Tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần tại phường Lào Cai

Lần đầu đặt chân đến mảnh đất biên giới Lào Cai, gia đình chị Nguyễn Đoàn Huyền Trang, du khách đến từ Hà Nội, chọn ngôi đền Thượng trên đồi Hỏa Hiệu làm điểm dừng chân đầu tiên. Tại đây, dòng sông Nậm Thi trong xanh hòa cùng dòng sông Hồng đỏ phù sa, và bên kia sông Nậm Thi là nước bạn Trung Quốc.

Mặc dù đã đến tham quan nhiều công trình tâm linh nổi tiếng trong nước, nhưng khi đến với đền Thượng, tại phường Lào Cai, chị Trang không khỏi bâng khuâng, xúc động khi được nghe kể câu chuyện về sự tích và những giá trị lịch sử, văn hóa độc đáo của ngôi đền.

Không chỉ chị Trang, nhiều du khách khi tham quan đền Thượng đều bày tỏ ấn tượng khó quên. Bởi, đây không chỉ là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, mà cũng là nơi để mỗi người dân, du khách, Phật tử bày tỏ lòng biết ơn đối với Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn - vị anh hùng đã 3 lần đánh tan giặc Nguyên Mông xâm lược và có công trấn ải biên giới, bảo vệ biên thùy.

Theo Đại Nam nhất thống chí, trong thời nhà Trần, địa bàn tỉnh Lào Cai xưa thuộc châu Văn Bàn và Thủy Vĩ, thuộc trại Quy Hóa. Trong giai đoạn này, năm 1256, toàn bộ vùng Vân Nam (nay thuộc Trung Quốc) đã nằm dưới sự thống trị của quân Mông Cổ. Năm 1257, quân Mông Cổ mở chiến dịch tiến đánh Nam Tống và một cánh quân từ phía Tây Nam tiến xuống Đại Việt rồi vòng lên Lạng Sơn, phục kích phía sau quân Tống. Giai đoạn này là một phần của các hoạt động quân sự mở rộng tầm ảnh hưởng của Mông Cổ vào khu vực Đông Nam Á.

Theo ghi chép lịch sử, khi quân Mông Cổ mở chiến dịch tiến đánh Đại Việt cuối năm 1257, lực lượng này đã tập hợp binh mã từ phía Tây Nam (khu vực Vân Nam - Trung Quốc ngày nay) rồi tiến vào biên giới. Trước nguy cơ xâm lược, triều đình nhà Trần chủ động tăng cường phòng ngự vùng biên giới Tây Bắc. Vua Trần ra lệnh cho các tướng lĩnh, trong đó có Trần Quốc Tuấn, huy động cả thủy binh và bộ binh lên các vị trí chiến lược dọc sông Hồng và khu vực biên giới để bảo vệ bờ cõi. Trong những năm tiếp theo, Trần Quốc Tuấn trở thành chỉ huy chủ lực trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, góp phần dẫn dắt Đại Việt giành nhiều chiến thắng quan trọng trong các cuộc xâm lược năm 1258, 1285 và 1287 - 1288.

Đến thời Lê, niên hiệu Chính Hòa (1680 - 1705), nhân dân Lào Cai đã lập nên ngôi Đền Thượng Lào Cai, còn gọi là Thánh Trần Từ, nằm trên đồi Hỏa Hiệu gần ngã ba sông Nậm Thi đổ ra sông Hồng, thờ Quốc công tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.

Ông Nguyễn Đình Lưu - thủ nhang đền Thượng cho biết: Trải qua hơn 3 thế kỷ, đền Thượng được trùng tu, tôn tạo nhiều lần nhưng vẫn giữ dáng vẻ cổ kính, uy nghi nơi đầu nguồn biên giới. Đặc biệt, hiện nay đền Thượng được trùng tu và mở rộng không gian, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của Nhân dân và du khách đến tham quan, chiêm bái. Hằng năm Đền Thượng tổ chức lễ hội vào ngày rằm tháng giêng. Ngoài ra, trong năm còn diễn ra lễ dâng hương vào ngày chính giỗ của Hưng Đạo vương Trần Quốc Tuấn (20 tháng 8 âm lịch).

