Cuộc sống bấp bênh khi cư trú bất hợp pháp
Theo thống kê, hiện có khoảng hơn 1.300 người DTTS Việt Nam cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan. Đa phần trong số họ xuất cảnh bất hợp pháp vì mục đích kinh tế; trình độ dân trí thấp, bị các cá nhân, tổ chức lừa gạt, dụ dỗ trốn bằng đường tiểu ngạch qua biên giới Việt Nam - Campuchia, nhập cảnh trái phép và cư trú bất hợp pháp ở Thái Lan với mong muốn được các tổ chức nước ngoài giúp đỡ đi định cư ở nước thứ ba; trong số này có nhiều đối tượng vi phạm pháp luật ở Việt Nam, trốn truy nã...
Địa điểm cư trú là các khu nhà trọ của người Thái Lan cho thuê (mỗi phòng khoảng 20m2), nằm sâu trong khu đông dân cư Thái Lan, đường vào khó khăn, xung quanh có lắp hệ thống camera an ninh, có tổ chức cảnh giới chặt chẽ, luôn thận trọng, cảnh giác với người lạ. Số người dân tộc thiểu số Việt Nam tập trung thành từng khu theo dân tộc, thường phân công 1 người có khả năng giao tiếp, quản lý làm Trưởng khu.
Qua khảo sát thực tế của cơ quan chức năng Việt Nam, đa phần số người dân này trốn sang Thái Lan qua đường tiểu ngạch, chi phí trốn từ 7-15 triệu/người hoặc có thể lên đến 20-30 triệu đồng/người tùy thời điểm. Công việc chủ yếu là lao động chân tay, thu nhập không ổn định (khoảng 200-300 Bath, tương đương khoảng 200 nghìn đồng/ngày); tiền thuê phòng trọ khoảng 3.000 Bath (tương đương 2,1 triệu đồng).
Do không có giấy tờ hợp pháp, nên quyền công dân không được bảo đảm, bản thân họ và con cái không được học hành, ốm đau không được điều trị tại các cơ sở y tế, đời sống rất khó khăn, thường xuyên bị Cảnh sát Hoàng gia Thái Lan truy quét, phải trốn chui lủi, trông chờ vào sự bảo hộ của Văn phòng UNHCR tại Thái Lan. Nhiều trường hợp đã được cấp quy chế tị nạn, phỏng vấn gần 10 năm nay nhưng chưa được đi định cư ở nước thứ ba, có nguyện vọng hồi hương, nhưng lo sợ bị xử lý hoặc không còn nhà cửa, đất đai để về. Cuộc sống, tương lai của họ, đặc biệt là số trẻ, rất bấp bênh, bất ổn, mờ mịt.
Thủ đoạn kích động, lôi kéo tinh vi của các đối tượng
Qua nghiên cứu thực tiễn hoạt động kích động, lôi kéo người DTTS trốn đi nước ngoài trên địa bàn Tây Nguyên và phụ cận thời gian qua, cơ quan chức năng xác định, đối tượng trực tiếp kích động, lôi kéo người DTTS trốn ra nước ngoài rất đa dạng nhưng chủ yếu là người DTTS, đã hoặc đang sinh sống trên địa bàn.
Các đối tượng này thường gồm ba nhóm:
Thứ nhất, đối tượng cầm đầu, cốt cán trong các tổ chức phản động lưu vong hiện đang ở Thái Lan, Campuchia.
Thứ hai là những đối tượng cầm đầu hoặc tham gia vào các đường dây chuyên tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài nhằm mục đích trục lợi, thu kinh phí từ những người có nhu cầu muốn ra nước ngoài định cư, đoàn tụ thân nhân hoặc làm việc nhưng không thể hoàn thiện giấy tờ, thủ tục pháp lý theo quy định. Ví dụ như các đối tượng tại Thái Lan lợi dụng chương trình bảo lãnh tư nhân Mỹ để dụ dỗ, lôi kéo một bộ phận người dân trong nước nhẹ dạ, cả tin, mong muốn có cuộc sống "sung sướng" trốn đi nước ngoài nhằm tổ chức đường dây trốn, thu tiền.
Thứ ba là số đối tượng trước đây đã trốn ra nước ngoài thành công tìm cách móc nối, kích động thân nhân gia đình, họ hàng, người quen ở trong nước tiếp tục trốn ra nước ngoài.
