Theo đó, cấp tỉnh nhận dữ liệu vĩ mô tổng thể để hoạch định chiến lược, còn cấp xã, phường nhận dữ liệu vi mô tổng hợp để quản lý địa bàn, thực thi chính sách dựa trên dữ liệu thực tế.
Phóng viên: Xin bà cho biết rõ hơn ý nghĩa, vai trò của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 - một trong những cuộc Tổng điều tra quan trọng của ngành thống kê?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Năm 2026 là năm mở đầu thực hiện 5 năm 2026-2030, do đó, cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, giúp cung cấp thông tin toàn diện phục vụ việc đánh giá, hoạch định chính sách, điều hành phát triển kinh tế-xã hội. Việc tổ chức thành công Tổng điều tra kinh tế năm 2026 không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn thống kê mà còn góp phần tạo dựng cơ sở dữ liệu quốc gia phục vụ xây dựng Chính phủ số, kinh tế số, xã hội số trong giai đoạn mới.
Phóng viên: Đối tượng của cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 rất đa dạng, phức tạp, ngành thống kê đã có sự chuẩn bị cụ thể như thế nào, thưa bà?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Đối tượng của cuộc Tổng điều tra kinh tế 2026 rất đa dạng, bao gồm tất cả các thành phần kinh tế từ các tập đoàn, doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ hợp tác, đơn vị sự nghiệp, tổ chức xã hội đến các cơ sở kinh doanh cá thể, cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng… thu thập nhiều thông tin chuyên sâu về hoạt động sản xuất kinh doanh, lao động, tài sản, doanh thu, chi phí, ứng dụng công nghệ và kinh tế số…
Từ cuối năm 2024 đến nay, chúng tôi đã tích cực trong công tác chuẩn bị tổng điều tra, tập trung vào các khâu quan trọng gồm có:
Thứ nhất, thành lập Ban Chỉ đạo các cấp. Để bảo đảm triển khai thành công trên toàn quốc cuộc tổng điều tra, Cục Thống kê đã trình Bộ trưởng Bộ Tài chính thành lập Ban Chỉ đạo Tổng điều tra kinh tế năm 2026 Trung ương, tiếp theo đó hướng dẫn thành lập, kiện toàn Ban Chỉ đạo cấp tỉnh và Tổ thường trực giúp việc Ban Chỉ đạo các cấp với nhiệm vụ quan trọng là chỉ đạo và tổ chức thực hiện tổng điều tra; chỉ đạo, đôn đốc bộ, ngành, các cơ quan địa phương triển khai nghiêm túc cuộc tổng điều tra.
Thứ hai, tuyển chọn đội ngũ điều tra viên chuyên nghiệp, tập huấn bài bản. Xác định đội ngũ điều tra viên là một trong những yếu tố quyết định thành công của cuộc tổng điều tra, ngành thống kê tại các địa phương đã tích cực tuyển chọn và tổ chức đầy đủ các lớp tập huấn giúp điều tra viên có chuyên môn vững vàng theo từng nhóm đối tượng điều tra. Ngoài nội dung về nghiệp vụ điều tra, các lớp tập huấn còn trang bị kỹ năng sử dụng phần mềm điều tra trực tuyến để điều tra viên nắm bắt và vận hành phần mềm điều tra thành thạo, nâng cao hiệu quả phỏng vấn, thu thập.
Thứ ba, xây dựng các phần mềm, ứng dụng công nghệ hiện đại. Chúng tôi đã ứng dụng tối đa công nghệ số trong giúp các doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp… có thể kê khai dữ liệu dễ dàng, linh hoạt về thời gian trên phiếu điều tra Webform; cơ sở sản xuất kinh doanh trả lời câu hỏi của điều tra viên nhanh chóng, tiện lợi qua phiếu điều tra điện tử CAPI…
Phóng viên: Vậy theo bà, đâu là những điểm mới của cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 lần này, đặc biệt so với 5 năm trước?
Điểm mới nổi bật của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là đổi mới toàn diện phương pháp thu thập thông tin, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số trong tất cả các công đoạn của tổng điều tra giúp nâng cao chất lượng thông tin, đặc biệt với những thông tin bổ sung đáp ứng nhu cầu thông tin trong tình hình mới.
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Có thể đúc rút ra năm điểm mới của Tổng điều tra lần này gồm:
Một là, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 mở rộng thu thập thông tin đối với tổ hợp tác và cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể có hình thức kinh doanh trực tuyến, hai đối tượng trước đây chưa từng thu thập.
