Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Quốc Đoàn vừa ký ban hành kết luận số 769/KL-TTCP về thanh tra chuyên đề diện rộng hoạt động kinh doanh xăng dầu.
Kết luận thanh tra cho thấy, từ ngày 10/7/2026 đến ngày 5/10/2026, Đoàn Thanh tra của Thanh tra Chính phủ đã tiến hành thanh tra đối với 260 doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, gồm 23 thương nhân đầu mối và 237 thương nhân phân phối.
Nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự trong kinh doanh xăng dầu
Kết quả thanh tra phát hiện hàng loạt dấu hiệu vi phạm và hạn chế, bất cập trong quy định về: Điều kiện kinh doanh xăng dầu về cửa hàng, hệ thống phân phối, kho; dự trữ xăng dầu bắt buộc; hành vi găm hàng; kê khai, nộp thuế bảo vệ môi trường; trích lập, chi sử dụng, quản lý Quỹ bình ổn giá xăng dầu; việc mua bán xăng dầu giữa thương nhân đầu mối với thương nhân đầu mối, giữa thương nhân phân phối với thương nhân phân phối…
Đáng chú ý, quá trình thanh tra còn phát hiện nhiều vụ việc có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, trong đó có đường dây dùng hóa đơn của các công ty "ma" để hợp thức hàng chục nghìn tỷ đồng mua bán xăng dầu và đã kiến nghị Cơ quan Cảnh sát điều tra, Bộ Công an tiếp nhận, khởi tố.
Kết luận thanh tra chỉ ra cơ chế cho phép thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối mua bán xăng dầu với nhau (mua bán ngang) là nguyên nhân chung của nhiều vi phạm.
Cụ thể có 253/260 doanh nghiệp (97%) tham gia mua bán ngang, với gần 7.760 giao dịch, khoảng 34 tỷ lít, trị giá khoảng 573.777 tỷ đồng. Một số doanh nghiệp bị cho là lợi dụng phương thức này để mua bán hóa đơn, trốn thuế, mua bán xăng dầu lậu, xăng dầu không rõ nguồn gốc.
Mua bán hóa đơn hàng chục nghìn tỷ đồng
Nghiêm trọng nhất là vụ việc tại Công ty TNHH kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình và 12 doanh nghiệp liên quan. Theo kết luận thanh tra, qua kiểm tra, xác minh về hoạt động của 12 doanh nghiệp xác định các doanh nghiệp này không có Giấy xác nhận đủ điều kiện làm thương nhân kinh doanh xăng dầu, không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, một số người đại diện theo pháp luật xác nhận là người làm thuê, nhận lương hằng tháng hoặc bị giả mạo thông tin căn cước công dân để thành lập công ty, không biết gì về hoạt động của công ty (công ty "ma").
Từ tháng 1/2024 đến tháng 6/2026, Công ty TNHH kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình đã sử dụng 4.692 hóa đơn GTGT đầu vào thể hiện mua xăng, dầu của 12 công ty "ma" với số lượng khoảng 2,6 tỷ lít, giá trị khoảng 42.600 tỷ đồng, để hợp thức cho số lượng bán ra khoảng 2,8 tỷ lít, giá trị khoảng 46.000 tỷ đồng theo 19.843 hóa đơn GTGT cho 112 khách hàng và khách lẻ.
Thanh tra Chính phủ xác định, để thanh toán cho 4.692 hóa đơn GTGT đầu vào, Công TNHH kinh doanh thương mại xăng dầu Thanh Bình đã sử dụng 15 tài khoản của Công ty chuyển khoản 48.100 tỷ đồng đến 23 tài khoản của 12 công ty "ma". Số tiền này sau đó được luân chuyển qua 3 tài khoản của 2 công ty trung gian về 26 tài khoản cá nhân của ông N.N.S (là Giám đốc Công ty Thanh Bình); ông S. tiếp tục chuyển khoản cho 114 tổ chức khoảng 13.070 tỷ đồng (trong đó chuyển lại cho Công ty Thanh Bình khoảng 11.203 tỷ đồng) và chuyển khoản cho 1.285 cá nhân, khoảng 1.800 tài khoản với số tiền khoảng 37.880 tỷ đồng.
