LCĐT - Trong cái nắng gắt của mùa hè, chúng tôi cùng những cán bộ kiểm lâm đi bộ nửa ngày đường đến vùng lõi của Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Bên cánh rừng đại ngàn là những thôn, bản của đồng bào dân tộc thiểu số, vốn có tập quán sản xuất, sinh hoạt lạc hậu, thường dựa vào tự nhiên để mưu sinh. Vì vậy, nhiệm vụ của các cán bộ kiểm lâm là ngoài việc bảo vệ rừng còn phải tuyên truyền để người dân phát triển kinh tế lâm nghiệp nhằm xóa đói, giảm nghèo.
Dẫn chúng tôi đi thăm những cánh rừng thuộc thôn Séo Mý Tỷ, xã Tả Van, một trong những địa điểm xảy ra vụ cháy rừng năm 2010. Anh Vũ Văn Cường, Trạm trưởng Trạm Kiểm lâm Tả Van chỉ tay về phía những vạt rừng cây xanh đã vươn cao quá đầu người phấn khởi nói với tôi: Sau khi bị cháy năm 2010, Vườn Quốc gia Hoàng Liên cùng nhân dân đã khẩn trương trồng mới được 150 ha, số còn lại đang được tích cực bảo vệ để rừng tái sinh. Đến nay, diện tích rừng trồng mới đang phát triển mạnh và dần phủ kín màu đen tro tàn của 4 năm trước. Để bảo vệ sự đa dạng sinh học của rừng, đồng thời mang lại thu nhập cho nhân dân, những loại cây được lựa chọn để trồng tại rừng Séo Mý Tỷ là cây bản địa, như vối thuốc, tống quá sủ, pơ-mu.
Cây giống sơn tra đang được chăm sóc tốt.
Anh Lý A Sủa, Tổ trưởng Tổ bảo vệ rừng thôn Séo Mý Tỷ và cũng là một trong nhiều hộ dân của thôn tham gia trồng và bảo vệ rừng cho biết: Có tận tay trồng cây, chăm sóc đến khi thành rừng, mới biết yêu quý rừng và xót lòng mỗi khi thấy rừng bị cháy. Tôi vẫn luôn vận động bà con trong bản không đốt than, đốt nương nữa, phải bảo vệ rừng thì mình mới có cái ăn, mới sống yên ổn.
Vườn Quốc gia Hoàng Liên có tổng diện tích hơn 28 nghìn ha, chủ yếu là rừng nguyên sinh nằm trên địa giới hành chính thuộc 6 xã: Tả Van, Bản Hồ, Lao Chải, San Sả Hồ (huyện Sa Pa) và 2 xã thuộc tỉnh Lai Châu. Nơi đây có khoảng 2.000 loài thực vật với một số loài đặc trưng như tống quá sủ, pơ-mu, đỗ quyên… trong đó có trên 60 loài ghi trong sách đỏ Việt Nam như bách xanh, thiết sam, thông đỏ, dẻ tùng và nhiều loài thực vật quý hiếm khác.
Thế nhưng, nhiều năm trước đây do sống trong vùng lõi và vùng đệm của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, nên người dân sinh sống và canh tác còn phụ thuộc vào tự nhiên theo hình thức tận diệt nguồn tài nguyên, đe dọa tính đa dạng sinh học của rừng. Bởi vậy, trước “sức ép” tài nguyên sẵn có bị khai thác, bên cạnh việc trồng thảo quả dưới tán rừng, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã xây dựng Dự án trồng mới 250 ha rừng, với loài cây được chọn chủ yếu là cây sơn tra để nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân nơi đây.
Sở dĩ cây sơn tra được lựa chọn cho mục đích trồng rừng năm nay vì đây là loại cây đa mục đích, có tác dụng phòng hộ, phủ xanh đất trống, chống chịu được hạn hán và chịu lạnh, có tác dụng phòng cháy, chữa cháy rừng tốt. Ngoài ra, quả sơn tra có nhiều tác dụng trong y học, đang được thị trường rất ưa chuộng. Hiện tại, cây giống sơn tra đã được gieo ươm tại khu sản xuất của Vườn Quốc gia Hoàng Liên, đang sinh trưởng tốt.
Theo tính toán của ngành lâm nghiệp, cây sơn tra trồng theo mật độ trung bình 500 cây/ha là tốt nhất, sau khi trồng từ 3 - 5 năm sẽ cho thu hoạch, mỗi cây sơn tra 5 năm tuổi cho thu khoảng 4 - 5 kg quả, giá bán khoảng 8.000 - 10.000 đồng/kg, mỗi ha cho nguồn thu 20 - 25 triệu đồng. Nếu được chăm sóc và bảo vệ tốt, sau 7 - 10 năm, cây sơn tra cho sản lượng ổn định và nguồn thu lên tới 50 triệu đồng/ha.
Ông Nguyễn Quang Vĩnh, Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên khẳng định, sơn tra là cây bản địa gắn bó lâu đời với người dân trên địa bàn. Trong tương lai, đây là cây trồng mang lại thu nhập ổn định, giúp người dân giảm lệ thuộc vào rừng tự nhiên. Một tương lai mới đang mở ra không chỉ với đời sống của người dân các xã vùng lõi, vùng đệm mà tương lai cho cả Vườn Quốc gia Hoàng Liên.
Để thực hiện thành công dự án trồng cây sơn tra theo hướng “biến cây lâm nghiệp bản địa trở thành nguồn lợi kinh tế”, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã sớm triển khai kế hoạch đến cấp ủy, chính quyền các xã có liên quan để vận động nhân dân đăng ký trồng rừng. Cán bộ của Vườn Quốc gia Hoàng Liên xuống địa bàn rà soát lại quỹ đất, hoàn thiện hồ sơ thiết kế trước khi trồng rừng. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân trồng và bảo vệ rừng. Do nhận thức được ích lợi từ việc trồng rừng, nên ngay tại những buổi họp thôn, bản đầu tiên đã nhận được sự đồng thuận từ phía người dân.
Anh Má A Di, thôn San 1, xã Lao Chải rất phấn khởi khi gia đình được lựa chọn là 1 trong 30 hộ tham gia trồng rừng tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Anh cho biết: “Hơn 10 năm trước, gia đình anh nhận khoán bảo vệ 5 ha rừng. Mỗi năm nhờ trồng thảo quả dưới tán rừng, gia đình thu trên 30 triệu đồng. Năm nay, được cộng đồng thôn tín nhiệm, anh tiếp tục tham gia trồng rừng. Cây sơn tra mang lại hiệu quả kinh tế cao, nên anh rất vui. Sau khi trồng cây, sẽ chú trọng chăm sóc tốt, vận động bà con không thả rông gia súc nữa”.
