Những ngày cận Tết Bính Ngọ 2026, hình ảnh từng quen thuộc một thời - người dân xếp hàng dài chờ rút tiền tại các cây ATM - gần như biến mất. Thay vào đó, điện thoại thông minh, mã QR và ứng dụng ngân hàng số trở thành “ví tiền” phổ biến trong mọi hoạt động chi tiêu, từ mua sắm Tết, đi lễ đến lì xì đầu năm. Một mùa Tết không còn cảnh chen chúc trước cây ATM đang cho thấy bước chuyển rõ nét trong thói quen thanh toán của người dân.
ATM “hạ nhiệt,” giao dịch số bùng nổ
Ghi nhận của phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus vào chiều 11/2 (tức 24 tháng Chạp) tại nhiều điểm đặt ATM trên địa bàn Hà Nội cho thấy lượng người giao dịch khá thưa thớt. Hệ thống máy hoạt động ổn định nhưng không còn cảnh xếp hàng chờ đợi như những năm trước.
Xu hướng này không chỉ diễn ra ở Thủ đô mà còn tại nhiều đô thị lớn. Áp lực rút tiền mặt dịp giáp Tết vốn từng là “cao điểm” của ngành ngân hàng đang giảm rõ rệt, nhường chỗ cho các giao dịch chuyển khoản, thanh toán trực tuyến.
Chị Lưu Thị Mai Loan, công nhân tại Khu công nghiệp Yên Phong (Bắc Ninh) nhớ lại có năm phải chờ hơn một giờ mới rút được tiền do ATM quá tải.
“Tết phải có tiền mặt biếu bố mẹ, lì xì con cháu nên dù biết đông vẫn phải xếp hàng nhưng năm nay tôi chỉ rút một khoản nhỏ. Lương thưởng đều về tài khoản, chuyển khoản cho người thân rất tiện. Tiền mặt chỉ cần đủ chi tiêu mấy ngày đầu Tết,” chị Loan kể.
Những thay đổi nhỏ trong hành vi người dùng, khi cộng hưởng trên quy mô lớn, đã góp phần làm “hạ nhiệt” nhu cầu tiền mặt cuối năm.
Theo thống kê của Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS), giai đoạn 2020-2025, lượng giao dịch rút tiền mặt tại ATM đã giảm hơn một nửa. Nếu giai đoạn 2020-2021 mức giảm chỉ 7%-8%, thì đến 2024-2025 đã lên gần 30%. Ngược lại, hệ thống NAPAS hiện xử lý hơn 40 triệu giao dịch mỗi ngày, với giá trị khoảng 200.000 tỷ đồng.
Đáng chú ý, trong dịp Tết, lưu lượng thanh toán số chỉ tăng khoảng 30%-40% so với ngày thường, thấp hơn rất nhiều so với mức tăng đột biến của nhu cầu rút tiền mặt trước đây. Điều này cho thấy thanh toán số đã trở thành hoạt động thường nhật, không còn mang tính “cao điểm cục bộ.”
Ông Nguyễn Hoàng Long - Phó Tổng Giám đốc NAPAS nhận định: "Từ việc người dân phải xếp hàng rút tiền mặt mỗi dịp Tết đến nay chỉ cần quét mã QR tại chợ truyền thống, quán nhỏ hay cả vùng sâu, vùng xa, thanh toán không dùng tiền mặt đã thực sự đi vào đời sống. Đây là nền tảng để ngành ngân hàng tự tin bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp cao điểm."
Số liệu của Ngân hàng Nhà nước cũng cho thấy, năm 2025 giao dịch qua ATM giảm 17,3% về số lượng và 6,02% về giá trị so với năm 2024. Trong khi đó, thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục tăng trưởng mạnh: Tổng giá trị giao dịch tương đương khoảng 28 lần GDP; số lượng giao dịch tăng 42,21%, giá trị tăng 22,65%.
Riêng giao dịch qua Internet tăng gần 54% về số lượng; qua điện thoại di động tăng hơn 36%. Thanh toán bằng mã QR bứt phá mạnh nhất, với mức tăng trên 50% về số lượng và hơn 124% về giá trị.
Tại nhiều ngân hàng thương mại, chuyển đổi số đã đi vào chiều sâu. Đại diện MB và TPBank cho biết tỷ lệ giao dịch thực hiện trên kênh số đạt từ 99% đến 99,5%, cho thấy các dịch vụ ngân hàng truyền thống đã được số hóa gần như toàn diện.
Chủ động bảo đảm an toàn, an ninh thanh toán
Trước nhu cầu thanh toán tăng cao dịp Tết, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành các văn bản chỉ đạo yêu cầu các tổ chức tín dụng điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Tín dụng được định hướng ưu tiên cho sản xuất - kinh doanh và các lĩnh vực tạo động lực tăng trưởng, đồng thời kiểm soát chặt rủi ro.
Tại Hà Nội, ông Nguyễn Quốc Huy - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 cho biết cơ quan này đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp vừa đáp ứng nhu cầu thanh toán cao điểm dịp Tết, vừa thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt gắn với bảo đảm an toàn hệ thống.
Trong dịp Tết Bính Ngọ, Ngân hàng Nhà nước Khu vực 1 tiếp tục chỉ đạo các tổ chức tín dụng cung ứng tiền mặt hợp lý, đồng thời đẩy mạnh truyền thông, phối hợp với các sở, ngành, đặc biệt là ngành văn hóa khuyến khích sử dụng mã QR tại các cơ sở tín ngưỡng, lễ hội. Qua đó từng bước hình thành thói quen thanh toán văn minh, hiện đại.
Ở góc độ ngân hàng thương mại, ông Trần Hoài Nam - Giám đốc Trung tâm Ngân hàng số TPBank cho biết công tác bảo đảm thanh toán an toàn, thông suốt trong dịp Tết luôn được đặt lên hàng đầu. Ngân hàng đã chuẩn bị đầy đủ hạ tầng công nghệ, nhân sự và phương án giám sát, sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh trong giai đoạn cao điểm.
Với khoảng 99,5% giao dịch thực hiện qua kênh số, việc kiểm soát rủi ro và xử lý sự cố được thực hiện hiệu quả hơn so với giao dịch tiền mặt. Đối với nhu cầu tiền mặt còn lại, TPBank triển khai hệ thống ATM thế hệ mới có công nghệ tái tuần hoàn tiền, cho phép nộp, rút trên cùng một thiết bị, tối ưu chi phí tiếp quỹ và bảo đảm nguồn tiền dịp Tết. Đặc biệt, ngân hàng đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dự báo và tối ưu hành trình tiếp quỹ, góp phần nâng cao an toàn, tiết kiệm chi phí và bảo đảm vận hành ổn định.
Đại diện NAPAS cũng cho biết thêm, mỗi mùa Tết, hệ thống vẫn duy trì cơ chế giám sát 24/7, cảnh báo sớm và lực lượng trực vận hành. Tuy nhiên, áp lực đã giảm đáng kể so với giai đoạn cao điểm rút tiền mặt trước đây.
Từ việc xếp hàng rút tiền mang về quê đến quét mã QR cho từng khoản chi nhỏ, sự thay đổi này phản ánh bước tiến dài của chuyển đổi số trong ngành ngân hàng. Một mùa Tết hiện đại, an toàn và thuận tiện đang dần trở thành “chuẩn mực mới” trong đời sống kinh tế - xã hội.
