Mỗi cuối tuần, khoảng sân Dinh thự Hoàng A Tưởng tấp nập du khách. Giữa dòng người đang thong thả thưởng lãm kiến trúc cổ, những giai điệu sáo Mông mộc mạc bất chợt vang lên, níu chân chị Ngô Minh Anh – một du khách đến từ Hà Nội.
“Trước mình chỉ nghe qua các chương trình văn nghệ thôi. Còn nếu để trực tiếp thì đây là lần đầu tiên. Giữa một không gian của Bắc Hà như thế này mà nghe tiếng sáo Mông cảm thấy rất mộc mạc, nhưng lại rất tươi mới, hấp dẫn, lưu lại những kí ức đẹp đẽ trong mình”, chị Minh Anh chia sẻ.
Người thắp lửa cho những không gian âm nhạc thường nhật ấy là anh Thào A Lìn – Chủ nhiệm Câu lạc bộ Sáo Mông Bắc Hà. Sinh ra giữa đại ngàn, tình yêu sáo Mông ngấm vào anh từ năm 12 tuổi khi nghe ông ngoại thổi sáo bên bếp lửa. Cột mốc quyết định con đường nghệ thuật chuyên nghiệp của anh chính là cuộc gặp gỡ "vua sáo Mèo" - cố Nghệ sĩ Nhân dân Lương Kim Vĩnh.
“Thầy dạy cho tôi một cách rất dân dã. Và điều quan trọng nhất tôi cảm nhận được ở thầy Lương Kim Vĩnh đó là thầy dành tình yêu cho cây sáo Mông suốt cả cuộc đời. Điều đó truyền một cảm hứng rất lớn cho cá nhân tôi và cho các bạn chơi sáo”, anh Thào A Lìn chia sẻ.
Trở về quê hương công tác trong ngành văn hóa, anh Thào A Lìn đã chọn một hướng đi táo bạo: Đưa cây sáo truyền thống ra bày bán và biểu diễn trực tiếp tại chợ văn hóa Bắc Hà – mô hình chưa từng có tiền lệ tại địa phương. “Tôi khi mở cửa hàng thì cũng hỏi ý kiến các bậc tiền bối cũng như những người bạn thân thiết, thì tất cả mọi người đều phản đối. Tôi hỏi đến người thứ ba cũng phản đối thì tôi không hỏi nữa, mà tôi cứ thế mở cửa hàng để bán thôi”.
Sự kiên trì ấy đã kết trái khi Câu lạc bộ Sáo Mông Bắc Hà chính thức ra đời vào ngày 16 tháng 10 năm 2019. Không chỉ là nơi quy tụ những cán bộ văn hóa, câu lạc bộ còn là mái nhà chung của những con người bình dị như anh Giàng Seo Lú, ở thôn Sân Bay. “Công việc của tôi là giảng dạy các cháu mầm non. Điều mà tôi thích nhất ở cây sáo Mông là những lúc mình có tâm trạng, mình thổi được những bài rất hay để cho bản thân thoải mái hơn”, anh nói.
Nhận thức rõ di sản chỉ thực sự sống khi được trao truyền, từ năm 2019 đến nay, câu lạc bộ đã mở các lớp dạy sáo miễn phí cho hơn 20 em nhỏ. Nổi bật trong số đó là em Thào Anh Nhã Vi, 11 tuổi. Em chia sẻ : “Hằng ngày con dậy từ sáng sớm để luyện cho hơi dài hơn. Đôi lúc cũng cảm thấy mệt nhưng con lại dặn bản thân không được nản chí để cố gắng bước tiếp. Năm ngoái con thi Tìm kiếm tài năng nhí của tỉnh Lào Cai đạt giải Nhất. Ước mơ của con sau này là trở thành một nghệ nhân thổi sáo giỏi”.
Sức lan tỏa của cây sáo Mông còn mở ra chân trời nghệ thuật chuyên nghiệp cho lứa tuổi thanh thiếu niên, tiêu biểu như em Vàng Thị Thu Giang – người từng đoạt giải Nhất cuộc thi Giai điệu tuổi hồng tỉnh Lào Cai. “Em đã theo đuổi sáo Mông từ bé. Em mất lâu nhất là 3 tuần khi tập thổi bài đầu tiên. Khó nhất ở kỹ thuật đánh lưỡi kép và nốt trầm. Sắp tới em sẽ thi vào Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội để tiếp tục theo đuổi niềm đam mê, trở thành cô giáo dạy sáo truyền lửa cho các bạn trẻ”.
Từ ký ức của những người gieo mầm như nghệ nhân Thào A Lìn, đến khát vọng của thế hệ trẻ tràn đầy năng lượng như Thu Giang, Nhã Vi, tiếng sáo Mông Bắc Hà đang chảy xiết trong dòng chảy văn hóa dân tộc. Khi di sản được trân trọng, trao truyền và gắn chặt với sinh kế du lịch, âm vang ấy không còn lẻ loi giữa núi rừng, mà đã trở thành bản hòa ca tự hào của vùng cao Bắc Hà trên hành trình hội nhập và phát triển.
