Mỹ siết trừng phạt, Iran cảnh báo đáp trả
Diễn biến mới đáng chú ý nhất là việc Mỹ tiếp tục mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào Iran và những mạng lưới bị Washington cho là hỗ trợ Tehran duy trì hoạt động thương mại.
Theo Reuters, ngày 24/8, chính quyền Tổng thống Donald Trump công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào khoảng 60 cá nhân, tổ chức và tàu thuyền liên quan đến hoạt động thương mại của Iran. Washington đồng thời gây sức ép với các quốc gia và doanh nghiệp tiếp tục làm ăn với Tehran.
Tehran phản đối mạnh mẽ động thái này, cho rằng Washington đang tiến hành một chiến dịch gây sức ép bất hợp pháp. Giới chức Iran đồng thời cảnh báo sẽ có phản ứng nếu Mỹ tiếp tục đe dọa các cơ sở hạ tầng và lợi ích của nước này.
Động thái của Washington cho thấy trọng tâm gây sức ép hiện nay đang chuyển mạnh sang mặt trận kinh tế, thay vì chỉ dựa vào các hoạt động quân sự.
Hormuz vẫn là nút thắt lớn nhất
Nếu vấn đề trừng phạt là công cụ gây sức ép của Washington, thì eo biển Hormuz đang là quân bài chiến lược quan trọng nhất trong thế giằng co với Tehran.
Hormuz là tuyến hàng hải có ý nghĩa đặc biệt đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Sau nhiều tháng xung đột, hoạt động vận tải qua khu vực này vẫn bị hạn chế đáng kể.
Reuters cho biết Iran ngày 24/8 đã cảnh báo 45 tàu chở dầu về nguy cơ bị phạt hoặc tạm giữ nếu vi phạm các quy định mà Tehran đặt ra đối với hoạt động đi qua Hormuz.
Trong khi đó, AP đánh giá việc khôi phục hoạt động bình thường tại Hormuz đã trở thành một trong những mục tiêu quan trọng của Washington sau nhiều tháng xung đột. Việc tuyến hàng hải này bị gián đoạn đã tác động tới giá nhiên liệu, phân bón và thị trường năng lượng quốc tế.
Reuters cũng đưa tin Iran và Oman đang tiếp tục thương lượng về một cơ chế tạm thời nhằm tạo điều kiện cho hoạt động vận tải qua eo biển. Tuy nhiên, các chi tiết của thỏa thuận vẫn chưa được hoàn tất.
Qatar nhập cuộc, nỗ lực nối lại đối thoại Mỹ - Iran
Trong lúc Washington và Tehran vẫn chưa tìm được tiếng nói chung, các nước trong khu vực tiếp tục đóng vai trò trung gian.
Theo Reuters, Thủ tướng Qatar Sheikh Mohammed bin Abdulrahman al-Thani dự kiến tới Tehran ngày 27/8 nhằm thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao giữa Mỹ và Iran. Qatar từng đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực trung gian trước đó và hiện tìm cách khôi phục đối thoại giữa hai bên.
Al Jazeera cũng đưa tin chuyến thăm Tehran của Thủ tướng Qatar nhằm tìm cách khôi phục đàm phán Mỹ - Iran, trong bối cảnh cuộc chiến đã kéo dài gần sáu tháng mà chưa đạt được một bước đột phá ngoại giao rõ ràng.
Bên cạnh Qatar, Pakistan cũng đang tham gia vào hoạt động trung gian. Theo Reuters và Al Jazeera, phía Pakistan cho biết đã đạt được tiến triển đáng kể trong các cuộc trao đổi với Iran liên quan tới cuộc xung đột.
Những hoạt động này cho thấy dù quan hệ Mỹ - Iran vẫn căng thẳng, các kênh ngoại giao chưa bị đóng hoàn toàn.
Mỹ chưa vội đạt thỏa thuận, Iran muốn giảm sức ép
Một trong những vấn đề khiến đàm phán khó tiến triển là khoảng cách lớn giữa yêu cầu của hai bên.
Washington tiếp tục sử dụng các biện pháp kinh tế để gây sức ép lên Tehran. Trong khi đó, Iran muốn những vấn đề như trừng phạt, hoạt động hàng hải và các điều kiện liên quan đến cuộc xung đột được giải quyết trước khi có thể tiến tới một thỏa thuận rộng hơn.
Al Jazeera dẫn tuyên bố mới của Tổng thống Donald Trump cho biết ông “không vội” trong các cuộc đàm phán với Tehran. Điều này cho thấy Washington hiện chưa chịu sức ép phải nhanh chóng đạt một thỏa thuận bằng mọi giá.
Reuters cũng nhận định chiến lược của Washington đang chuyển đáng kể sang gây sức ép kinh tế, trong khi các hoạt động quân sự trực tiếp đã giảm so với những giai đoạn căng thẳng nhất trước đó.
Xung đột kéo dài, sức ép kinh tế tăng lên
Sau gần sáu tháng, cuộc đối đầu đã tạo ra những tác động đáng kể đối với nền kinh tế Iran.
AP cho biết nhiều người dân Iran đang gặp khó khăn trong việc chi trả cho các nhu yếu phẩm, trong bối cảnh nền kinh tế chịu tác động từ chiến tranh và các biện pháp trừng phạt.
Ở phía Mỹ, cuộc xung đột cũng tạo ra sức ép kinh tế. Giá nhiên liệu và những bất ổn liên quan tới nguồn cung năng lượng tiếp tục ảnh hưởng tới tâm lý người tiêu dùng. AP mới đây ghi nhận niềm tin của người tiêu dùng Mỹ giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều tháng, trong bối cảnh giá xăng vẫn ở mức cao.
Thị trường dầu mỏ cũng phản ứng với từng diễn biến tại Trung Đông. Tuy nhiên, Reuters cho biết giá dầu ngày 25/8 đã giảm hơn 3% khi thị trường đánh giá tác động của các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran.
Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?
Trong ngắn hạn, có thể thấy ba hướng diễn biến chính.
Thứ nhất, ngoại giao tiếp tục được thúc đẩy. Chuyến thăm Tehran của Thủ tướng Qatar cùng các hoạt động trung gian của Pakistan và Oman có thể tạo thêm cơ hội để Washington và Tehran nối lại đối thoại.
Thứ hai, cuộc đối đầu tiếp tục kéo dài trong trạng thái giằng co. Đây là khả năng đáng lưu ý khi Mỹ vẫn duy trì sức ép kinh tế, còn Iran tiếp tục kiểm soát và đặt điều kiện đối với hoạt động hàng hải qua Hormuz.
Thứ ba, nguy cơ leo thang vẫn tồn tại. Bất kỳ sự cố nghiêm trọng nào liên quan tới tàu thương mại, lực lượng quân sự hoặc cơ sở hạ tầng năng lượng đều có thể làm suy yếu các nỗ lực ngoại giao đang được tiến hành.
Ở thời điểm hiện tại, chưa có cơ sở để khẳng định Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận mới. Điều có thể xác nhận là các hoạt động ngoại giao đang được nối lại, trong khi sức ép kinh tế và tranh chấp quanh eo biển Hormuz vẫn là hai vấn đề then chốt.
Theo Reuters, Al Jazeera, AP
