Theo thống kê của cơ quan chức năng, ngoài 2 dòng sông chính là sông Hồng và sông Chảy, trên địa bàn tỉnh còn có 100 hồ thủy điện và hồ thủy lợi, trong đó có 13 hồ chứa quy mô lớn với trên 5.000 ha trở lên có thể phát triển nghề nuôi thủy sản bằng lồng bè. Đặc biệt, 2 hồ lớn là Thác Bà và Bắc Hà có tiềm năng phát triển nuôi thủy sản ở mức rất cao.
Cần khẳng định rằng, những năm qua nghề nuôi thủy sản bằng lồng bè trên sông, hồ đã mang lại nhiều kết quả về phát triển kinh tế - xã hội, tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, những bất cập đang phát sinh như gây ô nhiễm môi trường nước, dịch bệnh trên thủy sản, an toàn giao thông đường thủy khi sự gia tăng “nóng” số lượng lồng bè trên sông, hồ đã gióng lên hồi chuông về công tác quản lý.
Ông Đặng Văn Phương - Chủ tịch UBND xã Bảo Nhai, cho biết: “Hiện nay, hoạt động nuôi cá lồng bè trên lòng hồ thủy điện Bắc Hà chủ yếu mang tính tự phát, chưa được sự chấp thuận của Công ty Cổ phần Thủy điện Bắc Hà và chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp phép theo quy định (theo Nghị định 37/2024/NĐ-CP).
Khi phóng viên đặt câu hỏi về vai trò quản lý khu vực lòng hồ thủy điện Bắc Hà khi số lượng lớn lồng bè nuôi thủy sản đang hoạt động gần khu vực chân đập gây ô nhiễm môi trường, mất an toàn giao thông và tiềm ẩn những nguy hiểm cho hoạt động của nhà máy thủy điện, ông Nguyễn Văn Tình - Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Bắc Hà từ chối trả lời và hẹn thông tin sau.
Còn tại khu vực lòng hồ Thác Bà (rộng 19.050 ha), theo thống kê chưa đầy đủ hiện nay đang có khoảng trên 2.300 lồng bè của các hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nuôi thủy sản. Theo ghi nhận của phóng viên, chỉ một số ít hợp tác xã và đơn vị tham gia nuôi thủy sản trên vùng lòng hồ thực hiện đăng ký đầy đủ với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng về vị trí, số lượng. Còn lại hầu hết các mô hình lồng bè nuôi vẫn được người dân lắp đặt tự phát.
Xã Yên Bình đang cộng quản trên 5.000 ha mặt nước lòng hồ thủy điện Thác Bà và hiện đang có hơn 400 lồng bè nuôi thủy sản. Ông Nguyễn Duy Khiêm - Chủ tịch UBND xã Yên Bình cho biết: Qua rà soát cho thấy việc bố trí lồng bè chưa theo quy hoạch cụ thể. Hầu hết các cơ sở nuôi chưa thực hiện đầy đủ thủ tục đăng ký với chính quyền địa phương; cá biệt có một số cơ sở đặt lồng nuôi cạnh luồng giao thông đường thủy mà chưa lắp phao tiêu, biển báo phía trên, nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn giao thông.
Cùng với đó, nhận thức của một số hộ dân về bảo vệ môi trường trong quá trình nuôi thủy sản còn hạn chế dẫn đến việc xả thải gây ô nhiễm môi trường.
“Thời gian tới, chính quyền xã Yên Bình mong muốn Công ty cổ phần Thủy điện Thác Bà phối hợp tích cực để làm tốt công tác quản lý hoạt động nuôi cá lồng bè trên hồ Thác Bà” - ông Khiêm chia sẻ thêm.
Một lãnh đạo ngành nông nghiệp và môi trường tỉnh thừa nhận: Hiện nay, hoạt động nuôi thủy sản bằng lồng bè trên địa bàn tỉnh đang tồn tại nhiều bất cập cần tăng cường công tác quản lý. Các quy định của pháp luật về nuôi thủy sản trên sông, hồ đều đã có, nhưng thời gian qua triển khai thực hiện còn hạn chế. Đặc biệt, hiện nay công tác phân định chức năng về quản lý vùng lòng hồ, mặt nước… ở các hồ thủy điện, hồ thủy lợi chưa rõ ràng nên việc quy trách nhiệm và giải quyết vướng mắc gặp nhiều khó khăn.
