Lịch sử hào hùng
Cách đây 65 năm, ngày 19/5/1959, Thường trực Tổng Quân ủy Trung ương giao cho Đoàn công tác quân sự đặc biệt với phiên hiệu Đoàn 559 có nhiệm vụ mở đường Trường Sơn, chi viện cho chiến trường miền Nam với quân số ban đầu là 500 người. Đến năm 1961, Đoàn 559 đã có quân số cấp sư đoàn bộ, phạm vi hoạt động trải dài dọc tuyến Trường Sơn và mở đường cả bên đất bạn Lào. Đến năm 1965, Đoàn công tác quân sự đặc biệt chính thức phát triển thành Bộ Tư lệnh Đoàn 559 với nhiệm vụ mở đường, vận tải hàng hóa, vũ khí chi viện cho chiến trường miền Nam, hình thức vận tải cũng thay đổi từ mang vác, gùi thồ đơn giản sang vận tải cơ giới. Giai đoạn 1973 - 1975, Bộ tư lệnh 559 đã có tới 9 sư đoàn binh chủng với quân số hơn 100 nghìn cán bộ, chiến sĩ và hơn 10 nghìn thanh niên xung phong.
Ngoài nhiệm vụ chính, các đơn vị thuộc Đoàn 559 trong kháng chiến chống Mỹ còn trực tiếp tham gia chiến đấu với các chiến dịch như cuộc Tổng tấn công Xuân Mậu Thân 1968; chiến đấu và phục vụ chiến đấu trong Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào; tham gia Chiến dịch giải phóng Khe Sanh; chiến dịch giải phóng Quảng Trị và bảo vệ Thành Cổ mùa hè năm 1972; tham gia Chiến dịch giải phóng Buôn Mê Thuột và giải phóng Tây Nguyên; tham gia Chiến dịch giải phóng Huế - Đà Nẵng và giải phóng các tỉnh duyên hải miền Trung; tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Trong 16 năm thành lập và tham gia kháng chiến chống Mỹ, Bộ Tư lệnh Đoàn 559 đã xây dựng hệ thống giao thông trên dãy Trường Sơn gồm 21 trục ngang, 5 trục dọc với hơn 17 nghìn km đường giao thông cho xe cơ giới lưu thông; tổ chức cho hơn 2 triệu lượt cán bộ, chiến sĩ, bộ đội vào - ra chiến trường; xây dựng 1.350 km đường dây thông tin liên lạc; Đoàn đã trực tiếp vận tải hơn 1 triệu tấn vũ khí, đạn dược, lương thực chi viện cho chiến trường miền Nam. Trong chiến đấu, phối hợp chiến đấu, Đoàn 559 đã tiêu diệt, bắt sống 17.740 tên địch; bắn rơi tại chỗ 2.455 máy bay các loại... Trong số đó có hàng nghìn thanh niên Lào Cai đã tham gia chiến đấu, phục vụ chiến đấu tại các chiến trường Trường Sơn, có những người đã ngã xuống, mãi mãi nằm lại ở dọc dải Trường Sơn.
Ghi nhận công lao của lực lượng Bộ đội Trường Sơn, năm 2011, Nhà nước cho phép thành lập Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam với hệ thống tổ chức từ Trung ương đến cơ sở.
Bộ đội Trường Sơn tỉnh Lào Cai phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”
Ở tuổi 77 nhưng ông Phạm Văn Long, Chủ tịch Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh xã Bảo Hà (huyện Bảo Yên) vẫn khỏe mạnh, nhanh nhẹn, hoạt bát. Lao động và sống vui vẻ, hòa nhã chính là bí quyết để ông Long giữ gìn sức khỏe. Ông bảo: Mình vẫn là lao động chính, vẫn tạo ra thu nhập chính với nguồn thu trong năm vừa rồi 5 tấn hồng không hạt bán được 50 triệu đồng, 30 triệu đồng tiền bưởi đỏ, 15 triệu đồng tiền mận địa phương.
Trong công tác xã hội, ông Phạm Văn Long tham gia hầu hết phong trào, cuộc vận động, ông đã vận động gia đình đi đầu hiến gần 100 m2 đất để mở rộng đường giao thông và vận động nhiều hộ làm theo.
Về những năm tháng tham gia quân ngũ, ông Long kể: Năm 1970 ông đăng ký tòng quân và được biên chế vào Đoàn 559, có hơn 2 năm ở chiến trường miền Trung nước Lào trước khi tham gia Chiến dịch Hồ Chí Minh, giải phóng hoàn toàn miền Nam. Năm 1976, ông Phạm Văn Long xuất ngũ trở về địa phương thương với tích hạng 4 và mang trong mình chất độc da cam.
