Đây không chỉ là trách nhiệm chính trị thiêng liêng của Đảng, Nhà nước và nhân dân; là sự tri ân với những người đã hy sinh vì Tổ quốc, mà còn là mệnh lệnh từ trái tim để đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ, gia đình, với tên tuổi của mình.
Mệnh lệnh từ trái tim
Trên dải đất Việt Nam, chiến tranh đã lùi xa, nhưng những nỗi đau của cuộc chiến vẫn còn đó. Gần 1,2 triệu người con ưu tú của dân tộc đã ngã xuống trong cuộc chiến đấu giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước. Những năm qua, với sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương, cả nước đã tìm kiếm, quy tập được hơn 1.075.000 mộ, hài cốt liệt sĩ.
Tuy nhiên, đến nay vẫn còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; khoảng 300.000 hài cốt liệt sĩ đã được tìm thấy, quy tập nhưng chưa xác định được danh tính.
Trong khi thông tin về các liệt sĩ ngày càng bị mai một, theo thời gian hài cốt các liệt sĩ hòa vào lòng đất, khó lấy được mẫu ADN, dẫn đến việc thu thập thông tin và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ gặp rất nhiều khó khăn. Vì vậy, hiện nay, việc chạy đua với thời gian để tìm kiếm, quy tập, xác định danh tính các liệt sĩ cần thực hiện với tất cả tấm lòng, trái tim và trách nhiệm.
Từ những khó khăn, vướng mắc trên; xuất phát từ truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, “Đền ơn đáp nghĩa” của dân tộc; từ mong muốn của thân nhân liệt sĩ và nhân dân; thiết thực hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh-Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2027), Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đã được phát động, với thời gian diễn ra từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027. Đây là lần đầu tiên, hoạt động tìm kiếm và xác định danh tính liệt sĩ được “chiến dịch hóa” ở quy mô quốc gia, với các chỉ tiêu cụ thể, thời gian rõ ràng và sự huy động đồng bộ từ nhiều lực lượng quân đội, chính quyền địa phương, ngành khoa học và thân nhân liệt sĩ.
Theo kế hoạch, Chiến dịch 500 ngày đêm đặt ra 5 mục tiêu trọng tâm gồm: Tìm kiếm, quy tập khoảng 7.000 hài cốt liệt sĩ; hoàn thành lấy mẫu hài cốt đối với khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính trong các nghĩa trang liệt sĩ và hài cốt tìm kiếm, quy tập được; giám định ADN khoảng 18.000 mẫu hài cốt liệt sĩ; xây dựng, hoàn thiện và đưa vào vận hành cơ sở dữ liệu gen thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin phục vụ công tác đối sánh; đẩy mạnh, hoàn thành công tác rà phá bom mìn, vật liệu nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các địa bàn trọng điểm, vùng lõi như Tuyên Quang (Vị Xuyên), Lào Cai, Lạng Sơn và các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ.
Đây không chỉ là nhiệm vụ chính trị quan trọng mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng của cả hệ thống chính trị, của toàn dân đối với những người đã hy sinh vì đất nước; đồng thời là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Chạy đua với thời gian
Ngay sau khi "Chiến dịch 500 ngày đêm" được phát động, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Ban Chỉ đạo quốc gia, các ban, bộ, ngành, ban chỉ đạo các cấp, cơ quan, đơn vị, địa phương đã chủ động, tích cực vào cuộc, tập trung triển khai thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp đề ra và đạt được những kết quả bước đầu tích cực.
Từ đầu Chiến dịch đến nay, đã tìm kiếm, quy tập được 1.150 hài cốt liệt sĩ; trong đó 226 hài cốt liệt sĩ ở trong nước, 139 hài cốt liệt sĩ tại Lào và 745 hài cốt liệt sĩ tại Campuchia và 3 mộ tập thể tại Tuyên Quang (tính đến ngày 16/6/2026).
Về nhiệm vụ rà phá bom mìn, Bộ Quốc phòng đã thành lập 360 đội với gần 5.000 người và 1.131 trang bị phương tiện. Đến nay đã rà phá được 4.076,6 ha/22.725 ha đạt 17,94%, riêng vùng lõi Vị Xuyên, Tuyên Quang đã rà phá 1.994,5 ha/4.460 ha đạt 44,72% các đơn vị phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ rà phá bom mìn khu vực vùng lõi trong năm 2026 (tính đến ngày 16/6/2026).
