Bảo hiểm xã hội tự nguyện – điểm tựa an sinh bền vững cho lao động tự do ở Lào Cai

Trước đây, khái niệm “lương hưu” vốn khá xa lạ đối với phần lớn lao động tự do, đặc biệt ở các khu vực miền núi, vùng sâu. Áp lực kinh tế và nhu cầu chi tiêu trước mắt khiến nhiều người chưa thể nghĩ đến các giải pháp an sinh dài hạn. Tuy nhiên, cùng với việc chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện ngày càng được hoàn thiện, minh bạch và thân thiện hơn, các tiểu thương, người kinh doanh nhỏ, lao động thời vụ hay người buôn bán ven đô đã bắt đầu xem đây là một kênh bảo đảm an sinh bền vững. Bảo hiểm xã hội tự nguyện không chỉ đơn thuần “đóng - hưởng”, mà là hình thức tích lũy dài hạn được Nhà nước bảo hộ, giúp người tham gia được hưởng lương hưu hằng tháng, thẻ bảo hiểm y tế trong suốt thời gian nghỉ hưu và các chế độ tử tuất.

Từ ngày 1/7/2025, khi Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) năm 2024 chính thức áp dụng, quyền lợi của người tham gia tiếp tục được tăng cường mạnh mẽ: thời gian đóng để hưởng lương hưu giảm từ 20 năm xuống còn 15 năm; bổ sung chế độ thai sản; tăng mức hỗ trợ của Nhà nước từ 20% đến 50% cho người tham gia. Nhờ chính sách ngày càng tiệm cận đời sống, đến hết tháng 11/2025, toàn tỉnh Lào Cai có 44.883 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, tăng 5.635 người so với cùng kỳ, đạt 57,34% kế hoạch Bảo hiểm xã hội Việt Nam giao.

Kết quả đạt được là minh chứng cho quá trình triển khai đồng bộ, quyết liệt và có chiến lược. Ngay từ đầu năm, Bảo hiểm xã hội tỉnh giao chỉ tiêu cụ thể đến từng đơn vị cơ sở, xây dựng kịch bản thực hiện theo tháng, quý; tăng cường giám sát dữ liệu, kịp thời điều chỉnh phương án tiếp cận ở những địa bàn khó khăn. Hệ thống đại lý thu được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng nghiệp vụ và truyền thông, qua đó trở thành những tuyên truyền viên an sinh thực thụ ngay tại cộng đồng.

Công tác truyền thông được xác định là “mũi nhọn” để chuyển đổi nhận thức. Riêng tháng 11/2025, toàn tỉnh tổ chức 1.678 cuộc truyền thông nhóm nhỏ với 18.735 lượt người tham dự, giúp tháo gỡ vướng mắc trực tiếp tại cơ sở. Không khí thi đua được đẩy mạnh với Ngày hội tuyên truyền viên (18/11/2025) và đợt cao điểm “15 ngày tăng tốc về đích”. Chỉ trong ngày hội, toàn tỉnh tổ chức 08 lễ ra quân với 174 cuộc truyền thông, tiếp cận 5.742 lượt người và phát triển mới 159 người tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Công tác truyền thông hiệu quả đã góp phần tạo dựng và lan tỏa niềm tin trong Nhân dân. Điển hình như trường hợp chị Nguyễn Thị Yến, tiểu thương kinh doanh quần áo tại tổ dân phố Nước Mát, phường Âu Lâu. Với mức thu nhập 5 - 7 triệu đồng/tháng, khiến chị e ngại việc phải trích một phần thu nhập để lo cho tương lai. Tuy nhiên, sau những buổi tư vấn tận tâm và rõ ràng từ cán bộ và đại lý thu, chị đã quyết định đăng ký tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Chị Yến chia sẻ: “Dù kinh tế còn khó, tôi vẫn cố gắng tham gia bảo hiểm xã hội để sau này có lương hưu, không phải dựa vào con cái.”

Câu chuyện của chị Yến cũng là sự thay đổi chung của hàng vạn lao động tự do khi được tiếp cận đầy đủ thông tin chính sách.

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, việc hoàn thành chỉ tiêu bao phủ bảo hiểm xã hội tự nguyện tại Lào Cai vẫn đối mặt với không ít thách thức. Tính đến hết tháng 11/2025, toàn tỉnh mới đạt 57,34% kế hoạch, còn thiếu hơn 42%, tương đương trên 33.000 người cần được phát triển thêm để hoàn thành mục tiêu đề ra. Khó khăn thể hiện rõ tại các địa bàn miền núi. Điển hình như Bảo hiểm xã hội cơ sở Sa Pa, đơn vị phụ trách phường Sa Pa và 5 xã vùng cao, gồm: Tả Phìn, Bản Hồ, Ngũ Chỉ Sơn, Mường Bo và Tả Van, những nơi này tỷ lệ tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện mới đạt 29,23% kế hoạch. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, thu nhập bấp bênh cùng tâm lý “đến đâu hay đến đó” vẫn phổ biến, khiến công tác phát triển người tham gia gặp nhiều trở ngại.

Trước thực tế đó, Bảo hiểm xã hội cơ sở Sa Pa đã triển khai nhiều giải pháp linh hoạt, làm việc trực tiếp với Ban Chỉ đạo các xã trọng điểm, gắn trách nhiệm với cấp ủy và chính quyền; đẩy mạnh xã hội hóa an sinh với hoạt động trao tặng 1.051 thẻ bảo hiểm y tế cho người dân khó khăn. Đây không chỉ là hỗ trợ trước mắt, mà còn là cách gieo nền tảng niềm tin vào chính sách, giúp người dân mạnh dạn tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện.

Trong tháng "nước rút" cuối năm, Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai xác định tập trung toàn lực để hoàn thành mục tiêu. Các giải pháp trọng tâm bao gồm: Giao chỉ tiêu cụ thể gắn với trách nhiệm người đứng đầu; tăng cường phối hợp với Ban Chỉ đạo thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế các xã, phường trọng điểm; đẩy mạnh xã hội hóa để hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn tham gia bảo hiểm y tế và bảo hiểm xã hội tự nguyện. Song song với đó, công tác cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số tiếp tục được đẩy mạnh. Ngành Bảo hiểm xã hội tỉnh Lào Cai không chỉ đặt mục tiêu hoàn thành các chỉ tiêu được giao, mà còn hướng tới việc xây dựng một hệ thống an sinh xã hội bền vững, nhân văn, góp phần ổn định đời sống kinh tế - xã hội của địa phương. Các chính sách an sinh ngày càng thấm sâu vào đời sống của nhóm lao động tự do, giúp khái niệm “lương hưu” vốn từng xa lạ dần trở thành điểm tựa vững chắc cho tương lai của mỗi người dân.