Doanh nghiệp được quyết định giá bán lẻ
Theo dự thảo nghị định sắp ban hành, cơ chế giá chuyển mạnh theo hướng thị trường hóa, giảm can thiệp hành chính trực tiếp, quyền định giá được giao nhiều hơn cho doanh nghiệp.
Thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyết định giá bán trong hệ thống của mình trên cơ sở cung - cầu thị trường, chi phí kinh doanh hợp lý và cạnh tranh. Trong một số trường hợp, thương nhân bán lẻ đủ điều kiện được tự quyết định giá bán lẻ sau khi thực hiện nghĩa vụ kê khai, niêm yết và chịu giám sát, hậu kiểm của cơ quan quản lý.
Cơ chế mới cũng quy định rõ: Doanh nghiệp phải kê khai giá, công khai các cấu phần chi phí chính, chịu thanh tra, kiểm tra việc hình thành giá; cơ quan quản lý nhà nước không can thiệp hành chính vào từng kỳ điều chỉnh, mà quản lý bằng khung pháp lý, dữ liệu thị trường và chế tài xử phạt để ngăn thao túng, găm hàng, thông đồng, gây nhiễu thị trường trong các thời điểm biến động.
Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương - cho rằng, cơ chế giá mới sẽ kéo theo tái cấu trúc mạnh hệ thống phân phối xăng dầu. Các cửa hàng bán lẻ phải lựa chọn tham gia hệ thống phân phối của thương nhân đầu mối để áp dụng giá chung trong chuỗi, hoặc trở thành thương nhân bán lẻ độc lập và tự quyết định giá. “Thị trường bán lẻ sẽ phân hóa rõ hơn. Vai trò giám sát của Sở Công Thương địa phương rất quan trọng để ngăn phát sinh tiêu cực, bảo đảm cạnh tranh lành mạnh”, bà Hiền nhấn mạnh.
Trao đổi với phóng viên, chuyên gia kinh tế Ngô Trí Long cho rằng trao quyền định giá cho doanh nghiệp là bước ngoặt lớn nhất của thị trường xăng dầu trong nhiều năm trở lại đây. Trước đây, doanh nghiệp quen với cơ chế giá điều hành, biên độ điều chỉnh hạn chế. Khi chuyển sang cơ chế thị trường sẽ giúp hạn chế các cú “sốc tâm lý” mỗi khi thị trường quốc tế biến động; tuy vậy điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải quản trị rủi ro giá, tối ưu logistics, dự trữ và cạnh tranh bằng hiệu quả vận hành. Đây là cuộc sàng lọc năng lực thật sự của doanh nghiệp xăng dầu. Tuy vậy, vị chuyên gia này cảnh báo cần cơ chế giám sát minh bạch dữ liệu, hàng rào cạnh tranh đủ mạnh để minh bạch thị trường, tránh thao túng khi thị trường còn tập trung vào một số đầu mối lớn.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng xăng dầu
Đại diện một thương nhân đầu mối phía Bắc đánh giá cơ chế mới vừa mở ra dư địa cạnh tranh, vừa đặt ra áp lực quản trị chưa từng có: “Trao quyền định giá giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong nhập khẩu, dự trữ và phân phối theo tín hiệu thị trường, giảm độ trễ so với giá thế giới. Nhưng đi kèm là rủi ro tài chính lớn: nếu dự báo cung - cầu sai, tồn kho kém hiệu quả, doanh nghiệp sẽ chịu thiệt ngay và mất thị phần rất nhanh”.
Theo doanh nghiệp này, giai đoạn đầu áp dụng cơ chế mới có thể xuất hiện biến động cục bộ về giá giữa các hệ thống phân phối, buộc thị trường sớm hình thành mặt bằng cạnh tranh mới; những đơn vị yếu năng lực quản trị buộc phải thay đổi.
Ở khâu bán lẻ, đại diện một doanh nghiệp tư nhân tại Hà Nội cho rằng, cơ chế mới mở ra cơ hội thoát khỏi tình trạng “ăn theo” chiết khấu cứng nhắc. Khi được quyền tự định giá (trong các trường hợp đủ điều kiện), các cửa hàng bán lẻ có thể cạnh tranh bằng giá và dịch vụ, nhưng đồng thời phải chịu áp lực quản trị dòng tiền, dự trữ và đàm phán nguồn cung tốt hơn. “Bán lẻ không còn là khâu chịu trận khi thị trường biến động, nhưng cũng không còn vùng an toàn nếu vận hành kém”, vị đại diện nói.
Song song với thay đổi cơ chế giá, việc triển khai xăng E10 từ 1/6/2026 được coi là “bài kiểm tra năng lực tổ chức thị trường” của toàn chuỗi cung ứng.
Ông Bùi Ngọc Bảo - Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam - nhận định đây là bước ngoặt trong cách tổ chức thị trường nhiên liệu: Từ bảo đảm nguồn ethanol, phối trộn, tiêu chuẩn kỹ thuật, logistics đến tổ chức hệ thống phân phối và thói quen tiêu dùng. Nếu trước đây E5 triển khai cục bộ, tiêu thụ hạn chế, thì E10 áp dụng đồng loạt trên toàn quốc sẽ tác động trực tiếp tới cấu trúc nguồn cung xăng dầu, buộc doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược dự trữ, nhập khẩu xăng nền và đầu tư hạ tầng phối trộn ở quy mô lớn.
Theo ông Bảo, E10 chỉ được thị trường chấp nhận khi chênh lệch giá đủ hấp dẫn, chất lượng được kiểm soát chặt và hạ tầng phân phối đủ rộng để người dân tiếp cận thuận tiện.
