Các kịch bản tinh vi
Ngày 22/1 vừa qua, chị T.T.H, trú tại xã Đô Lương, tỉnh Nghệ An đến cơ quan công an trình báo việc bị lừa đảo với số tiền hơn 1,3 tỷ đồng. Theo trình bày, cuối tháng 12-2025, chị nhận được cuộc gọi thông báo trúng thưởng từ một chương trình khuyến mãi của hãng sữa quen thuộc mà gia đình thường mua cho con nhỏ. Phần thưởng ban đầu chỉ là một chiếc xe chòi chân và xe tập đi cho trẻ em. Để nhận quà, chị H được hướng dẫn kết bạn Facebook, truy cập đường link điền thông tin và thực hiện các “nhiệm vụ đơn giản” như theo dõi tài khoản TikTok, "thả tim" bài viết. Mỗi lượt "thả tim" được trả vài nghìn đồng và tiền được chuyển ngay sau vài lần thực hiện, khiến chị dần tin tưởng. Sau đó, chị được đưa vào một nhóm chat “chốt đơn” trên ứng dụng giả mạo sàn thương mại điện tử. Nhiệm vụ là nộp tiền mua hàng và được hứa hẹn hưởng lãi 20-25% mỗi đơn. Những lần đầu, tiền gốc và lãi đều được hoàn trả đầy đủ. Tuy nhiên, đến “nhiệm vụ cuối”, số tiền phải nạp tăng đột biến, hệ thống liên tục báo lỗi và yêu cầu nộp thêm tiền để “kích hoạt tài khoản”. Khi nhận ra bị lừa, tổng số tiền chị đã nộp lên tới hơn 1,3 tỷ đồng, phần lớn là tiền vay mượn.
Không chỉ chiêu “việc nhẹ lương cao”, hình thức giả mạo thương hiệu uy tín để lừa mua bán cũng gia tăng mạnh dịp cuối năm. Ngày 23/1, Công an thành phố Hà Nội tiếp nhận đơn trình báo của ông N.V.M về việc bị lừa khi đặt mua vàng trên Facebook. Ông M cho biết đã liên hệ với một fanpage mang tên “Bảo Tín Minh Châu”, có tích xanh, giao diện và nội dung đăng tải giống hệt trang chính thống. Sau khi trao đổi, ông M chuyển hơn 300 triệu đồng để mua 2 cây vàng. Chỉ khi nhận thấy dấu hiệu bất thường trong quá trình giao dịch, ông mới kịp thời trình báo cơ quan công an.
Đáng lo ngại hơn, các đối tượng lừa đảo còn sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để dựng kịch bản giả mạo người thân, nhắm vào người cao tuổi. Gia đình chị T, trú tại phường Yên Hòa cho biết, mẹ chồng chị gần 80 tuổi nhưng vẫn sử dụng Facebook và Zalo. Đối tượng lừa đảo đã lập tài khoản Facebook giả mạo cháu trai của bà đang du học ở nước ngoài, sử dụng video AI gọi điện cầu cứu, nói cần tiền mua máy tính phục vụ học tập. Lợi dụng tâm lý thương cháu và chiêu thúc ép “giờ vàng khuyến mãi”, kẻ lừa đảo nhiều lần đến tận nhà lấy tiền mặt. Chỉ trong thời gian ngắn, mẹ chồng chị T đã giao hàng chục triệu đồng cho đối tượng xấu mà không hề hay biết.
Nhận diện thủ đoạn, chủ động phòng ngừa
Theo các chuyên gia an ninh mạng, những chiêu trò lừa đảo nói trên không hoàn toàn mới, nhưng đang được nâng cấp với thủ đoạn ngày càng tinh vi, kết hợp công nghệ cao và tâm lý học. Các đối tượng thường đánh mạnh vào lòng tham, nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội hoặc tình cảm gia đình, đồng thời tạo cảm giác cấp bách để nạn nhân không kịp kiểm chứng thông tin.
Trước thực trạng này, Công an thành phố Hà Nội khuyến cáo người dân tuyệt đối không tin vào các lời mời gọi lợi nhuận cao bất thường, các chương trình khuyến mãi, trúng thưởng không rõ nguồn gốc. Trước khi giao dịch trên mạng xã hội, cần kiểm tra kỹ mục “Tính minh bạch của trang”, lịch sử hoạt động, thời gian đổi tên của trang, kể cả với các tài khoản có tích xanh. Với các giao dịch mua bán tài sản giá trị lớn như vàng, trang sức, các chuyên gia tài chính cho rằng, người dân nên trực tiếp đến cửa hàng, đại lý chính thức hoặc liên hệ qua các kênh thông tin đã được doanh nghiệp công bố công khai. Tuyệt đối không chuyển khoản đặt cọc cho các tài khoản cá nhân không rõ danh tính.
Luật sư Đỗ Phương Thảo, Công ty Luật TNHH Công lý toàn dân, cảnh báo: “Việc mua vàng trên mạng chỉ hợp pháp khi thực hiện qua các đơn vị được Ngân hàng Nhà nước cấp phép. Nếu giao dịch trên các nền tảng không rõ nguồn gốc, người dân rất dễ bị lừa, mất tiền mà không nhận được vàng hoặc nhận vàng kém chất lượng. Dấu tích xanh trên mạng xã hội chỉ mang tính tham khảo, không phải là bảo chứng cho độ an toàn của giao dịch”. Đối với người cao tuổi, các chuyên gia xã hội học nhấn mạnh vai trò của gia đình trong việc trang bị kỹ năng sử dụng công nghệ, nhận diện các cuộc gọi, tin nhắn bất thường. Gia đình cần thống nhất nguyên tắc: Mọi yêu cầu liên quan đến tiền bạc phải được xác minh trực tiếp qua nhiều kênh, không tin tuyệt đối vào thông tin trên mạng xã hội.
Cơ quan chức năng cũng khuyến nghị, khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo, người dân cần nhanh chóng trình báo để kịp thời ngăn chặn, truy vết dòng tiền và xử lý đối tượng theo quy định của pháp luật. “Đối với các hành vi gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản, tùy mức độ vi phạm, cơ quan chức năng có thể xem xét xử lý hình sự theo Điều 174 hoặc Điều 290 Bộ luật Hình sự. Trường hợp chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm sẽ bị xử phạt hành chính theo quy định”, luật sư Đỗ Phương Thảo cho biết.
Sự cảnh giác của mỗi người dân, cùng với việc tăng cường tuyên truyền, cảnh báo từ các cơ quan chức năng, chính là “lá chắn” quan trọng để hạn chế thiệt hại do lừa đảo gây ra, nhất là trong thời điểm cuối năm, khi những “cái bẫy” đang giăng kín trên không gian mạng.