Qua thực tế tại các địa phương cho thấy, công tác quản lý nhà nước đối với hoạt động nuôi thủy sản bằng lồng bè đang tồn tại những “khoảng trống” như chưa có quy hoạch chi tiết vùng nuôi ở các sông, hồ; nhiều khu vực vẫn chưa được xác định rõ ranh giới, mật độ và quy mô nuôi phù hợp; việc phân định trách nhiệm quản lý giữa các ngành, cấp và các đơn vị quản lý lòng hồ chưa rõ ràng... Điều này khiến việc kiểm tra, xử lý vi phạm gặp nhiều khó khăn.
Theo ông Đỗ Thành Giang - Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật và Chăn nuôi, Thú y, Thủy sản tỉnh Lào Cai, trước thực trạng trên, việc xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ là yêu cầu cấp thiết. Trước hết, cần nhanh chóng hoàn thiện quy hoạch vùng nuôi cá lồng bè trên sông, hồ. Quy hoạch phải xác định rõ khu vực được phép nuôi, mật độ lồng bè và các điều kiện kỹ thuật đi kèm. Đây sẽ là cơ sở pháp lý quan trọng để quản lý hiệu quả.
Song song với đó, cần siết chặt công tác đăng ký, cấp phép. Mọi cơ sở nuôi phải thực hiện đầy đủ thủ tục theo quy định, đảm bảo không lấn chiếm luồng giao thông, không ảnh hưởng đến công trình thủy điện.
Công tác cấp phép, kiểm tra, giám sát cần được tăng cường. Các trường hợp vi phạm phải được xử lý nghiêm để tạo tính răn đe. Tuy nhiên, đây không chỉ là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp và môi trường, mà còn liên quan đến chính quyền các cấp, cơ quan chức năng liên quan, các đơn vị được giao quản lý, sử dụng lòng hồ…”
Một số cơ sở nuôi thủy sản bằng lồng bè chưa đảm bảo các quy định về an toàn giao thông.
Theo anh Lê Văn Sự, chủ cơ sở nuôi cá lồng bè trên lòng hồ Thác Bà, thuộc địa phận xã Yên Bình, bên cạnh tăng cường giải pháp về quản lý hành chính, việc ứng dụng khoa học - công nghệ là yếu tố then chốt. Ngành chức năng cần đẩy mạnh tập huấn kỹ thuật nuôi, hướng dẫn người dân áp dụng các quy trình nuôi an toàn sinh học, hạn chế sử dụng hóa chất, kháng sinh. Cùng với đó, cơ quan chuyên môn của Sở Nông nghiệp và Môi trường cần thường xuyên quan trắc môi trường nước định kỳ để cảnh báo sớm các giải pháp chăm sóc và phòng, chống dịch bệnh thủy sản ở các vùng nuôi.
Một vấn đề mà dư luận cũng rất quan tâm đó là phát triển nuôi cá lồng bè không thể tách rời bảo vệ môi trường, cảnh quan du lịch ở các dòng sông, vùng hồ, bởi thực tế tại các địa phương nhiều cơ sở nuôi cá lồng bè chưa thực hiện nghiêm việc thu gom chất thải mà xả trực tiếp ra môi trường; chưa quan tâm thiết kế bè nuôi hợp lý… để vừa có thể gắn mô hình nuôi cá lồng bè với phát triển du lịch trải nghiệm, giúp tăng thu nhập, vừa quảng bá hình ảnh địa phương.
Nuôi cá lồng bè là hướng phát triển kinh tế đầy tiềm năng của Lào Cai. Tuy nhiên, nếu không được quản lý tốt, những lợi ích trước mắt sẽ phải trả giá bằng những hệ lụy về môi trường, dịch bệnh, an toàn giao thông đường thủy và chất lượng sản phẩm... Với cách tiếp cận tổng thể từ quy hoạch, quản lý mặt nước, ứng dụng khoa học đến bảo vệ môi trường và liên kết sản xuất - nghề nuôi cá lồng bè hoàn toàn có thể phát triển theo hướng hiện đại, bền vững.
Vấn đề đặt ra lúc này không còn là “có nên phát triển hay không”, mà là “phát triển như thế nào để bền vững”. Và câu trả lời chỉ có thể đến từ sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt của cả hệ thống chính trị và cộng đồng người dân. Đặc biệt người nuôi thủy sản bằng lồng bè cần thay đổi tư duy từ sản xuất nhỏ sang sản xuất có tổ chức, tuân thủ quy định và hướng tới phát triển bền vững.
Trình bày: Hữu Huỳnh