Một tấm gương cán bộ hội khác là ông Trần Quang Thạc, Chủ tịch Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh thị trấn Phố Ràng (huyện Bảo Yên). Chúng tôi gặp ông Thạc khi ông đang cùng hội viên huyện Bảo Yên dự buổi gặp mặt nhân dịp kỷ niệm 65 năm ngày truyền thống Bộ đội Trường Sơn, trên ngực áo của ông lấp lánh ánh bạc những huân, huy chương, huy hiệu. Ông Thạc kể, tháng 3/1975, ông nhập ngũ và biên chế vào Tiểu đội 7, Đại đội 2, Trung đoàn bộ 600, là đơn vị bộ đội tình nguyện tham gia chiến đấu và phục vụ chiến đấu tại thượng Lào. Năm 1980 ông xuất ngũ trở về huyện Bảo Yên tham gia công tác tại một số cơ quan trước khi nghỉ hưu năm 2008.
Tham gia công tác xã hội, ông Trần Quang Thạc được đánh giá luôn gương mẫu, đi đầu trong các phong trào vận động của tổ chức Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh và phong trào của địa phương. Phần việc nổi bật nhất trong thời gian gần đây là ông đã tham gia vận động, huy động nguồn tài trợ được 50 triệu đồng để xây dựng nhà tình nghĩa cho hội viên Nguyễn Thị Bình, nguyên là y tá Sư đoàn 316, bộ đội Trường Sơn. Bà Nguyễn Thị Bình năm nay 70 tuổi, sống độc thân. Với bà, ngôi nhà tình nghĩa là nguồn động viên sâu sắc, món quà ý nghĩa trong những năm tháng còn lại của tuổi già.
Ông Nguyễn Việt Hồng, Chủ tịch Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh huyện Bảo Yên cho biết: Toàn huyện hiện có 190 hội viên, sinh hoạt tại 2 hội cơ sở và 4 chi hội. Thời gian gần đây, các cấp hội trên địa bàn tập trung cho nhiều nội dung, phong trào vận động, nhất là việc giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, phong trào “Đền ơn, đáp nghĩa”. Riêng năm 2023, các cấp hội của huyện đã huy động và vận động 850 triệu đồng để làm mới và sửa chữa 15 ngôi nhà cho các hội viên khó khăn. Ngoài ra còn tặng hàng trăm suất quà cho các hội viên viên đau yếu, hội viên thuộc diện hộ nghèo; tham gia vận động hội viên và người dân hiến 2.500 m2 đất làm đường giao thông nông thôn...
Năm 2012, Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam tỉnh Lào Cai được thành lập. Hiện nay hội có 8 tổ chức hội, chi hội cấp huyện, hàng chục hội, chi hội cấp xã với tổng số hơn 900 hội viên. Theo ông Phạm Văn Chiến, Chủ tịch Hội truyền thống Trường Sơn - Đường Hồ Chí Minh Việt Nam tỉnh Lào Cai, không chỉ có huyện Bảo Yên, các tổ chức hội trên địa bàn toàn tỉnh với số hội viên đông đảo, trong lao động, đời sống thường ngày đã luôn thể hiện rõ phẩm chất “Bộ đội Trường Sơn”, “Bộ đội Cụ Hồ”, mẫu mực, nêu gương trong các phong trào thi đua. Nổi bật là phong trào sản xuất - kinh doanh giỏi, xây dựng nông thôn mới - đô thị văn minh, phong trào “Đền ơn, đáp nghĩa”...
Thời gian qua, các hội viên trên địa bàn tỉnh đã hiến hàng nghìn m2 đất, hàng vạn ngày công, huy động và vận động hơn 5 tỷ đồng cho xây dựng nông thôn mới - đô thị văn minh. Các tổ chức hội còn huy động 1,5 tỷ đồng làm chân quỹ và nguồn lực giúp hội viên có hoàn cảnh khó khăn, hỗ trợ 1.020 suất quà, huy động 33 sổ tiết kiệm với 165 triệu đồng để thăm, ủng hộ các hội viên khó khăn. Các cấp hội còn huy động và vận động 1,5 tỷ đồng để xây dựng 30 ngôi nhà tình nghĩa tặng hội viên...
Cùng với những phong trào tiêu biểu như giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, đảm bảo an ninh, trật tự, những cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Trường Sơn năm xưa luôn tỏa sáng phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” trên mọi mặt đời sống.
