Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, trong đó điểm d khoản 1 Điều 95 quy định phạt tiền từ 20 đến 30 triệu đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành, đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu.
Quy định này lập tức thu hút sự quan tâm của đông đảo bạn đọc, bởi chia sẻ tin, bài báo chí trên Facebook, Zalo, các nhóm cộng đồng hoặc nền tảng mạng xã hội đã trở thành thói quen phổ biến.
Nhiều bạn đọc đồng tình với yêu cầu bảo vệ bản quyền báo chí trong bối cảnh tình trạng sao chép, cắt ghép, nội dung để câu view, kiếm tiền diễn ra ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, cũng có không ít băn khoăn: Nếu chỉ bấm nút chia sẻ một bài báo chính thống thì có bị phạt không? Trích dẫn một đoạn ngắn để bình luận có vi phạm không? Ranh giới giữa chia sẻ hợp pháp và khai thác trái phép tác phẩm báo chí nằm ở đâu?
Không phải cứ chia sẻ bài báo là bị phạt
Nếu người dùng, các trang/kênh… chỉ chia sẻ lại đường link của bài báo trên mạng xã hội thì không bị tính là vi phạm bản quyền. Nếu chỉ chia sẻ đường link, người dùng không được hưởng lợi gì. Đường link chỉ là công cụ để dẫn đến trang đích của cơ quan báo chí, giúp người đọc tiếp cận với bài báo đó.
Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử Lê Quang Tự Do
“Nếu người dùng, các trang/kênh… chỉ chia sẻ lại đường link của bài báo trên mạng xã hội thì không bị tính là vi phạm bản quyền. Nếu chỉ chia sẻ đường link, người dùng không được hưởng lợi gì. Đường link chỉ là công cụ để dẫn đến trang đích của cơ quan báo chí, giúp người đọc tiếp cận với bài báo đó”, Cục trưởng Lê Quang Tự Do thông tin.
Tuy nhiên, ông Lê Quang Tự Do lưu ý, nếu người dùng chia sẻ link kèm theo một phần hoặc toàn bộ nội dung bài báo mà chưa có sự đồng ý của cơ quan báo chí, đây là hành vi vi phạm bản quyền.
Từ góc độ pháp lý, luật sư Nguyễn Phú Thắng, thành viên Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, cho rằng sau khi cơ quan quản lý đã làm rõ việc chia sẻ đường link bài báo thông thường không bị coi là , vấn đề cần chú ý là phạm vi sử dụng lại nội dung báo chí. Một bài báo được đăng công khai trên internet vẫn là tác phẩm được bảo hộ; việc sao chép, tái đăng hoặc khai thác thương mại phải tuân theo quy định về quyền tác giả. Việc ghi nguồn cũng không tự động làm cho hành vi sử dụng lại tác phẩm trở thành hợp pháp, bởi ghi nguồn chỉ xác định xuất xứ thông tin; còn các quyền tài sản như sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm tới công chúng vẫn thuộc về chủ sở hữu quyền tác giả, trừ trường hợp pháp luật có quy định ngoại lệ hoặc chủ thể quyền cho phép.
Theo luật sư Thắng, khi xem xét một hành vi có xâm phạm quyền tác giả hay không, cần làm rõ phần nội dung bị sử dụng là gì; đó có phải là tác phẩm được bảo hộ hay chỉ là thông tin sự kiện thuần túy; mức độ sao chép đến đâu; việc sử dụng có thuộc trường hợp trích dẫn hợp lý hoặc trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền tác giả theo luật định hay không; có yếu tố thương mại, trục lợi hoặc gây nhầm lẫn về nguồn gốc tác phẩm hay không. Đây là những căn cứ quan trọng để phân biệt giữa chia sẻ thông tin hợp pháp với khai thác trái phép tác phẩm báo chí.
Từ góc độ truyền thông số, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh, Giám đốc Công ty Pháp lý Truyền thông Việt, nhìn nhận: Báo chí chính thống phải đầu tư con người, quy trình, công nghệ, chi phí tác nghiệp và chịu trách nhiệm pháp lý đối với từng thông tin công bố. Nếu sản phẩm báo chí bị lấy lại tràn lan để câu view, thu hút quảng cáo hoặc kiếm tiền, nền tảng sản xuất thông tin chuyên nghiệp sẽ bị bào mòn. Bảo vệ bản quyền báo chí gắn trực tiếp với quyền lợi của cơ quan báo chí và khả năng duy trì nguồn tin chính thống, được kiểm chứng, có trách nhiệm trước công chúng.
Tôn trọng bản quyền để bảo vệ nguồn tin chính thống
Từ thực tiễn sử dụng mạng xã hội, có thể thấy nhiều hành vi không còn dừng ở việc chia sẻ thông tin, mà đã chuyển sang khai thác lại tác phẩm báo chí: đăng nguyên văn hoặc gần như toàn bộ bài viết; chụp màn hình nhiều phần nội dung; sử dụng ảnh, video, đồ họa báo chí; đọc lại bài báo để làm video, podcast, livestream; hoặc biên tập lại bằng cách đổi tiêu đề, đảo câu nhưng vẫn giữ kết cấu, dữ liệu, lập luận, phát hiện riêng của cơ quan báo chí. Khi chưa có sự đồng ý của chủ thể quyền, những cách sử dụng này đều có nguy cơ bị xem xét tùy tính chất, mức độ.
