Cả nước đang chuẩn bị bước vào mùa mưa bão và để hiểu rõ hơn về xu thế thời tiết từ nay đến cuối năm, phóng viên có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Thượng Hiền - Cục trưởng Cục Khí tượng thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Phóng viên: Trước hết, xin ông cho biết xu thế thời tiết từ nay đến cuối năm 2026 sẽ diễn biến như thế nào? Đặc biệt, hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới năm 2026 có dấu hiệu gia tăng hay khốc liệt hơn so với trung bình nhiều năm không?
Ông Nguyễn Thượng Hiền: Năm 2026, trạng thái khí hậu toàn cầu tiếp tục chịu tác động của ENSO, có thể duy trì ở pha trung tính hoặc chuyển sang pha nóng - pha El Nino vào cuối năm, do đó thời tiết sẽ có xu hướng biến động mạnh và khó dự báo hơn.
Ông Nguyễn Thượng Hiền - Cục trưởng Cục Khí tượng thuỷ văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường).
Đối với hoạt động của bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông, chúng tôi nhận định số lượng bão và áp thấp nhiệt đới trong năm 2026 có khả năng ít hơn trung bình nhiều năm và thấp hơn đáng kể so với năm 2025, năm 2025 vốn là năm có số lượng rất cao với 15 cơn bão và 6 áp thấp nhiệt đới. Tuy nhiên, điều cần đặc biệt lưu ý là dù số lượng ít hơn, nguy cơ xuất hiện các cơn bão mạnh vẫn cao, nhất là trong bối cảnh có thể xuất hiện những giai đoạn dài không có bão, sau đó bão lại hình thành và tăng cường nhanh trong thời gian ngắn, gây tác động lớn.
Phóng viên: Bên cạnh bão, nhiều loại hình thiên tai khác như nắng nóng, mưa dông, lũ quét cũng đang diễn biến bất thường. Ông có thể dự báo tổng thể các loại hình thiên tai có thể xảy ra trong năm 2026, như nắng nóng, mưa dông mạnh hay các hiện tượng cực đoan khác? Theo ông, những mốc thời gian hoặc giai đoạn rủi ro trong năm 2026 mà người dân và chính quyền địa phương cần đặc biệt lưu ý là khi nào?
Ông Nguyễn Thượng Hiền: Trong năm 2026, nắng nóng có xu hướng gia tăng cả về cường độ và thời gian kéo dài; trong khi đó, các hiện tượng dông, lốc, sét, mưa đá có thể xuất hiện mạnh trong các thời kỳ chuyển mùa. Đáng chú ý, xu thế mưa hiện nay là mưa cường độ lớn trong thời gian ngắn, dễ gây ngập úng đô thị và gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất tại khu vực miền núi.
Về các giai đoạn rủi ro đối với các loại hình thiên tai khác nhau, người dân và chính quyền địa phương cần đặc biệt lưu ý: Từ tháng 4 đến tháng 6 là thời kỳ nắng nóng và dông lốc chuyển mùa; Tháng 7 đến tháng 9 là cao điểm mưa lớn ở Bắc Bộ, tiềm ẩn nguy cơ lũ quét, sạt lở; Tháng 9 đến tháng 11 là cao điểm của bão và áp thấp nhiệt đới; Và từ tháng 10 đến cuối năm, khu vực Trung Bộ cần đề phòng các đợt mưa lớn gây lũ trên các sông và ngập lụt đô thị; lũ quét và sạt lở ở khu vực vùng núi.
Tháng 9 đến tháng 11 là cao điểm của bão và áp thấp nhiệt đới
Phóng viên: Thời gian gần đây, nhiều hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với quy mô và cường độ lớn hơn trước. Thời gian gần đây xuất hiện nhiều hiện tượng như mưa lớn kéo dài, ngập úng, lũ quét xảy ra bất thường. Ông đánh giá mức độ biến động khí hậu của Việt Nam hiện nay khác trước như thế nào?
Ông Nguyễn Thượng Hiền: Có thể thấy rất rõ là khí hậu ở Việt Nam hiện nay đang biến động mạnh hơn và cực đoan hơn so với trước đây. Không chỉ mở rộng về không gian ảnh hưởng mà còn gia tăng về tần suất, cường độ của các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như nắng nóng, mưa lớn, bão mạnh cũng tăng lên đáng kể.
Đặc biệt, nhiều hiện tượng xảy ra trái với quy luật thông thường, như mưa trái mùa, bão muộn hoặc các đợt mưa kéo dài bất thường. Đây là biểu hiện điển hình của tác động từ biến đổi khí hậu, làm gia tăng tính bất định và đặt ra nhiều thách thức trong công tác dự báo và phòng chống thiên tai.
Phóng viên: Nhiều chuyên gia cho rằng các hiện tượng mưa lũ vừa qua không chỉ là những bất thường đơn lẻ mà phản ánh sự dịch chuyển của quy luật khí hậu. Ông có thể phân tích rõ hơn xu hướng này và các cơ chế khí quyển – đại dương đứng phía sau?
Ông Nguyễn Thượng Hiền: Các hiện tượng mưa lũ, thời tiết cực đoan trong thời gian gần đây không còn là những bất thường đơn lẻ, mà phản ánh xu thế dịch chuyển của nền khí hậu trong bối cảnh nhiệt độ trung bình trái đất ngày càng tăng.
Một trong những xu hướng rõ nét của thiên tai là sự gia tăng của mưa cực đoan, do không khí ấm hơn, có khả năng giữ nhiều hơi nước hơn, dẫn đến khi xảy ra mưa thì cường độ mưa sẽ lớn hơn. Đồng thời, nhiệt độ mặt nước biển tăng cũng tạo điều kiện cho bão tăng cường độ nhanh và có thể đạt cường độ mạnh hơn.
Bên cạnh đó, tác động của ENSO cùng với sự biến đổi của hoàn lưu khí quyển và gió mùa đã làm thay đổi cả về thời gian và không gian xuất hiện của các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, không còn tuân theo các quy luật trước đây và khiến chúng trở nên khó lường, khó dự báo hơn trước.
Phóng viên: Xin cảm ơn ông!
