Bằng việc chủ trì, phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ Bộ Công an, Công an tỉnh Quảng Ninh đã đấu tranh, bóc gỡ một đường dây tội phạm công nghệ cao hoạt động liên tỉnh, bước đầu xác định chiếm đoạt hơn 110 tỷ đồng của hàng nghìn bị hại trên phạm vi cả nước.
Những “văn phòng lừa đảo” trên không gian mạng
5 địa điểm, 4 nhóm đối tượng tại Hà Nội, Quảng Ninh và Hòa Bình đồng loạt bị lực lượng Công an tỉnh Quảng Ninh phối hợp với Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao triệt xóa.
Điều đáng chú ý, các đối tượng không tìm kiếm nạn nhân một cách ngẫu nhiên. Chúng bỏ tiền mua hoặc trao đổi trái phép những kho dữ liệu cá nhân với số lượng lớn. Trong đó có số điện thoại, tài khoản ngân hàng, địa chỉ cư trú, nghề nghiệp, lịch sử vay vốn, thông tin đầu tư tài chính, thậm chí cả thói quen và nhu cầu tiêu dùng.
Theo Đại tá Hoàng Văn Định – Trưởng Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao, Công an tỉnh Quảng Ninh, nguồn dữ liệu có thể bị rò rỉ từ nhiều hoạt động kinh doanh, dịch vụ, trong đó có các cơ sở kinh doanh, công ty, phòng khám, cửa hàng... Sau khi được thu thập trái phép, dữ liệu tiếp tục bị rao bán trên các hội nhóm, nền tảng trực tuyến, trong đó có những nhóm hoạt động ẩn danh.
Có trong tay dữ liệu, các đối tượng không cần mất nhiều thời gian để tìm hiểu nạn nhân. Chúng dựa vào những thông tin có sẵn để xây dựng kịch bản phù hợp, đánh trúng nhu cầu và tâm lý của từng người.
“Đo ni đóng giày” kịch bản lừa đảo
Một trong những thủ đoạn được các đối tượng sử dụng là giả danh nhân viên ngân hàng để tiếp cận những người đang có nhu cầu vay vốn.
Một nạn nhân cho biết, do cần tiền phục vụ công việc kinh doanh, người này tình cờ nhìn thấy một tài khoản TikTok mang tên ngân hàng, có dấu tích xác thực nên tin tưởng liên hệ. Sau đó, đối tượng yêu cầu chuyển nhiều khoản phí với các lý do như phí giao dịch, phí chứng minh thu nhập... Điều khiến nạn nhân mất cảnh giác là toàn bộ quy trình được các đối tượng xây dựng khá bài bản, giống với thủ tục vay vốn thực tế của ngân hàng.
Không chỉ giả danh nhân viên ngân hàng, các đối tượng còn đánh vào nhu cầu học tập, thi lấy chứng chỉ ngoại ngữ. Một nạn nhân khác bị yêu cầu chuyển tiền với các lý do như phí bảo lãnh hồ sơ, phí thi hộ, phí cam kết sử dụng dịch vụ. Để tạo lòng tin, các đối tượng còn đưa ra những “bằng chứng” về việc đã hỗ trợ người khác đạt điểm IELTS cao.
Từ những dữ liệu cá nhân được mua trái phép, các đối tượng biết được nhu cầu, hoàn cảnh, nghề nghiệp hoặc mối quan tâm của từng người để lựa chọn phương thức tiếp cận phù hợp. Mỗi nạn nhân vì thế có thể trở thành một “kịch bản” riêng trong hệ thống lừa đảo.
Khi tiền lừa đảo được chuyển sang mạng lưới rửa tiền
Nếu trước đây, các đối tượng lừa đảo thường tự tìm kiếm tài khoản ngân hàng để nhận tiền thì trong đường dây này, công đoạn che giấu, hợp thức hóa dòng tiền đã được giao cho những nhóm chuyên thực hiện hành vi rửa tiền.
Ngay sau khi tiền của nạn nhân được chuyển vào tài khoản, dòng tiền lập tức được phân tán qua nhiều tài khoản khác nhau. Sau đó, các đối tượng tiếp tục chuyển đổi sang tiền điện tử, sử dụng ví điện tử, cổng game và các nền tảng thanh toán trực tuyến để tạo ra nhiều lớp giao dịch, gây khó khăn cho việc truy vết.