Tuy nhiên, mức phạt từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng không được áp dụng theo kiểu “thấy chia sẻ là phạt”. Trong xử phạt vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền phải xác định rõ hành vi vi phạm, chủ thể thực hiện, yếu tố lỗi, căn cứ pháp lý, tính chất, mức độ, hậu quả và các tình tiết liên quan.
Ngoài phạt tiền, Nghị định 174 còn đặt ra biện pháp khắc phục hậu quả trong một số trường hợp, trong đó có yêu cầu gỡ bỏ thông tin vi phạm. Đây là biện pháp cần thiết trong môi trường số, nơi nội dung bị sao chép có thể lan truyền rất nhanh, tiếp tục tạo lượt xem, doanh thu hoặc gây nhầm lẫn về nguồn gốc nếu không được xử lý kịp thời.
Từ góc độ tư vấn pháp luật và thông tin truyền thông, ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế, cho rằng ranh giới ứng xử trên mạng xã hội cần được nhìn nhận từ bản chất của hành vi sử dụng nội dung. Chia sẻ đường dẫn tới nguồn tin gốc là cách lan tỏa thông tin chính thống; còn sao chép tác phẩm để đăng lại, khai thác hoặc kiếm tiền là hành vi có thể bị xem xét theo quy định.
Ranh giới ứng xử trên mạng xã hội cần được nhìn nhận từ bản chất của hành vi sử dụng nội dung. Chia sẻ đường dẫn tới nguồn tin gốc là cách lan tỏa thông tin chính thống; còn sao chép tác phẩm để đăng lại, khai thác hoặc kiếm tiền là hành vi có thể bị xem xét theo quy định.
Ông Trần Anh Tuấn, Trưởng ban Tư vấn pháp luật và Thông tin truyền thông, Viện Kinh tế và Pháp luật quốc tế
Theo ông Trần Anh Tuấn, khi một bài báo hữu ích được chia sẻ bằng đường link chính thức, kèm theo vài dòng bình luận cá nhân, người đọc khác vẫn trở về với nguồn xuất bản ban đầu, nơi nội dung được trình bày đầy đủ, có ngữ cảnh và thuộc trách nhiệm biên tập của cơ quan báo chí. Trường hợp cần trích dẫn, việc sử dụng một đoạn ngắn, hợp lý để phục vụ bình luận, trao đổi, nghiên cứu hoặc minh họa phải đi cùng yêu cầu ghi rõ nguồn và không làm sai lệch nội dung.
Đối với các fanpage, kênh nội dung, trang cộng đồng có lượng theo dõi lớn hoặc có hoạt động thương mại, ông Trần Anh Tuấn lưu ý việc sử dụng lại tác phẩm báo chí càng cần được đặt trên cơ sở xin phép, dẫn nguồn và thỏa thuận rõ phạm vi sử dụng với cơ quan báo chí.
Ở chiều ngược lại, các cũng cần chủ động công khai chính sách sử dụng lại nội dung, hướng dẫn bạn đọc chia sẻ hợp pháp, cung cấp công cụ chia sẻ thuận tiện, đồng thời kiên quyết xử lý các trường hợp sao chép có hệ thống, khai thác thương mại, bóp méo hoặc làm mất nguồn gốc tác phẩm.
Trong bối cảnh tin giả, tin sai sự thật, nội dung cắt ghép, xuyên tạc xuất hiện ngày càng nhiều, báo chí chính thống có vai trò đặc biệt quan trọng trong cung cấp thông tin được kiểm chứng, định hướng dư luận xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân. Nhưng để báo chí làm tốt vai trò đó, sản phẩm báo chí phải được tôn trọng, quyền tác giả phải được bảo vệ, nguồn lực làm báo phải được duy trì.
Vì vậy, quy định phạt đến 30 triệu đồng hướng tới việc xử lý hành vi khai thác trái phép tác phẩm báo chí trên mạng xã hội, chứ không đặt ra rào cản đối với nhu cầu chia sẻ đường link tới nguồn tin chính thống.
Chia sẻ đường link chính thống là lan tỏa thông tin; còn sao chép, tái đăng hoặc khai thác tác phẩm báo chí như một nội dung thay thế nguồn gốc khi chưa được phép là hành vi có nguy cơ xâm phạm quyền. Khi người dùng mạng xã hội chia sẻ đúng cách, cơ quan báo chí chủ động bảo vệ quyền của mình và cơ quan quản lý thực thi quy định minh bạch, môi trường thông tin sẽ bớt đi tình trạng sao chép, cắt ghép, khai thác tùy tiện sản phẩm báo chí.
