“Điểm tựa” từ chuỗi giá trị khép kín
Bài học thành công rõ nét nhất về phát triển OCOP chiều sâu ở Lào Cai gắn liền với vùng dược liệu Sa Pa, điển hình là cây atiso. Tận dụng độ cao trên 1.500 m cùng nền nhiệt lý tưởng, cây atiso đã bén rễ và trở thành nguồn sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ đồng bào địa phương qua mô hình liên kết “4 nhà”.
Bên những luống atiso xanh tốt ở tổ dân phố Suối Hồ, phường Sa Pa, anh Mã A Chu cho biết, gần 10 năm nay người dân đã quen với quy trình canh tác nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn của doanh nghiệp, từ khâu làm đất, bón phân đến việc đổi công thu hái. Mối liên kết sản xuất tại đây vận hành chặt chẽ: lá atiso sau khi cắt tại ruộng được Traphaco Sa Pa thu mua ngay trong ngày và đưa vào dây chuyền chiết xuất liên hoàn khép kín trong vòng 24 giờ đồng hồ. Theo ông Đỗ Tiến Sỹ - Giám đốc Công ty TNHH MTV Traphaco Sa Pa, chính việc kiểm soát chặt chẽ quy trình từ khâu giống, chăm bón đến công nghệ chế biến hiện đại đã giữ trọn các hoạt tính quý như cynarin hay acid chlorogenic.
Nhờ quy trình sản xuất nghiêm ngặt cùng thiết kế bao bì bài bản, các dòng sản phẩm cao đặc, trà phun sương atiso không chỉ chinh phục khách du lịch, người tiêu dùng trong nước mà còn trở thành sản phẩm OCOP 5 sao quốc gia đầu tiên của Lào Cai. Chị Giàng Thị Nhứ, tổ dân phố 2, phường Sa Pa cho biết: “Có công ty đứng ra cam kết thu mua ổn định, người dân yên tâm làm đúng kỹ thuật, qua đó, thu nhập mỗi mùa lá mang lại cuộc sống tốt hơn trước rất nhiều”.
Thành công từ chuỗi giá trị cây atiso Sa Pa là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả khi nông sản có sự liên kết chặt chẽ và chuẩn hóa chất lượng. Tuy nhiên, nhìn trên bình diện toàn tỉnh, chương trình OCOP vẫn còn không ít khó khăn.
“Căn cước” ra thị trường
Sau thời gian dài mở rộng, Lào Cai từng ghi nhận 605 sản phẩm OCOP đạt từ 3 đến 5 sao. Nhưng qua chu kỳ đánh giá lại 3 năm một lần vừa qua, con số này đã giảm xuống còn 563 sản phẩm. Một số chủ thể không duy trì được các tiêu chí bắt buộc nên đành phải dừng bước. Thực trạng trên phản ánh một thực tế: đạt được sao OCOP đã khó, nhưng duy trì và phát triển bền vững thương hiệu còn khó hơn.
Theo đánh giá của cơ quan chuyên môn, dù toàn tỉnh đã có khoảng 150 sản phẩm đặc sản, nông sản chủ lực và dịch vụ du lịch được cấp bảo hộ sở hữu trí tuệ, mở rộng thị phần từ 10 - 30%, song nhiều mô hình vẫn liên kết lỏng lẻo, quy mô nhỏ, bao bì nhãn mác chưa bắt mắt và năng lực quản trị hạn chế. Cá biệt, có xã xây dựng tới 7 sản phẩm OCOP nhưng thực tế chỉ duy trì sản xuất đều đặn 3 sản phẩm. Việc giảm số lượng sản phẩm OCOP sau kỳ đánh giá lại không hẳn là bước lùi, mà là sự thanh lọc tất yếu để nông sản Lào Cai vào chiều sâu. Khi người tiêu dùng ngày càng khắt khe, tem chứng nhận OCOP không thể chỉ là tấm “bảo bối” hỗ trợ quảng bá nhất thời.
Nói về định hướng tháo gỡ trong thời gian tới, ông Đinh Văn Thơ - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định, Lào Cai kiên quyết chuyển dịch từ phát triển theo số lượng sang nâng cao chất lượng. Nhà nước sẽ tập trung hoàn thiện chính sách trợ lực, hướng dẫn các chủ thể kiểm soát chặt chẽ vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh xúc tiến thương mại. Mục tiêu không dừng ở tiêu thụ nội tỉnh, nội địa mà phải đưa các mặt hàng thế mạnh đủ điều kiện vươn ra thị trường quốc tế.
Xây dựng nông sản vùng cao thành hàng hóa có thương hiệu là hành trình dài. Chỉ khi các hợp tác xã, doanh nghiệp và người nông dân thực sự coi trọng chuẩn mực chất lượng, gắn quyền lợi sống còn vào chuỗi liên kết, nông sản Lào Cai mới có thể đứng vững trên các kệ hàng phân phối hiện đại và tự tin khẳng định vị thế.
