Bài 1: Khi tri thức số bắt đầu từ cộng đồng

Với cách tiếp cận bắt đầu từ cộng đồng, thôn bản, từng người dân, phong trào “Bình dân học vụ số” đã và đang tạo ra những chuyển động mới. Cùng với xây dựng hạ tầng số, phát triển hệ thống dữ liệu số đồng bộ, tri thức số đang dần lan tỏa trong xã hội, tạo nền tảng để chuyển đổi số trở thành động lực mới cho phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.

“Bình dân học vụ số” không chỉ là hoạt động tuyên truyền hay tập huấn kỹ thuật đơn thuần, mà được xác định là giải pháp quan trọng, đưa công nghệ số thấm vào đời sống xã hội, giúp người dân từng bước làm chủ môi trường số. “Cùng học tập - cùng phát triển” chính là tinh thần xuyên suốt của phong trào. Khi mỗi người dân được trang bị kỹ năng số, họ được tiếp cận tri thức mới và có thêm công cụ để nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và giải quyết công việc trong đời sống hàng ngày.

Để triển khai bài bản, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai đã ban hành nhiều kế hoạch, thành lập Ban Chỉ đạo và tổ chức đồng bộ các giải pháp đưa nội dung phổ cập kỹ năng số đến từng cơ sở. Các lớp tập huấn được tổ chức linh hoạt, hướng tới nhiều nhóm đối tượng: từ cán bộ, công chức đến học sinh, người lao động vùng sâu, vùng xa. Nội dung đào tạo tập trung vào các kỹ năng thực tế: sử dụng điện thoại thông minh, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, bảo vệ dữ liệu cá nhân và khai thác Internet phục vụ sản xuất. Đặc biệt, việc xóa "khoảng cách công nghệ" tại địa bàn vùng cao được chú trọng, giúp nhiều đồng bào lần đầu tiên làm quen với môi trường số.

Song song với các chương trình đào tạo, mạng lưới hơn 3.000 Tổ công nghệ số cộng đồng cùng 152 đội hình “Bình dân học vụ số” đang trở thành cầu nối đưa tri thức số đến từng người dân. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà”, các thành viên trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ số, từng bước hình thành thói quen công nghệ trong cộng đồng.

Theo ông Bùi Minh Tuân - Trưởng Phòng Tuyên truyền, Báo chí - Xuất bản, Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Lào Cai: Chúng tôi xác định "Bình dân học vụ số" là chiến lược lâu dài nhằm nâng cao năng lực số cho toàn dân, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Đáng chú ý, chuyên đề “Đảng viên tiên phong học tập kỹ năng số” cũng được triển khai rộng khắp, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức và hành động của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Qua đó, từng bước xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực số, chủ động ứng dụng công nghệ trong công việc, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và phục vụ Nhân dân ngày càng hiệu quả hơn.

Từ những lớp học kỹ năng số ban đầu, nhiều mô hình sáng tạo đã được hình thành và lan tỏa trong cộng đồng. Tại nhiều thôn, bản, các “Góc học tập số cộng đồng” được xây dựng ở nhà văn hóa, thư viện thôn, tạo không gian để người dân tiếp cận công nghệ, học hỏi và trao đổi kinh nghiệm. Cùng với đó, nhiều mô hình chuyển đổi số từ cơ sở từng bước được triển khai như: “Gia đình số”, “Chợ dân sinh số”, “Thôn thông minh". Qua đó, ngày càng nhiều người dân trở thành những “người bản số” thực thụ.

Gia đình chị Mờ Thị Nhung (thôn Phẳng Tao, xã Bản Lầu) là một ví dụ điển hình. Sau khi được Tổ công nghệ số cộng đồng hướng dẫn, chị Nhung đã sử dụng thành thạo các nền tảng số để tra cứu thông tin và thực hiện dịch vụ trực tuyến. Chị Nhung chia sẻ: Hiện nay tôi và gia đình đã sử dụng các nền tảng số khá thành thạo và có thể hướng dẫn lại cho bà con trong thôn cùng sử dụng.