Một đối tượng trong đường dây khai nhận, sau khi nhận được nguồn dữ liệu từ các hội nhóm trên Telegram, nhóm này sử dụng thông tin để giả danh nhân viên ngân hàng, lựa chọn cách thức tiếp cận phù hợp với từng khách hàng. Khi chiếm đoạt được tiền, đối tượng chuyển cho nhóm chuyên rửa tiền và phải trả một khoản phí theo tỷ lệ phần trăm.
Đối với nhóm rửa tiền, thủ đoạn được xác định là sử dụng các tài khoản trung gian để nhận tiền từ những đối tượng lừa đảo, sau đó dùng số tiền này mua USDT (một loại tiền ảo trên sàn giao dịch điện tử), tiếp tục bán USDT để chuyển đổi thành tiền và chuyển lại cho các đối tượng phạm tội.
Một dòng tiền vì vậy có thể đi qua nhiều tài khoản và nhiều phương thức thanh toán khác nhau trước khi quay trở lại tay các đối tượng chủ mưu. Việc phân tách các công đoạn từ lừa đảo, nhận tiền đến rửa tiền cho thấy mức độ chuyên nghiệp và tính chất liên kết của đường dây.
Chuyên án bắt đầu từ 8 đơn trình báo của người dân với tổng số tiền bị chiếm đoạt hơn 160 triệu đồng. Từ những dấu vết tưởng như rời rạc, lực lượng Công an Quảng Ninh đã tiến hành xác minh, truy tìm nguồn dữ liệu, phương thức tiếp cận nạn nhân, dòng tiền và các tài khoản trung gian. Quá trình điều tra từng bước bóc tách một mạng lưới tội phạm hoạt động trên phạm vi nhiều địa phương, với sự phân công giữa các nhóm đối tượng.
Đến nay, 18 bị can đã bị khởi tố. Cơ quan Công an thu giữ 79 điện thoại di động, 7 máy tính cùng tiền mặt và tiền điện tử liên quan đến hoạt động phạm tội. Kết quả điều tra bước đầu xác định các đối tượng đã chiếm đoạt hơn 110 tỷ đồng của hàng nghìn bị hại trên phạm vi toàn quốc; đồng thời thực hiện 763 giao dịch có dấu hiệu rửa tiền, với tổng giá trị hơn 1,24 triệu USDT.
Thành công của chuyên án tiếp tục cho thấy sự chủ động, quyết liệt và năng lực đấu tranh của lực lượng Công an Quảng Ninh trong phòng ngừa, phát hiện, xử lý tội phạm sử dụng công nghệ cao.
Vụ án cũng cho thấy một xu hướng nguy hiểm: dữ liệu cá nhân đang trở thành “nguyên liệu đầu vào” cho nhiều loại tội phạm trên không gian mạng. Từ một số điện thoại, một thông tin nghề nghiệp hay nhu cầu vay vốn, học tập, đầu tư..., các đối tượng có thể kết nối thành một hồ sơ tương đối đầy đủ về nạn nhân để phục vụ cho những kịch bản lừa đảo ngày càng tinh vi.
Cùng với đó, sự xuất hiện của các nhóm chuyên rửa tiền cho thấy hoạt động phạm tội trên không gian mạng đang có xu hướng chuyên môn hóa, phân chia thành nhiều công đoạn và liên kết giữa nhiều địa bàn.
Trước thủ đoạn ngày càng tinh vi của tội phạm công nghệ cao, mỗi người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ dữ liệu cá nhân; thận trọng khi cung cấp thông tin cho tổ chức, cá nhân trên môi trường mạng; đặc biệt không chuyển tiền khi chưa xác minh rõ danh tính, mục đích và tính hợp pháp của giao dịch.
Bởi phía sau một cuộc gọi tưởng như bình thường, một tài khoản mạng xã hội có dấu tích xác thực hay một lời mời hấp dẫn trên không gian mạng, có thể là cả một hệ thống tội phạm đang vận hành phía sau.
