Từ tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước, các doanh nghiệp nhà nước tại Lào Cai đang tập trung nguồn lực vào những địa bàn khó khăn, những lĩnh vực mà khu vực kinh tế tư nhân chưa thể đảm đương. Từ việc làm chủ nguyên liệu, công nghệ của ngành hóa chất đến sứ mệnh “đi trước mở đường” của ngành điện lực và hạ tầng số, khối kinh tế Nhà nước đang khẳng định vai trò dẫn dắt của mình trong phát triển. Qua đó, khơi thông mọi nguồn lực để doanh nghiệp tư nhân và cộng đồng cùng phát triển bền vững trên vùng đất biên cương.
Trong tư duy kinh tế truyền thống, doanh nghiệp nhà nước thường bị đóng khung trong hình ảnh những “gã khổng lồ” chậm chạp, hoạt động dàn trải và thiếu hiệu quả so với nguồn lực lớn được nắm giữ. Thế nhưng tại Lào Cai, kinh tế Nhà nước đang khẳng định vai trò chiến lược: kinh tế Nhà nước không làm thay mà chỉ hiện diện tại những địa bàn khó khăn hoặc các lĩnh vực then chốt mà kinh tế tư nhân chưa thể hoặc không sẵn sàng đảm đương.
Đồng chí Đỗ Xuân Thủy - Phó Giám đốc Sở Tài chính cho biết: “Giá trị gia tăng của doanh nghiệp Nhà nước trên địa bàn tỉnh là giá trị tổng hợp, bao gồm hiệu quả kinh tế, ổn định xã hội, bảo vệ tài nguyên và giữ vững quốc phòng - an ninh. Trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, toàn khối doanh nghiệp nhà nước tại Lào Cai cơ bản bảo toàn được vốn, hoạt động kinh doanh có lãi với tổng lợi nhuận sau thuế đạt trên 4 tỷ đồng. Tuy nhiên, lợi nhuận không phải là thước đo duy nhất mà giá trị lớn nhất là vai trò tạo lập một hệ sinh thái để các thành phần kinh tế khác cùng phát triển”.
Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam - đơn vị nắm giữ nguồn nguyên liệu chủ lực của ngành phân bón quốc gia, mỗi biến động tại các khai trường của công ty đều có thể tạo ra những ảnh hưởng lên toàn hệ sinh thái hóa chất.
Ông Ngô Vũ Minh - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam khẳng định, nhiệm vụ trọng tâm của đơn vị là đảm bảo nguồn cung ổn định, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường toàn cầu biến động.
Với doanh thu 2.149 tỷ đồng từ phân khúc này, công ty đã giúp các nhà máy sản xuất phân bón trong nước duy trì vận hành, góp phần đảm bảo an ninh lương thực quốc gia.
Sự “tiếp sức” cho kinh tế tư nhân còn đến từ những bước đi táo bạo trong công nghệ. Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam đã chủ động đầu tư vào chế biến sâu để tối ưu hóa tài nguyên.
Đáng chú ý là Bằng độc quyền sáng chế số 42310 về phương pháp cơ - hóa chế biến quặng phosphat giàu dolomit để thu được tinh quặng phosphat, giúp tận thu tối đa tài nguyên trong bối cảnh trữ lượng quặng dần suy giảm.
Trong giai đoạn 2026 - 2030, đơn vị dự kiến dành khoảng 100 tỷ đồng cho khoa học - công nghệ, trong đó riêng việc nghiên cứu tuyển lại quặng đuôi tại hồ thải và làm giàu quặng loại IV đã chiếm hàng chục tỷ đồng.
Nếu Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam là nguồn cung nguyên liệu thì Công ty Điện lực Lào Cai (PC Lào Cai) là đơn vị giữ vai trò xây dựng “mạch máu” hạ tầng.
