Dải lãnh thổ rộng ở miền Bắc và miền Trung Tây Ban Nha, một phần nhỏ của Bồ Đào Nha, cùng Greenland và Iceland nằm trên đường đi của nhật thực toàn phần.
Trong khi đó, nhiều khu vực ở Tây Âu, gồm Anh, Pháp, Bỉ, Thụy Sĩ và miền Bắc Italy, chứng kiến Mặt Trời bị che khuất một phần.
Nhật thực xảy ra khi Mặt Trăng đi qua trực tiếp giữa Trái Đất và Mặt Trời, khiến bóng của Mặt Trăng phủ lên một phần bề mặt Trái Đất. Nếu người quan sát đứng trong vùng bóng tối trung tâm – gọi là vùng bóng tối hoàn toàn, hay umbra – ánh sáng Mặt Trời có thể bị Mặt Trăng che kín và tạo nên . Ở những khu vực nằm trong vùng bóng nửa tối, người quan sát chỉ thấy một phần đĩa Mặt Trời bị che khuất.
Theo tiến sĩ Megan Argo, chuyên gia vật lý thiên văn tại Đại học Lancashire (Anh) và Phó chủ tịch Hội Thiên văn học phổ thông, để xảy ra nhật thực toàn phần, Mặt Trăng và Mặt Trời phải gần như thẳng hàng một cách chính xác. Do quỹ đạo Mặt Trăng hơi nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo của Trái Đất, không phải mỗi lần Mặt Trăng quay quanh Trái Đất, nó đều đi qua trước đĩa Mặt Trời.
Điều đó cũng giải thích tại sao địa điểm quan sát có ý nghĩa quyết định. Chỉ những người nằm đúng trên dải bóng tối hẹp của Mặt Trăng mới có thể chứng kiến nhật thực toàn phần.
Khoảnh khắc hiếm có
Tại Anh, người dân chỉ có thể chứng kiến nhật thực một phần. Tuy nhiên, mức độ che phủ rất lớn khiến các nhà thiên văn vẫn đánh giá đây là một trong những lần nhật thực đáng chú ý nhất trong nhiều năm.
Lần gần nhất một phần lãnh thổ Anh nằm trên đường đi của nhật thực toàn phần là năm 1999, khi các khu vực Devon và Cornwall chứng kiến hiện tượng này. Người Anh sẽ phải chờ tới năm 2090 mới có cơ hội tiếp theo để quan sát một nhật thực toàn phần từ nước mình.
Theo các chuyên gia, lần nhật thực ngày 12/8 đặc biệt ấn tượng tại Anh bởi Mặt Trời bị che khuất với tỷ lệ rất cao. Tại Cornwall, mức độ che phủ lên tới khoảng 96%, phía tây Scotland khoảng 93%, trong khi London khoảng 92%.
Tại London, nhật thực một phần bắt đầu lúc khoảng 18h17 (giờ địa phương), đạt cực đại vào 19h13 và kết thúc vào khoảng 20h06.
Tại Tây Ban Nha, nơi nằm trên đường đi của nhật thực toàn phần, hiện tượng đạt cực đại trong khoảng 20h26-20h33 (giờ địa phương), tùy từng địa điểm, ngay trước thời điểm Mặt Trời lặn.
Điều này tạo ra một thách thức không nhỏ đối với người quan sát: Mặt Trời nằm rất thấp trên đường chân trời. Vì vậy, những địa điểm có tầm nhìn rộng về phía Tây, không bị nhà cửa, cây cối hoặc địa hình che khuất, là những vị trí lý tưởng.
Hòn đảo Mallorca tuyệt đẹp của Tây Ban Nha luôn là điểm đến nghỉ hè được ưa chuộng. Ngày 12/11, khi hòn đảo này nằm trên dải hẹp nơi diễn ra hiện tượng nhật thực toàn phần hiếm gặp, du khách từ khắp nơi trên thế giới đã đổ về các vùng ven biển để chiêm ngưỡng cảnh Mặt Trăng che khuất Mặt Trời.
Người xem chứng kiến hình ảnh Mặt Trời dần bị “cắn” mất từng phần khi Mặt Trăng di chuyển qua phía trước. Đĩa Mặt Trời càng lúc càng thu hẹp thành một lưỡi liềm mảnh trước khi ánh sáng dần trở lại khi Mặt Trăng rời khỏi vị trí che khuất.
Năm 2017, Tổng thống Mỹ khi đó là Donald Trump từng gây chú ý khi nhìn lên Mặt Trời trong một lần nhật thực mà không đeo kính bảo vệ, bất chấp những cảnh báo trước đó. Sau đó, ông đã sử dụng kính quan sát nhật thực.
Nhật thực không chỉ là màn trình diễn của vũ trụ
Đối với giới khoa học, nhật thực còn là một phòng thí nghiệm tự nhiên hiếm có.
Khi Mặt Trăng che khuất phần lớn ánh sáng từ bề mặt Mặt Trời, các nhà khoa học có thể nghiên cứu lớp khí quyển bên ngoài của Mặt Trời, hay vành nhật hoa. Những quan sát này giúp tìm hiểu thành phần hóa học của khí quyển Mặt Trời cũng như sự thay đổi của nó theo chu kỳ hoạt động Mặt Trời và chu kỳ vết đen Mặt Trời kéo dài khoảng 11 năm.
Trong lịch sử, nhật thực từng đóng vai trò quan trọng trong những bước ngoặt của vật lý hiện đại.
Năm 1919, các đoàn thám hiểm đã tận dụng nhật thực để quan sát vị trí của các ngôi sao và hành tinh ở gần Mặt Trời. Những phép đo đó góp phần kiểm chứng một dự đoán quan trọng trong thuyết tương đối rộng của Albert Einstein: ánh sáng có thể bị bẻ cong khi đi qua trường hấp dẫn mạnh.
Nhật thực cũng cho thấy mối liên hệ đặc biệt giữa Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất. Khi ba thiên thể nằm gần như trên cùng một mặt phẳng, nhật thực và nguyệt thực có thể xuất hiện cách nhau chỉ vài tuần.
Sau sự kiện ngày 12/8, người dân Anh còn có cơ hội chứng kiến nguyệt thực một phần vào sáng sớm 28/8. Nếu điều kiện thuận lợi, Mặt Trăng có thể chuyển sang màu đỏ đặc trưng thường được gọi là “trăng máu”.
Đáng chú ý hơn, bầu trời đêm ngay sau nhật thực cũng có thể mang tới một màn trình diễn khác. Mưa sao băng Perseid dự kiến đạt cực đại trong đêm 12-13/8.
Như vậy, đối với những người yêu thiên văn, ngày 12/8 có thể trở thành một đêm đặc biệt: bắt đầu bằng khoảnh khắc Mặt Trăng che khuất Mặt Trời và kết thúc bằng việc ngước nhìn những vệt sáng của các thiên thạch lao qua bầu trời đêm.
Một ngày, hai hiện tượng thiên văn – và một lời nhắc nhở rằng đôi khi những khoảnh khắc ngoạn mục nhất của vũ trụ chỉ kéo dài vài phút, nhưng đủ để trở thành ký ức suốt đời.
