Con đường uốn mình qua những dãy núi trập trùng dẫn tôi trở lại Thượng Bằng La sau hơn chục năm xa cách. Vẫn là thung lũng ấy, vẫn là những triền đồi thoai thoải, bốn bề núi non bao bọc, nhưng cảm giác lần này rất khác.
Giữa không gian rộng mở, những cánh đồng lúa trải dài và bằng phẳng hiếm có ở miền sơn cước. Khu dân cư không chen chúc, nép mình hiền hòa trên các triền đồi thấp, ẩn dưới màu xanh của vải, nhãn, cam, quýt, tạo nên cảnh quan vừa khoáng đạt, vừa nên thơ.
Các dân tộc cùng sinh sống trên mảnh đất này như: Thái, Mường, Kinh, Tày… đều mang sắc màu văn hóa riêng, nhưng khi hòa vào nhau lại tạo nên tổng thể hài hòa, bền chặt. Ở đây, người ta sống chậm, nói nhẹ nhàng, làm việc cần mẫn. Nhịp sống không vội vã, nhưng trong từng ánh mắt, từng câu chuyện, tôi cảm nhận rõ niềm tin vào tương lai phía trước.
Tôi nhớ lần đầu đến Thượng Bằng La, nơi này còn vắng lặng, thưa thớt, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ. Lần trở lại này, khu vực trung tâm xã đã mang diện mạo mới: cửa hàng, dịch vụ mọc lên san sát; đường rộng; những căn nhà mới kiên cố ẩn hiện sau tán cây xanh. Xa xa là những đồi cam, quýt nối tiếp nhau, xanh ngút mắt, như lời khẳng định vùng quê đang phát triển.
Hoàng Kim Kỳ - người bạn cũ, từng làm nhiều nơi, nay trở về quê hương khởi nghiệp từ chính mảnh đất của gia đình - đưa tôi đi dọc vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa của xã. Anh không chỉ là nông dân sản xuất giỏi, mà còn được người dân tín nhiệm bầu làm trưởng thôn. Giọng anh trầm lại khi nói về đất: “Đất ở đây không phụ người. Chỉ cần mình chịu khó, biết tính toán, thì đất sẽ nuôi mình”.
Những vùng cây trĩu quả, những cánh rừng tre măng Bát độ, quế, mỡ thẳng tắp trong gió hiện ra trước mắt tôi. Đó không còn là sản xuất manh mún, tự cung tự cấp, mà trở thành những vùng nguyên liệu quy mô, được quy hoạch bài bản. Cây chè xanh mướt trên các sườn đồi, tre măng Bát độ vươn cao mạnh mẽ, như chính tinh thần vươn lên của người dân nơi đây.
Không chỉ trồng trọt, chăn nuôi cũng đang mở ra hướng đi mới cho Thượng Bằng La. Từ những mô hình nhỏ lẻ ban đầu, nhiều gia trại đã hình thành, phát triển đa dạng với lợn, nhím, hươu, ba ba… Đặc biệt, chăn nuôi ba ba thương phẩm đang trở thành điểm sáng với trên 300 hộ tham gia. Có những gia đình đạt doanh thu hàng tỷ đồng mỗi năm - con số từng là điều khó hình dung ở một xã vùng cao.
Tôi ghé thăm gia đình chị Đoàn Thị Huyền, hộ nuôi ba ba tiêu biểu của xã. Ao nuôi được đầu tư bài bản, khoa học. Chị Huyền kể về những ngày đầu bỡ ngỡ, thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, nhưng nhờ học hỏi, kiên trì và dám nghĩ, dám làm, gia đình chị đã vươn lên ổn định kinh tế. Trong câu chuyện của chị, tôi thấy thấp thoáng hình ảnh chung của người dân Thượng Bằng La hôm nay: không bằng lòng với cái nghèo, sẵn sàng thay đổi để đi lên.
Sự đổi thay ấy không đến một cách ngẫu nhiên. Thượng Bằng La chú trọng nâng cao giá trị các sản phẩm đặc sản, chủ lực thông qua xây dựng sản phẩm OCOP, phát triển vùng nguyên liệu theo các tiêu chuẩn trong nước và quốc tế. Đồng thời hình thành và duy trì các chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ, bảo đảm lợi ích hài hòa giữa người dân và doanh nghiệp.
Những con số biết nói cho thấy thành quả của chặng đường nỗ lực: thu nhập năm 2025 đạt 55 triệu đồng/người/năm. Trong 5 năm, tổng nguồn vốn huy động cho xây dựng nông thôn mới đạt trên 76 tỷ đồng. Nhưng hơn cả những con số, điều dễ nhận thấy nhất chính là diện mạo nông thôn ngày càng khởi sắc, là đời sống tinh thần của người dân được nâng lên từng ngày.
Đi cùng phát triển nông nghiệp, các doanh nghiệp chế biến nông sản đã bắt đầu tìm đến Thượng Bằng La. Một vài cơ sở lưu trú, dịch vụ du lịch đang dần hình thành - còn khiêm tốn, nhưng đủ để gợi mở tương lai mới. Nằm ở vị trí cửa ngõ kết nối với tỉnh Phú Thọ và các tỉnh vùng Tây Bắc như Sơn La, Điện Biên, xã Thượng Bằng La có lợi thế để trở thành điểm dừng chân trên hành trình khám phá miền núi phía Bắc.
Và trên hành trình ấy, Thượng Bằng La không chỉ níu chân du khách bằng cảnh sắc thiên nhiên, mà còn bằng chiều sâu lịch sử. Đây là vùng đất từng in dấu chân những đoàn quân năm xưa hành quân lên Tây Bắc, làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy. Cái tên đèo Lũng Lô không chỉ là địa danh, mà là ký ức, là niềm tự hào, là lớp trầm tích lịch sử lặng lẽ nhưng bền bỉ theo thời gian.
Nói về tương lai, bà Bùi Thị Doan - Bí thư Đảng ủy xã Thượng Bằng La khẳng định, địa phương xác định phát triển theo hướng “xanh, hài hòa, bản sắc và hạnh phúc”. Đó không chỉ là khẩu hiệu, mà là định hướng xuyên suốt: khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số; cơ cấu lại ngành nông nghiệp; phát triển cây dược liệu, tre măng Bát độ, rau màu công nghệ cao gắn với du lịch nông thôn, du lịch canh nông.
Rời Thượng Bằng La khi chiều buông xuống thung lũng, tôi ngoái nhìn những cánh đồng, những triền đồi đang ngả màu trong ánh hoàng hôn. Vùng đất này vẫn giữ nguyên vẻ đẹp bình yên vốn có, nhưng trong sự bình yên ấy, tôi cảm nhận rõ một dòng chảy mới đang âm thầm lan tỏa. Thượng Bằng La hôm nay không chỉ là nơi để trở về, mà còn là nơi để gửi gắm niềm tin vào tương lai đang dần hiện hữu - vững vàng, bền bỉ và đầy khát vọng.