Những thay đổi từ các mô hình ở cơ sở cho thấy sức lan tỏa ngày càng rõ nét của phong trào “Bình dân học vụ số”. Không chỉ dừng lại ở nhận thức, phong trào đang được cụ thể hóa bằng những kết quả và con số đáng ghi nhận: 80% cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong khu vực công có hiểu biết về chuyển đổi số và kỹ năng số cơ bản; 100% học sinh trung học và sinh viên được trang bị kiến thức, kỹ năng số phục vụ học tập và nghiên cứu; 80% người dân trưởng thành có tri thức cơ bản về chuyển đổi số và sử dụng được các nền tảng số thiết yếu; 40% người dân trưởng thành được tiếp cận và sử dụng thành thạo một số kỹ năng số cơ bản, được xác nhận qua nền tảng VNeID; 80% người lao động trong doanh nghiệp, hợp tác xã có hiểu biết về kỹ năng số phục vụ sản xuất, kinh doanh.

Những con số này đã chuyển hóa thành kết quả kinh tế thực tế. Ông Ngô Duy Hiệp - Giám đốc HTX nông nghiệp Tân Thịnh (xã Chấn Thịnh) cho biết, nhờ ứng dụng mạng xã hội để quảng bá sản phẩm mắc ca mà nhiều khách hàng ở xa cũng biết đến và đặt mua. Sản lượng mắc ca của hợp tác xã đã tăng từ 6 tấn (năm 2022) lên 16 tấn (năm 2025), lợi nhuận đạt gần 1 tỷ đồng mỗi năm.

Ở lĩnh vực dịch vụ hành chính, việc phổ cập kỹ năng số cũng đang giúp nhiều người dân dần thay đổi thói quen giải quyết thủ tục. Chị Hoàng Thương Hà (tổ dân phố Minh Tân 2) chia sẻ: Sau khi được cán bộ hướng dẫn, tôi biết cách tra cứu thông tin và thực hiện một số thủ tục trên mạng. Nhờ đó giúp tiết kiệm thời gian, đỡ phải đi lại nhiều, mọi việc cũng nhanh và rõ ràng hơn.

Với thế hệ trẻ, môi trường số mở ra không gian học tập rộng lớn, giúp việc tiếp cận tri thức trở nên thuận lợi hơn. Em Nguyễn Ngọc Minh (học sinh lớp 8, Trường THCS Quang Trung) hào hứng cho biết: Ngoài bài học trên lớp, em thường tìm thêm tài liệu và bài giảng trên Internet để hiểu bài sâu hơn và học được nhiều kiến thức mới.

Từ những câu chuyện thực tế cho thấy, khi tri thức số phổ cập, người dân được tiếp cận thông tin thuận lợi và dần hình thành thói quen làm việc, giao dịch, học tập trên môi trường số. Quan trọng hơn, phong trào “Bình dân học vụ số” đang từng bước giúp người dân thay đổi nhận thức, chủ động học hỏi, tìm hiểu và ứng dụng công nghệ vào cuộc sống. Chính sự thay đổi từ cơ sở này đã góp phần tạo nền tảng vững chắc cho quá trình xây dựng xã hội số.

Dù đạt được nhiều chuyển động tích cực, hành trình phổ cập tri thức số tại Lào Cai vẫn đối mặt với rào cản về hạ tầng công nghệ và sự chênh lệch kỹ năng giữa các khu vực. Đây không chỉ là câu chuyện công nghệ mà còn là hành trình thay đổi thói quen của cả cộng đồng. Các vấn đề về an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cũng đặt ra những yêu cầu mới cấp thiết.

Để phong trào “Bình dân học vụ số” phát huy hiệu quả bền vững, việc củng cố và nâng cao năng lực cho các Tổ công nghệ số cộng đồng được xem là yếu tố then chốt. Đồng thời, các mô hình “thôn, bản số”, “gia đình số” hay “chợ dân sinh số” cần tiếp tục được hoàn thiện và nhân rộng theo hướng phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương và nhóm đối tượng. Phổ cập kỹ năng số mới chỉ là bước khởi đầu; để chuyển đổi số thực sự là động lực phát triển, tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện hệ sinh thái số và xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ - nguồn tài nguyên chiến lược trong giai đoạn tiếp theo.

Trình bày trang bìa: Hữu Huỳnh