Sau 5 năm triển khai, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” không chỉ dừng ở việc nâng cao nhận thức hay xây dựng các danh hiệu văn hóa mà từng bước tạo dựng nền tảng tinh thần vững chắc, góp phần định hình nếp sống, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân và trở thành động lực nội sinh cho phát triển bền vững.
Ngay sau khi chương trình thực hiện phong trào giai đoạn 2021 - 2026 được ban hành, tỉnh xác định đây là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, gắn trực tiếp với mục tiêu xây dựng con người và môi trường văn hóa trong thời kỳ mới. Ban Chỉ đạo phong trào được kiện toàn đồng bộ từ tỉnh đến cơ sở; các xã, phường xây dựng kế hoạch triển khai riêng, bảo đảm thống nhất về mục tiêu nhưng linh hoạt trong cách làm, phù hợp với điều kiện từng địa bàn, từng nhóm dân cư.
Điểm nhấn xuyên suốt của giai đoạn là yêu cầu thực chất, bền vững, không tách rời mà được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững, phát triển đô thị văn minh. Văn hóa được đặt đúng vị trí là nền tảng tinh thần của xã hội, là tiêu chí điều chỉnh hành vi và tổ chức đời sống cộng đồng.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, điểm khác biệt lớn nhất của giai đoạn này là phong trào không triển khai theo hướng hành chính hay chạy theo danh hiệu mà tập trung làm thay đổi hành vi, nếp nghĩ của người dân. Văn hóa được xác định là tiêu chuẩn ứng xử, là “khung mềm” điều chỉnh các mối quan hệ xã hội, từ gia đình đến cộng đồng, từ nông thôn đến đô thị.
Ông Lại Vũ Hiệp - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh nhận định: Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở Lào Cai đã đi vào chiều sâu, gắn với các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Văn hóa được đặt đúng vị trí, trở thành nền tảng, động lực cho xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và nâng cao chỉ số hạnh phúc của người dân.
Từ nền tảng đó, môi trường văn hóa ở cơ sở có bước chuyển rõ nét. 100% xã, phường thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở; 99/99 xã, phường có nhà văn hóa; toàn tỉnh có trên 2.800 nhà văn hóa thôn, tổ dân phố. Nhiều mô hình được triển khai và duy trì hiệu quả như: 690 câu lạc bộ “Gia đình hạnh phúc”; 75 mô hình phòng, chống bạo lực gia đình; 43 mô hình bộ tiêu chí ứng xử trong gia đình; hơn 1.200 mô hình tự quản về an ninh trật tự, bảo vệ môi trường.
Đặc biệt, phong trào đã tác động trực tiếp đến những vấn đề lâu nay là lực cản của phát triển. Tình trạng tảo hôn giảm mạnh qua từng năm, từ 319 trường hợp năm 2021 xuống còn 98 trường hợp tính đến hết tháng 11/2025. Từ năm 2023, toàn tỉnh không còn hôn nhân cận huyết thống.
Cùng với đó, phong trào xây dựng gia đình văn hóa, gia đình hạnh phúc ngày càng đi vào chiều sâu. Hằng năm có từ 90 - 95% hộ đăng ký tham gia. Đến năm 2025, toàn tỉnh có 85,5% gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, tăng hơn 2% so với năm 2020; tỷ lệ khu dân cư văn hóa đạt 75,5%, tăng 3,5% so với đầu giai đoạn; 94% gia đình chính sách có mức sống từ trung bình trở lên; trên 85% khu dân cư không có người nghiện ma túy. Dấu ấn nổi bật mang tính tổng hợp là chỉ số hạnh phúc của người dân Lào Cai năm 2025 đã đạt 68,3%, tăng hơn 10% so với 5 năm trước.
Phong trào cũng lan tỏa mạnh mẽ trong xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh. Người dân đã đóng góp hàng vạn ngày công, hàng chục tỷ đồng, hiến đất, hiến công trình để hoàn thiện hạ tầng. Nhiều địa phương sau khi đạt chuẩn tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí, hướng tới mục tiêu “nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu”. Ở khu vực đô thị và trong các cơ quan, doanh nghiệp, phong trào xây dựng đơn vị đạt chuẩn văn hóa được duy trì. Tỷ lệ cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa trên 96%...
5 năm nhìn lại, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ở Lào Cai đã khẳng định rõ vai trò là nền tảng tinh thần của xã hội, là “lực đẩy mềm” cho phát triển kinh tế - xã hội. Những mô hình tiêu biểu ở cơ sở chính là nền tảng để phong trào tiếp tục được nâng cao về chất lượng trong thời gian tới. Trên cơ sở kết quả 5 năm qua, ngành văn hóa xác định trọng tâm là củng cố chiều sâu phong trào, chuyển mạnh từ “phủ rộng” sang “làm chắc”, lấy hiệu quả thực chất và mức độ hài lòng của người dân làm thước đo.
Theo đó, Sở Văn hóa, Thể Thao và Du lịch sẽ tập trung nâng cao chất lượng các danh hiệu văn hóa; tiếp tục chuẩn hóa hương ước, quy ước gắn với xây dựng con người Lào Cai phát triển toàn diện; đẩy mạnh xây dựng gia đình hạnh phúc, khu dân cư văn hóa kiểu mẫu; đồng thời gắn phong trào với mục tiêu nâng cao chỉ số hạnh phúc, bảo đảm văn hóa thực sự trở thành động lực nội sinh trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030.