Thực tiễn triển khai cũng cho thấy nhiều khó khăn. Do điều kiện chiến tranh ác liệt, nhiều liệt sĩ được chôn cất tạm thời, sơ sài. Trải qua nhiều thập kỷ, địa hình, địa vật thay đổi lớn; nhiều khu vực rừng núi, sông suối đã không còn như trước, khiến việc xác định vị trí chôn cất gặp vô vàn khó khăn. Trong khi đó, những nhân chứng lịch sử còn sống ngày càng ít, tuổi cao, sức yếu, trí nhớ giảm sút. Đây là những trở ngại rất lớn đối với công tác xác minh thông tin.
Khó khăn không chỉ nằm ở việc tìm kiếm hài cốt liệt sĩ mà còn ở việc xác minh, đính chính thông tin trên bia mộ. Nhiều phần mộ liệt sĩ trong các nghĩa trang đang tồn tại sai sót về ngày hy sinh, năm sinh, tên đệm, quê quán hoặc đơn vị công tác. Chỉ cần sai một chi tiết trên bia mộ, nếu không kịp thời đính chính rất khó thực hiện việc di chuyển hài cốt về đất mẹ. Có những trường hợp phải mất vài tháng, thậm chí mất vài năm mới đính chính được thông tin.
Đặc biệt, một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chiến dịch là không chỉ đưa hài cốt liệt sĩ trở về nghĩa trang mà còn phải xác định được danh tính hài cốt liệt sĩ. Bộ Quốc phòng hiện đã ban hành quy trình kỹ thuật thống nhất về lấy mẫu, vận chuyển, bảo quản và lưu trữ mẫu hài cốt liệt sĩ; đồng thời tổ chức tập huấn trên toàn quốc cho các lực lượng tham gia. Đến nay, 100% quân khu và các tỉnh, thành phố đã xây dựng kế hoạch triển khai. Cả nước đã thành lập 297 tổ, đội lấy mẫu với hơn 3.600 cán bộ, chiến sĩ tham gia. Công tác lấy mẫu đã được thực hiện tại 3.651 mộ liệt sĩ, trong đó có 2.510 mộ đủ điều kiện lấy mẫu.
Đáng chú ý, Tập đoàn Công nghiệp-Viễn thông Quân đội (Viettel) đã hoàn thành và đưa vào sử dụng phần mềm quản lý thông tin mẫu hài cốt liệt sĩ và đã cơ bản hoàn thiện phần mềm báo cáo tiến độ, kết quả Chiến dịch 500 ngày đêm phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành.
Viện Pháp y Quân đội đã tiếp nhận 192 mẫu hài cốt liệt sĩ từ các địa phương; tiến hành tách chiết 72 mẫu hài cốt liệt sĩ và 4 mẫu thân nhân liệt sĩ phục vụ đối sánh ADN…
Thời gian tới, Ban Chỉ đạo Chiến dịch 500 ngày đêm xác định tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập tại các địa bàn trọng điểm. Bên cạnh triển khai đồng bộ việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ chưa xác định danh tính trong các nghĩa trang trên cả nước, các cơ quan chức năng cũng tăng tốc thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ để xây dựng ngân hàng gene phục vụ xác định danh tính…
Bộ Công an cũng thực hiện kế hoạch “Mở đợt cao điểm triển khai thu nhận ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định được thông tin”, triển khai đồng loạt trên toàn quốc từ ngày 20/6/2026 đến ngày 20/7/2027 với số lượng dự kiến khoảng 250.000 mẫu ADN thân nhân liệt sĩ.
Lực lượng chức năng tiếp tục đẩy nhanh việc xây dựng và hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về liệt sĩ, mộ liệt sĩ, nghĩa trang liệt sĩ, mở rộng thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ; tăng cường đầu tư cho các cơ sở giám định, lưu trữ và đối sánh dữ liệu; đồng thời đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm khai thác thêm các nguồn thông tin về liệt sĩ còn thất lạc. Khi dữ liệu ngày càng đầy đủ, đồng bộ và công nghệ tiếp tục phát triển, cơ hội xác định danh tính cho hàng trăm nghìn liệt sĩ còn thiếu thông tin sẽ được mở rộng, góp phần thực hiện hiệu quả chính sách đền ơn đáp nghĩa của Đảng và Nhà nước.