Với bề dày giá trị lịch sử và văn hóa, từ năm 1996, Đền Thượng đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Cùng với di tích lịch sử văn hóa đền Thượng, phường Lào Cai còn có 3 ngôi đền nằm dọc theo sông Hồng gắn với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, gồm đền Cấm, đền Quan và đền Vạn Hòa. Trong đó, đền Cấm là nơi thờ 5 vị quan binh nhà Trần đã dũng cảm hi sinh bảo vệ biên thùy.

Đền Quan thờ quan Đệ Nhị Giám sát trong tín ngưỡng Đạo Mẫu Tứ phủ và thờ các tướng sĩ nhà Trần trong cuộc kháng chiến bảo vệ đất nước.

Đền Vạn Hòa thờ vọng Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Cả 3 ngôi đền đều có lịch sử lâu đời, mỗi ngôi đền gắn với một câu chuyện về quá trình bảo vệ biên thùy của quan binh, tướng sĩ nhà Trần.

Tương truyền, khi Tướng quân Trần Quốc Tuấn chỉ huy quân đội nhà Trần ngược sông Hồng lên Lào Cai bảo vệ biên thùy, đến ngọn đồi khu vực thôn Cánh Chín, xã Vạn Hòa đã nghỉ lại một đêm để kiểm quân. Về sau, người dân nơi đây đã lập đình làng thờ vọng danh tướng Trần Quốc Tuấn, nay chính là đền Vạn Hòa. Còn vị trí xây dựng đền Cấm, cách đây hơn 700 năm là nơi quân đội nhà Trần lập trại đóng quân. Đền Quan trước đây là nơi đặt trạm gác của lính nhà Trần.

Trao đổi với phóng viên về các di tích lịch sử văn hóa liên quan đến tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần, ông Ngô Ngọc Hà - Trưởng Ban Quản lý di tích và Phát triển du lịch phường Lào Cai cho biết: Đền Thượng, Đền Cấm, đền Quan, đền Vạn Hòa là 4 ngôi đền thiêng dọc sông Hồng gắn với lịch sử chiến đấu bảo vệ biên cương của danh tướng Trần Quốc Tuấn và quan binh nhà Trần. Đó cũng là nơi đông đảo người dân và du khách thập phương đến dâng hương, tham gia các lễ hội, bày tỏ tấm lòng biết ơn đối với những tướng sĩ nhà Trần đã có công bảo vệ biên thùy.

Trong những năm gần đây, nhằm phát triển văn hóa, du lịch tâm linh, Ban Quản lý di tích đã tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương tăng cường tu bổ, tôn tạo và làm đẹp các di tích, tạo không gian khang trang, sạch sẽ để đón tiếp nhân dân và du khách trong nước cũng như quốc tế. Đồng thời, các lễ hội truyền thống được duy trì hằng năm, thu hút lượng lớn du khách đến tham quan và chiêm bái.

Có thể khẳng định những di tích lịch sử văn hóa lâu đời của phường Lào Cai gắn liền với tín ngưỡng thờ Đức Thánh Trần và Đạo Mẫu Tứ phủ là nét đẹp văn hóa thể hiện lòng biết ơn và đạo lý "uống nước nhớ nguồn" của người Lào Cai nói riêng, người Việt Nam nói chung.

Hiện nay, những di tích này đã và đang được quan tâm trùng tu, tôn tạo khang trang, trở thành điểm du lịch tâm linh hấp dẫn của tỉnh.

Đền Thượng Lào Cai, cùng với đền Cấm, đền Quan và đền Vạn Hòa, không chỉ là biểu tượng văn hóa tâm linh sống động của vùng biên giới phía Bắc, đồng thời là điểm đến không thể bỏ qua dành cho du khách yêu văn hóa dân tộc và mong muốn tìm về cội nguồn của lòng yêu nước, đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.