Kiểm tra, xác minh về dòng hàng, đoàn thanh tra phát hiện có phiếu SMO (Lệnh xuất kho, đặt hàng trực tuyến) được sử dụng cho nhiều lô hàng (theo hóa đơn GTGT); có phiếu SMO bị hủy (không nhận hàng) nhưng vẫn sử dụng để báo cáo, chứng minh nguồn gốc hàng hóa.
Vụ việc có dấu hiệu mua bán xăng dầu không có hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc (hàng lậu), sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; có dấu hiệu của "Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng" quy định tại Điều 221 Bộ luật Hình sự.
Ngoài vụ việc nêu trên, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện hành vi tương tự tại Công ty TNHH Đầu tư P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc. Từ tháng 7/2024 đến tháng 10/2024, Công ty TNHH Đầu tư P.A.S (Công ty P.A.S) và 4 đơn vị trực thuộc đã sử dụng 4.187 hóa đơn GTGT đầu vào thể hiện mua xăng, dầu của 8 công ty "ma" với số lượng khoảng 150 triệu lít, giá trị khoảng 3.300 tỷ đồng, để hợp thức cho số lượng xăng dầu bán ra cho 6 khách hàng doanh nghiệp và khách lẻ khoảng 142,4 triệu lít, giá trị khoảng 2.210 tỷ đồng theo 2.053 hóa đơn GTGT.
Kiểm tra, xác minh tại cơ quan thuế xác định 8 công ty "ma" (cung cấp hóa đơn cho Công ty P.A.S) đã sử dụng 3.832 hóa đơn GTGT đầu vào thể hiện mua xăng dầu của 17 doanh nghiệp với giá trị khoảng 3.347 tỷ đồng.
Tất cả 25 doanh nghiệp nêu trên đều không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, một số người đại diện theo pháp luật xác nhận là người làm thuê, nhận lương hằng tháng hoặc bị mất/giả mạo căn cước công dân, không biết gì về hoạt động của công ty.
Về dòng tiền, Công ty P.A.S và 4 đơn vị trực thuộc đã chuyển tiền mua hàng cho các doanh nghiệp xuất hóa đơn đầu vào; sau đó các doanh nghiệp này chuyển khoản cho 22 cá nhân hoặc cho người rút tiền mặt với tổng số tiền xác định ban đầu khoảng 2.200 tỷ đồng. Xác minh, thu thập hồ sơ mở tài khoản tại Ngân hàng phát hiện 1 tài khoản trong số 22 cá nhân là Phùng Thị Mỹ Duyên đã nhận 356 tỷ đồng, là kế toán Công ty P.A.S - Chi nhánh TPHCM.
Ngoài các vụ việc này, Thanh tra Chính phủ còn chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra làm rõ dấu hiệu sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp; vi phạm quy định về kế toán tại các công ty khác, gồm: Công ty TNHH Xăng dầu Tây Nam S.W.P, Công ty cổ phần Nhiên liệu Phúc Lâm, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Thương mại PLI, Công ty cổ phần Vận tải và Sản xuất Long Phú.
Đồng thời đề nghị làm rõ hành vi trốn thuế của Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ. Từ năm 2023 đến tháng 5/2026, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu Hoa Kỳ xuất hóa đơn sai thời điểm cho khách hàng khoảng 929.000 lít xăng dầu, giá trị khoảng 20 tỷ đồng; xuất hóa đơn thấp hơn giá công bố đối với khoảng 1,2 triệu lít xăng dầu, làm giảm doanh thu giá trị khoảng 5,3 tỷ đồng.
Thanh tra Chính phủ xác định, vụ việc có dấu hiệu của "Tội trốn thuế" quy định tại Điều 200 Bộ luật Hình sự.
