Thu hẹp khoảng cách thu nhập giới và vùng miền

Trong bối cảnh chuyển đổi số, Việt Nam đang thúc đẩy cơ hội sinh kế bình đẳng thông qua cải cách giáo dục, ứng dụng công nghệ và hoàn thiện chính sách, giúp người lao động ổn định cuộc sống ngay tại địa phương.

Vai trò điều tiết thị trường và minh bạch hóa thông tin

Chị Nguyễn Thị Thu (36 tuổi, quê ở Quảng Ngãi), công nhân Công ty Thái Tuấn tại Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, thu nhập hằng tháng của chị giờ ổn định hơn nhờ được thưởng năng suất và phụ cấp chuyên cần. Tại nhà máy, cơ hội nâng cao thu nhập rất công bằng. Khi lao động nữ chịu khó học hỏi, làm chủ máy móc công nghệ thì hoàn toàn có thể đạt mức thu nhập tốt, không thua kém nam giới. Khoảng cách giới đang thu hẹp khi doanh nghiệp chú trọng đào tạo năng lực thực tế.

Ở khu vực cửa khẩu phía bắc, anh Vy Văn Lâm, nhân viên điều phối xếp dỡ tại Công ty cổ phần Hữu Nghị Xuân Cương (tỉnh Lạng Sơn) là một trong những lao động may mắn tìm thấy sự ổn định ngay tại quê nhà.

Anh nói: “Mức thu nhập tại đây đủ để tôi yên tâm sinh sống và gần gũi gia đình. Dù ngành logistics thường ưu tiên nam giới, nhưng tại công ty, cơ hội phát triển vẫn chia đều. Đồng nghiệp nữ của tôi được đào tạo về ứng dụng AI, phần mềm quản lý kho cho nên thu nhập rất tốt. Khi kỹ năng được nâng cao đồng đều, khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ sẽ sớm được xóa bỏ”.

Không chỉ trong sản xuất, xu hướng này còn lan sang các ngành dịch vụ, thương mại điện tử khi kỹ năng số và khả năng thích ứng trở thành yếu tố quyết định thu nhập. Khi đó, lợi thế thể lực dần nhường chỗ cho năng lực công nghệ, mở rộng cơ hội cho lao động nữ và người lao động ở nhiều vùng khác nhau.

Để hiện thực hóa mục tiêu công bằng, vai trò của cơ quan quản lý trong việc minh bạch thông tin và thực thi chính sách là yếu tố then chốt. Thạc sĩ Ngô Xuân Liễu, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm (Cục Việc làm, Bộ Nội vụ) cho biết, việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng cho khối doanh nghiệp là hoạt động thường xuyên dựa trên thực tế đời sống và lạm phát. Theo báo cáo xu hướng việc làm năm 2025 của Trung tâm Quốc gia về Dịch vụ việc làm, thu nhập bình quân của lao động làm công hưởng lương đạt khoảng 8,4 triệu đồng/tháng, tăng 6,5% so với năm 2024.

Tuy nhiên, chênh lệch vùng miền vẫn rõ rệt khi thu nhập khu vực thành thị đạt khoảng 9,3 triệu đồng/tháng, trong khi nông thôn ở mức 7,1 triệu đồng/tháng. Ở chừng mực nào đó, mức lương tối thiểu chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu do vẫn còn khoảng cách với mức sống thực tế. Tuy nhiên, bên cạnh điều chỉnh lương, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ và doanh nghiệp cũng chủ động cải thiện phúc lợi cho người lao động. Cụ thể như bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, hỗ trợ nhà ở, y tế và chế độ thai sản đã góp phần giảm áp lực chi tiêu.

Đáng chú ý, việc minh bạch hóa thị trường lao động đang được đẩy mạnh. Cục Việc làm phối hợp địa phương kết nối cung-cầu, hỗ trợ lao động vùng sâu, vùng xa tiếp cận thông tin tuyển dụng. Các hoạt động tư vấn, đưa đón lao động đến doanh nghiệp giúp giảm chi phí và tạo điều kiện ổn định việc làm lâu dài...

Tái cấu trúc hệ sinh thái doanh nghiệp

Tiến sĩ Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, thành viên Hội đồng Tiền lương quốc gia cho rằng, việc tăng thu nhập bình quân là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, khoảng cách thu nhập giới vẫn tồn tại khi lao động nam đạt khoảng 9,3 triệu đồng/tháng, trong khi lao động nữ ở mức 7,4 triệu đồng/tháng. Nhiều doanh nghiệp chủ động tăng lương để giữ chân người lao động, nhưng nếu năng suất không tăng tương ứng sẽ tạo áp lực lớn, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Giải pháp căn cơ phải là nâng cao năng suất, ứng dụng công nghệ và giảm chi phí để tạo dư địa tăng thu nhập bền vững. Cải cách thủ tục hành chính và giảm chi phí không chính thức cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực tái đầu tư cho người lao động. Khi môi trường kinh doanh minh bạch, chi phí vận hành giảm, doanh nghiệp sẽ có điều kiện nâng lương một cách thực chất hơn.

Về chênh lệch vùng miền, ông cho rằng xu hướng “lao động ly hương” đang chững lại, thậm chí đảo chiều ở một số nơi do chi phí cuộc sống ở đô thị tăng cao và cơ hội việc làm tại địa phương được cải thiện. Tuy nhiên, chính sách hiện nay vẫn chưa đủ mạnh để thúc đẩy doanh nghiệp dịch chuyển về nông thôn.

Tiến sĩ Tô Hoài Nam cũng đề xuất, cần thiết kế chính sách theo hệ sinh thái, gắn ưu đãi với chuỗi giá trị, hỗ trợ đào tạo theo nhu cầu thực tế và đầu tư hạ tầng logistics, chuyển đổi số. Khi đó, doanh nghiệp sẽ có động lực mở rộng sản xuất tại địa phương, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động ngay tại quê nhà. Về khoảng cách giới, “sự chênh lệch chủ yếu do yếu tố cấu trúc khi lao động nữ tập trung ở vị trí giá trị gia tăng thấp và chịu áp lực gia đình. Tuy nhiên, thu hẹp khoảng cách này là lợi ích kinh tế của doanh nghiệp vì lao động nữ có tính ổn định cao. Nếu có cơ chế chia sẻ chi phí thai sản và ứng dụng công nghệ thay thế lao động nặng, phụ nữ sẽ có nhiều lợi thế hơn.

Thu hẹp khoảng cách thu nhập giữa các giới và vùng miền là nhiệm vụ dài hạn, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Khi chính sách được thực thi hiệu quả, thông tin minh bạch và kỹ năng lao động được nâng cao, những rào cản về thu nhập sẽ dần được tháo gỡ. Trong tiến trình đó, công nghệ, giáo dục và cải cách thể chế giữ vai trò nền tảng. Đồng thời, sự chủ động của doanh nghiệp trong đổi mới quản trị, đầu tư công nghệ và chăm lo phúc lợi cho người lao động sẽ quyết định hiệu quả thực thi chính sách.

Khi các yếu tố này vận hành đồng bộ, thị trường lao động sẽ phát triển theo hướng công bằng, bền vững, tạo động lực tăng trưởng và ổn định xã hội lâu dài.