Bên cạnh đó là yếu tố sẽ có câu trả lời vào những ngày tới - chất lượng đội ngũ đại biểu được lựa chọn đáp ứng được yêu cầu xây dựng Quốc hội khóa XVI và hệ thống Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ mới thực sự chuyên nghiệp, hành động quyết liệt để đưa đất nước phát triển trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
Cuộc bầu cử năm 2026 diễn ra trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng vừa được tiến hành hơn hai tháng với mục tiêu quan trọng nhất là đến năm 2030 đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, GDP bình quân đầu người đạt khoảng 8.500 USD/năm.
Để hiện thực hoá mục tiêu nói trên, Ban Chấp hành Trung ương Đảng xác định Chương trình hành động gồm tám nội dung lớn với phương châm “lựa chọn đúng - triển khai nhanh - làm đến nơi đến chốn - đo lường bằng kết quả”.
Nhiệm vụ đầu tiên trong tám nội dung lớn là “Hoàn thiện thể chế phát triển và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa: Lấy thực thi làm thước đo”. Thể chế được đánh giá là "điểm nghẽn của điểm nghẽn" nhưng cũng là "đột phá của đột phá".
Quốc hội khóa XVI có trách nhiệm thể chế hóa ngay trong năm 2026 những nội dung cốt lõi, quan trọng của Văn kiện Đại hội XIV của Đảng, đồng thời bảo đảm đồng bộ với Kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.
Đây là chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm về dự thảo Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI tại cuộc họp quý 1 năm 2026 vào chiều 11/3 của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và pháp luật.
Quốc hội khóa XVI nhận được kỳ vọng lớn trong việc tiếp tục đẩy mạnh hoàn thiện hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định, minh bạch, dễ hiểu, dễ thực thi, thông thoáng, thuận lợi cho môi trường đầu tư, để người dân có thể lập nghiệp, khởi nghiệp, mở rộng sản xuất, kinh doanh góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hằng năm đạt hai con số.
Một trong những nhiệm vụ lớn của Quốc hội được xác định là tháo gỡ các “điểm nghẽn” về thể chế. Khi được cải cách mạnh mẽ thì thể chế sẽ trở thành động lực khơi thông các nguồn lực trong xã hội, từ nguồn lực của người dân đến nguồn lực từ đầu tư trong và ngoài nước.
Quốc hội khóa XVI giữ vai trò trung tâm của quyền lực Nhà nước, trung tâm dẫn dắt cải cách thể chế do có chức năng lập hiến, lập pháp, định hình khuôn khổ thể chế cho phát triển, quyết định những vấn đề hệ trọng của quốc gia và giám sát tối cao việc tổ chức thực hiện Hiến pháp, pháp luật.
Nếu Đại hội XIV được đánh giá là “đại hội của hành động”, “nói đi đôi với làm” thì toàn xã hội cũng đòi hỏi Quốc hội khóa XVI phải mang những tính chất như vậy. Bởi lẽ, đường lối của Đảng chỉ có thể đi vào cuộc sống khi được cụ thể hóa bằng hệ thống pháp luật do Quốc hội ban hành. Nghĩa là Quốc hội phải nhanh chóng, quyết liệt đưa các chính sách của Đảng vào cuộc sống, đảm bảo cơ sở luật pháp đi trước mở đường, tạo nền tảng pháp lý cho triển khai một loạt những chủ trương mới.
Đặc điểm của một “Quốc hội hành động” được thể hiện rất rõ ràng ngay từ những bước đầu tiên trong quy trình bầu cử: thời gian từ khi kết thúc nộp hồ sơ ứng cử đến ngày bầu cử được rút ngắn, giảm từ 70 xuống còn 42 ngày. Ngày bầu cử được ấn định sớm hơn khoảng 2 tháng so với các khóa gần đây, kết quả bầu cử sẽ được công bố sớm - trước ngày 22/3. Sau hai tuần, vào ngày 6/4, kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI dự kiến sẽ chính thức khai mạc. Tại các nhiệm kỳ trước, phải mất gần hai tháng từ khi có kết quả bầu cử đến kỳ họp đầu tiên.
Việc rút ngắn các bước, từ hai tháng xuống hai tuần, không chỉ có ý nghĩa đơn thuần về mặt thời gian mà quan trọng hơn, mang tính đồng bộ. Khoảng cách từ Đại hội Đảng XIV của Đảng đến kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI giúp cho việc nhanh chóng kiện toàn nhân sự cấp cao, đảm bảo sự ổn định, liên tục trong công tác điều hành của Chính phủ và các cơ quan tư pháp bởi hầu như không có độ trễ trong chuyển giao quyền lực và thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng.
Một điều quan trọng nữa là tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa XVI, ngoài công tác nhân sự, Quốc hội sẽ bắt tay ngay vào các nội dung xây dựng pháp luật để đưa Nghị quyết của Đảng vào cuộc sống một cách nhanh nhất. Điều này thể hiện tinh thần hành động quyết liệt của cả hệ thống chính trị ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ mới.
Chất lượng đại biểu Quốc hội quyết định chất lượng hoạt động của Quốc hội nên yêu cầu đặt ra với các đại biểu Quốc hội khóa XVI cũng rất cao - bên cạnh chiều sâu trách nhiệm là tính chuyên nghiệp. Các đại biểu được yêu cầu đầu tư nghiêm túc hơn cả về thời gian và trí tuệ cho công việc nghị trường, khả năng tranh luận thẳng thắn nhưng xây dựng; tinh thần theo dõi, giám sát việc thực hiện các nghị quyết đến kết quả cuối cùng…
Nghị quyết số 66-NQ/TW (ngày 30/4/2025) về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới nhấn mạnh: Công tác xây dựng và thi hành pháp luật là “đột phá của đột phá” trong hoàn thiện thể chế phát triển đất nước. Vì vậy, các đại biểu Quốc hội phải có trình độ chuyên môn và kỹ năng lập pháp chuyên nghiệp để đáp ứng yêu cầu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, ổn định nhưng linh hoạt, đáp ứng hội nhập quốc tế.
Tại cuộc bầu cử lần này có 145 người được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội chuyên trách ở Trung ương. Các đại biểu Quốc hội chuyên trách là những chuyên gia đóng vai trò nòng cốt tại các ủy ban của Quốc hội.
Yêu cầu đặt ra đối với các đại biểu chuyên trách trong Quốc hội khóa XVI là có tư duy đổi mới trong xây dựng và hoàn thiện thể chế pháp luật, tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển, đưa đất nước vững bước vào kỷ nguyên mới.
Về việc “đo lường bằng thực tiễn” đối với cơ quan dân cử cao nhất, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu Quốc hội khóa XVI phải đảm bảo chuyển tư duy đánh giá hiệu quả từ “pháp luật tốt trong văn bản” sang “pháp luật tốt trong cuộc sống”. Điều này có nghĩa là quá trình xây dựng pháp luật phải được chuẩn bị kỹ lưỡng ngay từ khâu xây dựng chính sách, dựa trên tổng kết thực tiễn, tham vấn rộng rãi người dân, doanh nghiệp và các chuyên gia, các nhà khoa học, kể cả nước ngoài; chú trọng nâng cao hiệu quả tổ chức thực hành, thực thi pháp luật.
