Năm 2025, trên địa bàn tỉnh Lào Cai đã ghi nhận 37 vụ tai nạn lao động, 42 người bị thương và 17 người chết. Điều đáng nói, ngành xây dựng công trình kỹ thuật dân dụng có tới 7 vụ tai nạn, làm 5 người chết.
Tuy nhiên, đây là con số thống kê chưa đầy đủ. Thực tế còn nhiều vụ tai nạn nhỏ, những ca chấn thương diễn ra âm thầm tại các công trình nhà dân, nạn nhân bị thương nhẹ hoặc may mắn thoát hiểm.
Anh Nguyễn Văn Tuấn, đại diện một nhóm thợ xây ở phường Yên Bái, chia sẻ: "Anh em thợ xây chúng tôi hầu hết chưa qua đào tạo, chủ yếu là học hỏi lẫn nhau. Trang bị bảo hộ lao động thì không có. Thế nên, trong quá trình làm việc, chúng tôi bảo nhau chú ý hơn để đề phòng tai nạn xảy ra".
Trong câu nói tưởng chừng đơn giản ấy lại ẩn chứa sự phó mặc cho số phận. Mặc dù, họ đã nhận thức được hậu quả sẽ làm khổ người thân trong gia đình, nhưng lại dùng chính sự may rủi để làm “bùa hộ mệnh” thay vì đòi hỏi quyền lợi chính đáng của mình.
Anh Trần Khắc Mạnh, chủ nhóm thợ xây dựng, sơn, sửa nhà ở Cổ Phúc, xã Trấn Yên thẳng thắn: "Tôi nhận công trình rồi giao cho anh em làm. Vẫn biết an toàn là hạnh phúc của người lao động, nhưng xưa nay chỉ nhắc nhau cẩn thận, đừng để xảy ra tai nạn. Tuy nhiên, nếu xảy ra tai nạn, người lao động tự chịu, bởi có hợp đồng, ràng buộc gì đâu”.
Từ lời tâm sự rất thật của người nhận thầu như anh Mạnh cho thấy, quan hệ giữa chủ - thợ, giữa người nhận thầu với người làm thuê trong nghề xây dựng dân dụng đang có sự lỏng lẻo về pháp lý; nhận thức của họ về an toàn lao động chưa đầy đủ.
Nhiều chủ thầu xây dựng có ý thức tuân thủ quy trình an toàn lao động đã trang bị mũ, quần áo, găng tay, giày bảo hộ cho công nhân; nhưng cũng chỉ được vài ba ngày, anh em thợ bỏ hết. Những lý do người lao động đưa ra thường là: nóng, vướng, không quen... Họ sẵn sàng đánh đổi sự an toàn của bản thân để được thoải mái tức thời, chưa thấy được giá trị của chiếc mũ cứng khi gạch đá rơi xuống, hay đôi giày bảo hộ khi không may giẫm phải đinh sắt.
Chính suy nghĩ giản đơn, tư tưởng chủ quan như vậy đã mở đường cho không ít tai nạn thương tâm, để lại hậu quả nặng nề như: ngã từ trên cao, gạch đá từ tầng trên rơi trúng đầu, điện giật do chạm vào đường dây hở, tường bất ngờ đổ sập…
Vì vậy, để bịt chặt "lỗ hổng" này, đòi hỏi nỗ lực đồng bộ và triệt để từ nhiều phía, trong đó ý thức phải được đặt lên hàng đầu. Ngành chức năng cần siết chặt quản lý, tăng cường thanh tra, kiểm tra và giám sát thực chất, đặc biệt là ở các công trình dân dụng nhỏ lẻ, nơi đang bị “bỏ ngỏ” như hiện nay.
Các chế tài xử phạt cần đủ mạnh, đảm bảo tính răn đe. Chủ đầu tư và chủ sử dụng lao động (nhận thầu) phải nhận thức rõ trách nhiệm pháp lý và đạo đức của mình. Bài học từ vụ một giám đốc doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Lào Cai vừa bị khởi tố vì buông lỏng quản lý, để xảy ra tai nạn lao động chết người là hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc. Hậu quả pháp lý không chỉ là những bản án, còn là nỗi ám ảnh dai dẳng, mất mát không thể bù đắp.
Mỗi gia đình khi xây dựng nhà ở, đừng chỉ quan tâm đến tiến độ hay chất lượng công trình mà bỏ quên vấn đề an toàn lao động. Trong hợp đồng lao động cần có điều khoản an toàn lao động cụ thể, rõ ràng. Chủ nhà phải đôn đốc, giám sát quá trình thực hiện, từ việc thợ có đeo dây an toàn khi làm việc trên cao hay không, đến giàn giáo có được dựng chắc chắn theo đúng kỹ thuật hay không...
Người lao động phải tự nâng cao ý thức trách nhiệm về an toàn lao động. Bởi khi điều không may xảy ra, thiệt thòi đầu tiên và lớn nhất chính là người lao động và gia đình họ. Hãy xem việc đội mũ bảo hộ, đeo dây an toàn, đi giày, đeo găng tay là yêu cầu bắt buộc khi làm việc.
Chỉ khi, người lao động tự ý thức bảo vệ bản thân, kết hợp sự quản lý chặt chẽ từ chủ sử dụng lao động, ngành chức năng, thì mới có thể bịt được "lỗ hổng" về an toàn lao động trong ngành xây dựng.