Đối tượng bị kích động, lôi kéo trốn ra nước ngoài thường là những người DTTS có trình độ nhận thức hạn chế về chính trị, pháp luật, gặp khó khăn trong cuộc sống hoặc đã, đang có những hoạt động phức tạp liên quan đến an ninh quốc gia. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp trốn vì mục đích kinh tế mong muốn ra nước ngoài để có cuộc sống tốt hơn. Một bộ phận khác có thân nhân ở nước ngoài, nhưng không thể hoàn thiện các thủ tục bảo lãnh nên tìm cách trốn qua Thái Lan để mong được UNHCR tạo điều kiện cho đoàn tụ gia đình ở nước thứ ba. Số ít đối tượng trốn vì mục đích tham gia hoạt động xâm phạm ANQG, chống phá Đảng, Nhà nước.
Phương thức, thủ đoạn kích động, lôi kéo người DTTS trốn đi nước ngoài rất tinh vi. Các thế lực thù địch, phản động người Việt và FULRO lưu vong tiếp tục lợi dụng chính sách nhập cư của Mỹ, Canada và hoạt động của các tổ chức quốc tế để kích động tâm lý, tuyên truyền, lôi kéo người DTTS Tây Nguyên trốn sang Thái Lan, đồng thời các đối tượng lợi dụng tình hình này để xuyên tạc, vu cáo Việt Nam trên các diễn đàn quốc tế, chống phá ta trên lĩnh vực dân chủ, nhân quyền, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc, làm suy giảm lòng tin của một bộ phận người DTTS với Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền cơ sở.
Chúng cũng lợi dụng việc đăng ký làm hộ chiếu trên cổng dịch vụ công trực tuyến, gửi về nơi nhận trung gian nhằm che giấu, "qua mặt" lực lượng chức năng và lợi dụng không gian mạng để liên lạc, móc nối, tổ chức xuất cảnh, trốn đi nước ngoài. Một số đối tượng lợi dụng nhu cầu trốn sang Thái Lan của người DTTS Tây Nguyên gia tăng với chi phí thu được lớn (từ 7-15 triệu lên 20-30 triệu đồng/người) để tổ chức trốn nhằm trục lợi.
Các đối tượng tổ chức cho người DTTS đi nước ngoài chủ yếu theo 2 hình thức. Thứ nhất, trốn theo đường tiểu ngạch tại khu vực cửa khẩu, đường mòn, lối mở ở các tỉnh biên giới giáp Lào, Campuchia.
Thứ hai là sử dụng hộ chiếu xuất cảnh hợp pháp sang Thái Lan bằng đường hàng không theo các tour du lịch, sau đó trốn ở lại khi hết hạn visa. Quá trình tổ chức trốn, các đối tượng sử dụng mạng xã hội, video call, thu thập thông tin cá nhân và thỏa thuận kinh phí đưa đón, định vị trực tuyến để liên lạc, kiểm soát, theo dõi và hướng dẫn các trường hợp tham gia trốn, tùy tình hình đối tượng dẫn đường hướng dẫn xuất cảnh bằng hộ chiếu hoặc trốn qua đường tiểu ngạch khu vực biên giới các tỉnh phía Nam giáp Campuchia.
Trong thời gian qua, thực hiện chủ trương chủ trương, chính sách về dân tộc, tôn giáo của Đảng, Nhà nước, các cơ quan chức năng Việt Nam đã làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, hỗ trợ đưa 151 trường hợp (chiếm 11,6%) người DTTS Việt Nam đang cư trú bất hợp pháp tại Thái Lan về nước. Phối hợp địa phương hỗ trợ xây nhà, bố trí công ăn việc làm, cấp giấy tờ tùy thân, tạo điều kiện cho con em trong độ tuổi đi học được đến trường, hỗ trợ sinh kế cho 100% các trường hợp hồi hương, hỗ trợ mua đất, xây nhà, tạo điều kiện về an sinh xã hội cho các hộ gia đình đặc biệt khó khăn.
Bên cạnh đó, chú trọng bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo, xây dựng, nhân rộng 3 mô hình "Trở về đức tin, sống tốt đời đẹp đạo", "Sống tốt đời, đẹp đạo - giữ bình yên buôn làng","Đức tin vững vàng - buôn làng bình yên", vận động nhiều trường hợp tin theo các đạo lạ, hiện tượng tín ngưỡng, tôn giáo mới quay về sinh hoạt tại các cơ sở tôn giáo được Nhà nước công nhận.
