
Kết luận ngày 22/4/2025 của cơ quan này xác định Nguyễn Trọng Hiệp đủ khả năng nhận thức và điều khiển hành vi tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội và thời điểm giám định. Vụ án của Hiệp sau đó tiếp tục được xử lý.
Nhận tiền trong 2 vụ nhưng kết luận đúng tình trạng bệnh
Ngoài Nguyễn Trọng Hiệp, cáo trạng xác định ông Trần Văn Thành nhận tiền trong hai vụ giám định khác, song kết luận cuối cùng ở hai trường hợp này đúng tình trạng bệnh thực tế.
Năm 2020, Đặng Thị Bích Cẩm (bị can vụ Bắt giữ người trái pháp luật và Làm nhục người khác) tại Kon Tum, được trưng cầu giám định tại Trung tâm Pháp y tâm thần khu vực Tây Nguyên.
Hoàng Hoàn Chính (người nhờ Thành giúp Cẩm) đưa 150 triệu đồng để đề nghị tạo điều kiện có kết luận theo hướng có lợi.
Tuy nhiên, sau khi xem hồ sơ thấy Cẩm có biểu hiện bệnh nặng, Thành không nói với các thành viên hội đồng về việc được nhờ. Kết luận sau đó được VKS xác định đúng thực trạng hồ sơ giám định và tình trạng bệnh của Cẩm.
Sau khi có kết luận, Thành đưa tiền cho một số người tham gia giám định, chăm sóc Cẩm và giữ lại 110 triệu đồng hưởng lợi.
Trường hợp thứ hai là Hà Thị Diệu Hiền (bị can vụ Cướp giật tài sản tại Gia Lai). Trong thời gian Hiền được giám định tại Trung tâm, Hà Đức Chính (bố của Hiền) hai lần đến phòng làm việc của Thành nhờ quan tâm con gái; mỗi lần đưa 10 triệu đồng, lần sau kèm một chai rượu.
Tại tòa, ông Thành khai khoản tiền đầu được dùng để xác minh tại địa phương, thu thập thông tin; khoản còn lại dùng cho chi phí sinh hoạt, ăn uống.
Cáo trạng xác định kết luận giám định đối với Hiền đúng thực trạng hồ sơ và tình trạng bệnh, song Thành không nói với ai về 20 triệu đồng đã nhận và giữ lại để hưởng lợi.
Tòa tiếp tục xét hỏi những bị cáo còn lại, dự kiến tuần sau tuyên án.
Phạm Hải
