Trong vụ án khai thác tài nguyên trái phép xảy ra tại Công ty Cổ phần Tập đoàn Khoáng sản Đầu tư Hưng Thịnh (Tập đoàn Hưng Thịnh) và một số đơn vị liên quan, Phan Thành Muôn (Chủ tịch Tập đoàn Hưng Thịnh) bị truy tố về các tội “Vi phạm quy định về nghiên cứu, thăm dò khai thác tài nguyên”, “Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “Đưa hối lộ”.
Cùng vụ án, Viện kiểm sát nhân dân Tối cao cũng truy tố bị can Lê Văn Hưng (cựu công chức hải quan, Chi cục Hải quan cảng Sài Gòn khu vực 1) và Phan Thị Xuân Thu (cựu Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Thuận) về tội “Nhận hối lộ”.
Bị can người Trung Quốc Hoàng Thượng Hạ cùng đồng phạm bị xác định tổ chức xuất lậu gần 28.000 tấn quặng ilmenite không đủ tiêu chuẩn, thông qua việc tráo mẫu giám định và hối lộ cán bộ hải quan hàng tỷ đồng.
Theo cáo trạng, Hoàng Thượng Hạ sống tại Việt Nam từ năm 2009 và chung sống như vợ chồng với Trần Thị Lê Vi Vân. Để có nguồn quặng titan giá rẻ chuyển về Trung Quốc chế biến, từ cuối năm 2023, Hạ đã thu mua quặng Ilmenite thô có hàm lượng TiO2 chỉ đạt 51-52%.
Biết rõ số hàng này không đủ tiêu chuẩn xuất khẩu theo Thông tư 45/2023/TT-BCT của Bộ Công Thương, Hạ cùng người tình thuê Đỗ Tiến Hải (Giám đốc Công ty TNHH Hưng Hà, ở Hải Phòng, chuyên cung cấp dịch vụ vận chuyển, khai báo hải quan) và Lê Phong Nam (Giám đốc Công ty Vận tải) để hoàn thiện các thủ tục hải quan, xuất khẩu Ilmenite.
Nhóm này sau đó mở tờ khai hải quan và "phù phép" cho hàng chục nghìn tấn quặng thô xuất lậu bằng thủ đoạn đánh tráo mẫu quặng cực kỳ liều lĩnh.
Cụ thể, Hoàng Thượng Hạ đã chuẩn bị sẵn các mẫu Ilmenite có hàm lượng TiO2 trên 56% giao cho đồng phạm. Tại Chi cục Hải quan Cát Lái, Lê Văn Hưng (công chức) được giao nhiệm vụ kiểm hóa, quy trình lấy mẫu nhưng lại thông đồng và làm “tay trong” cho nhóm buôn lậu.
Sau khi lấy mẫu trực tiếp từ container, Hưng mang mẫu vào phòng làm việc riêng. Tại đây, những lọ mẫu thật (hàm lượng thấp) bị vứt bỏ và được thay thế bằng những lọ mẫu đạt chuẩn do nhóm Hải mang tới.
Với 22 lần tráo mẫu như nêu trên, 1.033 container chứa gần 28.000 tấn quặng Ilmenite trị giá hơn 3,8 triệu USD (tương đương hơn 95 tỷ đồng) đã được gắn mác đạt chuẩn, ung dung xuống tàu xuất sang Trung Quốc. Quá trình này, Đỗ Tiến Hải đã đưa hối lộ cho Lê Văn Hưng tổng cộng hơn 8,5 tỷ đồng.
Ngoài ra, các hợp đồng mua bán tài nguyên còn được lập với giá thấp hơn thực tế hàng chục tỷ đồng để che giấu dòng tiền. Riêng lô 28.000 tấn quặng, chênh lệch ngoài hợp đồng gần 23 tỷ đồng.
Cơ quan tố tụng xác định, tổng số tiền chi cho hoạt động "dịch vụ" xuất lậu là hơn 54 tỷ đồng, trong đó các bị can thu lợi bất chính từ hàng trăm đến hàng tỷ đồng mỗi người.
Theo cơ quan tố tụng, một số cán bộ Đội Thủ tục hàng hóa xuất khẩu (Hải quan Khu vực 1) đã không kiểm tra, đôn đốc để Lê Văn Hưng một mình thực hiện kiểm hóa, lấy mẫu giám định. Tuy nhiên, do pháp luật không quy định bắt buộc phải có 2 cán bộ cùng thực hiện các khâu này nên cần kiến nghị xử lý hành chính các cá nhân liên quan.
Đối với 3 công ty Trung Quốc mua quặng ilmenite, Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã đề nghị tương trợ tư pháp hình sự tới Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc để làm rõ các nội dung liên quan, song đến nay chưa nhận được phản hồi.