Hai là, mở rộng và cập nhật nội dung điều tra để phản ánh rõ hơn quá trình chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong hoạt động sản xuất kinh doanh.
Ba là, trước khi triển khai thu thập thông tin vào tháng 1/2026, công tác lập bảng kê cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể đã được triển khai vào tháng 10/2025, đây là điểm mới so với kỳ tổng điều tra trước đây, là một khâu quan trọng giúp đếm đủ và phân loại cơ sở theo đúng phân ngành kinh tế, đặc biệt đối với cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể là đối tượng điều tra có rất nhiều biến động.
Bốn là, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 triển khai ứng dụng công nghệ thông tin một cách toàn diện trong các giai đoạn của tổng điều tra từ công tác chuẩn bị; thu thập thông tin; kiểm tra, giám sát, xử lý và nghiệm thu dữ liệu. Bên cạnh đó, công tác điều hành, chỉ đạo cũng được triển khai thực hiện đồng bộ trên môi trường số. Trong đó, có 2 ứng dụng sẽ được triển khai áp dụng là: công nghệ AI trong xác định mã ngành và ứng dụng bản đồ số kết nối dữ liệu định vị vệ tinh của các đơn vị điều tra theo thời gian thực trong quá trình thu thập thông tin tại địa bàn.
Năm là, tăng cường liên thông, đồng bộ cơ sở dữ liệu giữa tổng điều tra và các nguồn dữ liệu hành chính như đăng ký kinh doanh, thuế, dữ liệu hải quan…
Phóng viên: Bà có đề cập đến hai ứng dụng công nghệ áp dụng trong Tổng điều tra kinh tế 2026. Rõ ràng, điều này đã và đang đáp ứng đúng với xu thế chuyển đổi số mạnh mẽ như hiện nay, vậy ngoài hai ứng dụng bà chia sẻ ở trên, ngành thống kê còn ứng dụng công nghệ nào nữa?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Những năm qua, Cục Thống kê đã ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin để nâng cao chất lượng và hiệu quả trong điều tra thống kê.
Trên cơ sở đó, với Tổng điều tra kinh tế năm 2026, Cục Thống kê đã nghiên cứu ứng dụng AI hỗ trợ điều tra viên thống kê xác định mã ngành sản phẩm trong công tác thu thập thông tin, sử dụng định vị GPS của đơn vị điều tra trong công tác điều hành tác nghiệp, giám sát thực hiện điều tra và phổ biến kết quả, sử dụng phiếu điện tử thu thập thông tin bằng hình thức phỏng vấn trực tiếp và gián tiếp.
Cụ thể, với phỏng vấn trực tiếp, điều tra viên thống kê đến từng đơn vị điều tra gặp người cung cấp thông tin để phỏng vấn và ghi thông tin vào phiếu điều tra điện tử (phiếu CAPI), áp dụng đối với cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể; tổ hợp tác; cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng.
Trong khi đó, với thu thập thông tin gián tiếp, đơn vị điều tra thực hiện cung cấp thông tin vào phiếu điều tra điện tử trên trang thông tin điện tử của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 (phiếu Webform), áp dụng đối với doanh nghiệp; đơn vị sự nghiệp ngoài công lập; hội, hiệp hội; cơ sở sản xuất kinh doanh trực thuộc cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp công lập; chi nhánh, văn phòng đại diện của doanh nghiệp; tổ chức phi chính phủ nước ngoài được cấp giấy phép hoạt động tại Việt Nam.
Thêm nữa, hệ thống phần mềm phục vụ quản lý điều hành, giám sát, thu thập, xử lý kết quả cuộc tổng điều tra do đội ngũ kỹ sư tin học của ngành thống kê thực hiện. Ứng dụng phục vụ thu thập thông tin trực tiếp được cài đặt trên thiết bị di động thông minh (sử dụng hệ điều hành Android hoặc iOS) của điều tra viên.
Song song, công tác quản lý điều hành, giám sát, xử lý dữ liệu cuộc tổng điều tra được thực hiện thông qua một website, bảo đảm đồng bộ, thống nhất từ trung ương đến địa phương. Phần mềm phục vụ Tổng điều tra được thiết kế, xây dựng và triển khai trên môi trường Internet áp dụng cho toàn bộ các công đoạn: lập bảng kê, quản lý mạng lưới điều tra, phân công điều tra viên và giám sát viên, thu thập thông tin, giám sát điều tra và làm sạch số liệu, khai thác kết quả…
Tất cả công tác chuẩn bị đã hoàn tất. Chúng tôi đã sẵn sàng mọi điều kiện tốt nhất để tổ chức thành công Tổng điều tra kinh tế năm 2026.
