Vụ cháy xe khách trên quốc lộ 1 vào rạng sáng 21-7 khiến 7 người tử vong, 6 người bị thương tiếp tục đặt ra câu hỏi lớn về kỹ năng thoát nạn trên xe khách đường dài. Đặc biệt khi lửa bùng phát ngay phần đầu xe - nơi bố trí cửa lên xuống chính - hành khách phải làm gì để có cơ hội sống sót?
Đừng dồn hết về cửa trước
Theo ông Trần Văn Đồng - giáo viên đào tạo lái xe Trường cao đẳng Đường sắt Dĩ An, đồng thời là chuyên gia về ô tô, điều quan trọng nhất khi xảy ra sự cố trên xe khách là hành khách phải biết ngoài cửa chính vẫn còn các lối thoát hiểm khác, tuyệt đối không dồn về một cửa.
Sau khi xem video vụ cháy xe khách giường nằm chở 28 hành khách xảy ra rạng sáng 21-7, ông Đồng nhận định đây là tình huống đặc biệt nguy hiểm khi đám cháy bùng phát ngay khu vực cửa lên xuống phía trước, khiến lửa và khói nhanh chóng chặn lối thoát chính.
"Nếu tất cả hành khách đều nghĩ chỉ có một cửa để thoát thì nguy cơ thương vong sẽ rất lớn", ông nói.
Theo ông Đồng, đặc thù của xe khách giường nằm là phần lớn hành khách đang ngủ vào rạng sáng. Khi tai nạn xảy ra, nhiều người chưa kịp nhận biết tình huống thì lửa và khói đã lan vào khoang xe.
"Đó là khoảng thời gian vàng chỉ tính bằng vài giây. Nếu chậm phản ứng, mải tìm hành lý hoặc cố chen về cửa trước thì cơ hội sống sót sẽ giảm rất nhanh", ông phân tích.
Ông Đồng cho rằng nhiều người đi xe khách đường dài vẫn chưa quan tâm đến vị trí các cửa thoát hiểm hay thiết bị cứu hộ trên xe. Không ít hành khách mặc nhiên nghĩ xe chỉ có một cửa lên xuống, trong khi hầu hết xe khách giường nằm hiện nay đều được thiết kế thêm cửa hoặc cửa sổ thoát hiểm theo quy chuẩn kỹ thuật.
"Tùy từng dòng xe sẽ có cửa thoát hiểm phía sau hoặc cửa sổ thoát hiểm ở hai bên thân xe. Trên xe cũng được trang bị búa phá kính để sử dụng trong tình huống khẩn cấp. Nhưng nếu không biết các thiết bị này ở đâu thì khi sự cố xảy ra sẽ rất lúng túng", ông nói.
Theo ông, nếu lửa đã bao trùm phần đầu xe, hành khách cần giữ bình tĩnh, nhanh chóng xác định lối thoát gần nhất thay vì theo phản xạ lao về cửa chính.
"Nếu tất cả cùng chạy về một cửa sẽ dẫn đến chen lấn, giẫm đạp. Người phía trước mắc kẹt thì người phía sau cũng không thể thoát ra. Điều này đặc biệt nguy hiểm trong không gian hẹp của xe giường nằm", ông phân tích.
Trong trường hợp cửa chính không thể tiếp cận, hành khách cần lập tức tìm búa thoát hiểm để phá kính. Theo ông Đồng, búa thoát hiểm có đầu nhọn bằng thép cứng, được thiết kế chuyên dụng để làm vỡ kính cường lực khi tác động đúng vị trí.
"Khi đập kính, không nên đập vào giữa vì đây là vị trí chịu lực tốt nhất. Hãy đập vào góc hoặc mép kính để kính vỡ nhanh hơn. Sau khi kính vỡ, cần dùng chân hoặc vật cứng gạt các mảnh kính còn bám trên khung trước khi chui ra ngoài để tránh bị thương", ông hướng dẫn.
Ông Đồng lưu ý kỹ năng sử dụng búa thoát hiểm không chỉ cần thiết khi xe cháy mà còn đặc biệt quan trọng nếu xe lao xuống sông, kênh hoặc bị lật khiến cửa chính không thể mở.
"Nhiều người nghĩ búa thoát hiểm chỉ dùng khi cháy xe. Thực tế đây là thiết bị cứu sinh trong nhiều tình huống khẩn cấp. Biết sử dụng đúng cách có thể tạo thêm cơ hội sống cho bản thân và những người xung quanh", ông nói.