Với phương châm điện đi trước một bước, ngành điện không đợi dự án đến mới đầu tư mà chủ động bám sát quy hoạch để kiến tạo hạ tầng. Ông Nguyễn Anh Tuấn - Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai cho biết: “Đơn vị tập trung vào 3 trụ cột: Đầu tư hạ tầng mang tính dẫn dắt; phát triển lưới điện thông minh (Smart Grid) và cải cách thủ tục tiếp cận điện năng”.
Giai đoạn 2024 - 2025, ngành điện đã đầu tư trên 913 tỷ đồng cho hệ thống hạ tầng. Việc đóng điện trạm biến áp 110 kV Bảo Hưng vào tháng 3/2026 đã kịp thời tiếp năng lượng cho các khu công nghiệp mới của Tổng Công ty Viglacera và Khu Công nghiệp Trấn Yên.
Hiện nay, 4 trạm biến áp 110 kV khác tại Âu Lâu, Bản Qua và Bắc Hà... đang được triển khai để sẵn sàng cấp điện cho các khu, cụm công nghiệp đang hình thành vào năm 2027.
Công nghệ Smart Grid cũng đang thay đổi diện mạo vận hành của lưới điện Lào Cai. Hiện tại, 14/16 trạm biến áp 110 kV đã vận hành không người trực. Việc thiết lập 41 mạch vòng tự động hóa (DAS) cho phép hệ thống tự động phát hiện, loại bỏ điểm sự cố và chuyển phương thức cấp điện tối ưu nhất. Đối với các doanh nghiệp tư nhân trong các khu công nghiệp, đây chính là “yếu tố sống còn” để bảo vệ dây chuyền sản xuất hiện đại vốn rất nhạy cảm với các sự cố về điện.
Cùng với điện lực, các doanh nghiệp viễn thông Nhà nước như Viettel, VNPT cũng đang nỗ lực xây dựng nền tảng số, biến những vùng biên cương xa xôi trở nên gần hơn với thế giới bằng hệ thống kết nối hiện đại. Sự hiện diện của các đơn vị này tại những địa bàn khó khăn không đơn thuần là vấn đề lợi nhuận, mà là nhiệm vụ hỗ trợ phát triển kinh tế số, xã hội số.
Tuy nhiên, để kinh tế Nhà nước thực sự là “lực đẩy” chiến lược, Lào Cai cũng đang quyết liệt tháo gỡ những “điểm nghẽn” nội tại. Đó là tình trạng một số doanh nghiệp hoạt động chưa hiệu quả. Ngành tài chính tỉnh đã tham mưu các giải pháp xử lý dứt điểm nợ đọng, rà soát thoái vốn tại các mảng đầu tư ngoài ngành kém hiệu quả và đẩy nhanh tiến độ sắp xếp các đơn vị để tinh gọn đầu mối.
Năm 2026, dù phải đối mặt với nhiều thách thức khi tài nguyên suy giảm và thị trường biến động, nhưng những mục tiêu mà khối doanh nghiệp Nhà nước đặt ra vẫn rất lớn.
Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam phấn đấu đạt doanh thu khoảng 3.311 tỷ đồng, đóng góp ngân sách 324 tỷ đồng; ngành điện tiếp tục kế hoạch đầu tư hạ tầng khoảng 535 tỷ đồng trong năm 2026 để duy trì dòng điện ổn định cho phát triển kinh tế.
Cuộc chuyển dịch từ “làm thay” sang “kiến tạo” đang tạo ra diện mạo mới cho kinh tế Lào Cai. Ở đó, doanh nghiệp nhà nước dùng nguồn lực công để khơi thông những dòng chảy đầu tư tư nhân, tạo nên một hệ sinh thái bền vững. Khi kinh tế Nhà nước kiến tạo được hệ sinh thái vững chắc, đó cũng là lúc các thành phần kinh tế khác có được “bệ phóng” tốt nhất để vươn mình, góp phần đưa Lào Cai trở thành cực tăng trưởng quan trọng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Bài cuối: Gắn hiệu quả kinh tế với mục tiêu an sinh và chủ quyền quốc gia