Cục trưởng Cục Thống kê Nguyễn Thị Hương
Cục Thống kê đã chuẩn bị lực lượng để hỗ trợ điều tra viên, giám sát viên các cấp trong suốt quá trình điều tra, nhất là hỗ trợ sử dụng thiết bị di động và xử lý sự cố trong quá trình thu thập thông tin trên toàn quốc.
Kết quả cuộc điều tra sẽ được phổ biến thông tin dưới dạng dữ liệu tổng hợp, hình ảnh trực quan hóa (infographic, videographic…) bằng biểu đồ và trên không gian địa lý, đáp ứng nhu cầu đa dạng của người dùng tin.
Ngoài ra, chúng tôi còn chuẩn bị hạ tầng công nghệ thông tin đủ năng lực quản lý, vận hành hệ thống phần mềm, quản trị dữ liệu từ trung ương đến địa phương bảo đảm hoạt động thông suốt 24/7; bảo đảm an toàn, an ninh thông tin, an ninh mạng.
Phóng viên: Kết quả của cuộc Tổng điều tra sẽ đáp ứng nhu cầu thông tin phục vụ xây dựng chính sách, điều hành của chính quyền theo mô hình hai cấp hiện nay như thế nào, thưa bà?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Như đã trao đổi, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được thực hiện trên phạm vi cả nước đối với tất cả các đơn vị điều tra thuộc các loại hình kinh tế và là nguồn dữ liệu quan trọng để nắm bắt bức tranh kinh tế vĩ mô và vi mô. Đây sẽ là nguồn dữ liệu nền tảng, có tính pháp lý và tin cậy cao để định hướng kinh tế, bảo đảm sự liên thông và hiệu quả trong quản lý nhà nước theo mô hình hai cấp hiện nay.
Đó là, dữ liệu thu thập được từ tổng điều tra lần này sẽ cung cấp thông tin giúp chính quyền thực hiện vai trò lãnh đạo, xây dựng chính sách mang tính tổng thể và dài hạn.
Tiếp đến, giúp đánh giá kinh tế và hoạch định chính sách bởi dữ liệu về quy mô, lao động, và kết quả sản xuất kinh doanh của các cơ sở kinh tế là cơ sở để biên soạn chỉ tiêu tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) một cách chính xác nhất. Đồng thời thông tin về cơ cấu và phân bố của các cơ sở này theo ngành giúp xây dựng quy hoạch tỉnh trong thời gian tới, xác định được các ngành kinh tế mũi nhọn và vùng kinh tế trọng điểm cần ưu tiên đầu tư.
Đặc biệt, sẽ góp phần cải thiện môi trường kinh doanh do thông tin về mức độ ứng dụng công nghệ thông tin và điều kiện sản xuất kinh doanh giúp cấp tỉnh nhận diện rào cản, từ đó, xây dựng các chính sách thu hút đầu tư và điều phối quản lý hiệu quả.
Với cấp xã, phường, sử dụng dữ liệu tổng điều tra đã được tổng hợp chi tiết theo đơn vị hành chính sẽ nâng cao hiệu quả vai trò quản lý hành chính cơ sở và hỗ trợ kinh tế trực tiếp. Dữ liệu chi tiết đến cấp cơ sở (xã, phường) về số lượng, quy mô và kết quả sản xuất kinh doanh giúp chính quyền cấp xã quản lý thu ngân sách trên địa bàn minh bạch, hiệu quả. Song song, dữ liệu hỗ trợ phân bổ hợp lý cơ sở hạ tầng và dịch vụ công đến các khu vực tập trung sản xuất kinh doanh - hỗ trợ và kiểm soát rủi ro. Thông tin về loại hình hoạt động và quy mô sản xuất giúp cấp xã nhận diện nhóm đối tượng cần hỗ trợ và kiểm soát rủi ro về kinh tế có trọng tâm.
Có thể nói, tổng điều tra sẽ là công cụ để bảo đảm luồng thông tin có tính liên kết và hiệu quả trong mô hình hai cấp: cấp tỉnh nhận dữ liệu vĩ mô tổng thể để hoạch định chiến lược còn cấp xã, phường nhận dữ liệu vi mô tổng hợp để quản lý địa bàn và thực thi chính sách dựa trên dữ liệu thực tế.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà!