Quan sát kỹ cửa thoát hiểm trước khi ngủ
Cũng theo ông Đồng, một hạn chế hiện nay là nhiều nhà xe chưa chú trọng hướng dẫn kỹ năng thoát hiểm cho hành khách trước khi khởi hành. Ông cho rằng trước khi xe xuất bến, nhân viên phục vụ nên dành vài phút phổ biến các kỹ năng an toàn tương tự cách các hãng hàng không hướng dẫn hành khách trước mỗi chuyến bay.
Nội dung cần hướng dẫn gồm vị trí cửa thoát hiểm, búa phá kính, cách sử dụng búa, cách mở cửa thoát hiểm và kỹ năng xử lý khi xe cháy hoặc rơi xuống nước.
"Nhiều người cho rằng việc này mất thời gian, nhưng chỉ vài phút hướng dẫn có thể cứu được rất nhiều mạng người nếu không may xảy ra tai nạn. Chỉ cần biết búa ở đâu, cửa thoát hiểm ở đâu thì khi sự cố xảy ra, hành khách sẽ không hoảng loạn, không mất thời gian tìm kiếm", ông Đồng nói.
Theo ông, các đơn vị vận tải cũng cần thường xuyên kiểm tra búa thoát hiểm, cửa thoát hiểm và các thiết bị cứu nạn để bảo đảm luôn trong tình trạng hoạt động tốt, tránh trường hợp thiết bị bị thất lạc, hư hỏng hoặc không thể sử dụng khi cần.
Từ nhiều năm đào tạo lái xe, ông Đồng cho rằng kỹ năng quan trọng nhất là sự chuẩn bị từ trước. Ông khuyến nghị ngay khi lên xe, mỗi hành khách nên dành khoảng 30 giây quan sát vị trí cửa thoát hiểm, búa phá kính và lối thoát gần nhất với chỗ ngồi hoặc giường nằm của mình.
"Nếu chẳng may xảy ra cháy vào rạng sáng, khi mọi người còn đang ngủ, việc đã biết trước lối thoát sẽ giúp phản ứng nhanh hơn rất nhiều. Đừng nghĩ tai nạn sẽ không xảy ra với mình. Chỉ cần nửa phút quan sát nhưng có thể đổi lấy cơ hội sống trong tình huống khẩn cấp", ông nhấn mạnh.
Ông Đồng cũng lưu ý, khi xe cháy, ưu tiên hàng đầu là thoát khỏi phương tiện càng nhanh càng tốt. Hành khách tuyệt đối không quay lại lấy hành lý, tiền bạc hay điện thoại vì chỉ vài chục giây chậm trễ cũng có thể khiến lối thoát bị khói và lửa bao trùm.
"Tài sản có thể làm lại, nhưng tính mạng thì không. Sau khi thoát ra ngoài cần nhanh chóng di chuyển đến khu vực an toàn, đồng thời hỗ trợ người khác nếu điều kiện cho phép và báo ngay cho lực lượng cứu hộ", ông khuyến cáo.
Một chuyên gia về phòng cháy, chữa cháy cho biết phần lớn xe khách giường nằm được thiết kế theo dạng khoang kín, thân xe dài, cửa sổ ít có khả năng mở và hệ thống điều hòa hoạt động theo cơ chế tuần hoàn không khí. Khi xảy ra cháy, nhất là nếu đám cháy bùng phát từ khoang động cơ hoặc khu vực đầu xe, khói và khí độc sẽ nhanh chóng lan vào khoang hành khách.
Theo chuyên gia, trong không gian kín, khói độc thường nguy hiểm hơn ngọn lửa vì có thể khiến nạn nhân mất khả năng tự thoát thân trước khi lửa lan tới.
"Khi hít phải khói nóng và khí độc, nạn nhân nhanh chóng bị cay mắt, ho sặc, khó thở, mất phương hướng, sau đó bất tỉnh do thiếu oxy. Một khi đã bất tỉnh thì gần như không còn khả năng tự thoát khỏi xe", chuyên gia phân tích.
Vì vậy, ngay khi phát hiện cháy, hành khách cần hô hoán để đánh thức mọi người, nhanh chóng cúi thấp người hoặc bò sát sàn xe - nơi thường còn nhiều oxy hơn. Đồng thời dùng khăn, áo hoặc bất kỳ mảnh vải nào che kín mũi, miệng để hạn chế hít phải khói độc và tuyệt đối không quay lại lấy hành lý, bởi chỉ vài chục giây chậm trễ cũng có thể đánh mất cơ hội sống sót.
