Tăng thuế thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng trưởng kinh tế

Theo những phân tích đa chiều, việc tăng thuế thuốc lá là "liều thuốc đắng" nhưng cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, tăng năng suất lao động và sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Việc sử dụng thuốc lá làm mất đi tổng cộng 21,8 triệu giờ lao động của người Việt Nam mỗi năm.
Việc sử dụng thuốc lá làm mất đi tổng cộng 21,8 triệu giờ lao động của người Việt Nam mỗi năm.

Việc tăng thuế thuốc lá sẽ tác động trực tiếp vào túi tiền của người tiêu dùng, nhưng là cần thiết để giải quyết bài toán nan giải về sức khỏe và kinh tế tại Việt Nam.

Đây là nội dung chính được các chuyên gia đề cập trong buổi tập huấn “Một số tác động của việc tăng thuế thuốc lá tới sức khỏe người dân và phản ứng của thị trường”, do Trung tâm Nghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Việt Nam (VESS) tổ chức, ngày 23/4 tại Hà Nội.

Tiếng nói từ các con số

Bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc Quỹ Phòng, Bộ Y tế chống tác hại thuốc lá (PCTH) đã chỉ ra những con số thống kê đáng báo động về tác hại của thuốc lá. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong sớm.

"Thuốc lá chứa tới 7.000 hóa chất, trong đó có 69 chất gây ung thư và là nguyên nhân gây ra 25 loại bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, các bệnh về hô hấp, sinh sản...", bà Hải nhấn mạnh.

Tại Việt Nam, bà Hải cho biết mỗi năm có tới 85.500 ca tử vong do sử dụng thuốc lá trực tiếp và 18.800 ca tử vong do hút thuốc lá thụ động. Tổng cộng, Việt Nam mất đi 104.300 sinh mạng mỗi năm vì các bệnh liên quan đến thuốc lá. Theo bà Hải, các con số này không chỉ là những thống kê khô khan, mà còn là lời cảnh tỉnh về một thực trạng đáng lo ngại về thực trạng thuốc lá đang tàn phá sức khỏe và cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người mỗi năm.

Không chỉ gây ra gánh nặng về sức khỏe, bà Hải cho rằng thuốc lá còn làm suy giảm chất lượng nguồn lao động. Cụ thể, hơn 45 triệu người có nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến thuốc lá và tử vong sớm do hút thuốc trực tiếp hoặc tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Trong đó, phần lớn những người chết vì bệnh liên quan đến thuốc lá nằm trong độ tuổi lao động, điều này gây ra tổn thất lớn về nguồn nhân lực cho đất nước.

Không chỉ có vậy, bà Hải cho biết theo ước tính của Hội Kinh tế Y tế Việt Nam năm 2022, tổng chi phí liên quan đến khám chữa bệnh, ốm đau và tử vong sớm do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá lên tới 108.000 tỷ đồng một năm, tương đương 1,14% GDP. Con số này lớn hơn gấp 5 lần so với đóng góp của nguồn thu thuế thuốc lá cho ngân sách quốc gia. Điều này cho thấy những lợi ích kinh tế mà thuốc lá mang lại không thể bù đắp được những thiệt hại to lớn về sức khỏe và kinh tế mà nó gây ra.

Bên cạnh đó, bà Hải nhấn mạnh thuốc lá còn là nguyên nhân gây tàn phá rừng và ô nhiễm môi trường. Hàng năm, khoảng 5% diện tích rừng bị phá để trồng cây thuốc lá cũng như lấy gỗ để sấy thuốc lá. Ước tính, mỗi năm cần 18 tỷ cây xanh để làm củi sấy thuốc lá. Việc sử dụng thuốc lá còn thải ra môi trường hàng nghìn tấn formaldehyde, nicotine và hàng trăm triệu kg chất thải độc hại từ các mẩu thuốc lá.

Còn nhiều dư địa để tăng thuế

Theo bà Hải, mức thuế thuốc lá tại Việt Nam còn khá thấp so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Từ năm 2008 đến 2019, Việt Nam mới chỉ thực hiện 3 lần tăng thuế tiêu thụ đặc biệt với mức tăng 5%/lần và khoảng cách thời gian giữa các lần tăng thuế khá dài. Trên thị trường, mỗi bao thuốc giá bán lẻ 10.000 đồng với giá xuất xưởng chỉ khoảng 3.900 đồng. Do đó, việc tăng thuế từ 70% lên 75% giá xuất xưởng sẽ làm giá tăng khoảng 3%. Đây là một mức tăng không đáng kể so với lạm phát và mức tăng thu nhập trung bình.

Việc tăng thuế thuốc lá không chỉ là một giải pháp kinh tế, mà còn là một chủ trương chính sách quan trọng, được thể hiện rõ trong các văn bản pháp lý và chủ trương của Đảng và Nhà nước. Theo đó, bà Hải cho rằng trong bối cảnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá còn cao và gánh nặng bệnh tật do sử dụng thuốc lá gây ra đang đe dọa các mục tiêu quốc gia về kiểm soát thuốc lá và y tế, việc cải cách thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá là vô cùng cần thiết.

Trên cơ sở lập luận đó, bà Phan Thị Hải đề xuất cần cải cách chính sách thuế thuốc lá theo hướng bổ sung thuế tuyệt đối với mức đủ lớn và tăng thuế theo một lộ trình đều đặn để giá thuốc lá theo kịp mức tăng thu nhập, hướng tới mức thuế tối ưu là chiếm 75% giá bán lẻ.

"Về mức thuế, cần bổ sung mức thuế tuyệt đối với sản phẩm thuốc lá ở mức ít nhất 5.000 đồng/bao vào năm 2026 và tăng dần đạt 15.000 đồng/bao vào năm 2030, bên cạnh thuế tỷ lệ hiện tại", bà Hải đề xuất.

Góp phần tăng trưởng bền vững

Một trong những lo ngại thường được đưa ra khi đề xuất tăng thuế thuốc lá là nguy cơ gia tăng buôn lậu thuốc lá. Tuy nhiên, ông Nguyễn Ngọc Anh, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chính sách và phát triển, đã bác bỏ lập luận này và chia sẻ theo báo cáo khảo sát năm 2025 của trung tâm, thuế chưa tăng nhưng giá thuốc lá tại các cửa hàng bán lẻ đã lên đồng thời giá thuốc lá lậu leo thang tương ứng.

“Như vậy, lập luận thuế tăng dẫn đến tiêu dùng giảm do giá của thuốc lá lậu rẻ đi của các doanh nghiệp thuốc lá lại đi ngược lại với câu chuyện thực tế", ông Ngọc Anh nói.

Ở góc nhìn tổng thể, chuyên gia kinh tế Đào Thế Sơn đưa ra những luận điểm về vai trò của thuế tiêu thụ đặc biệt thuốc lá trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Theo ông, việc sử dụng thuốc lá làm mất đi tổng cộng 21,8 triệu giờ lao động của người Việt Nam mỗi năm, do thời gian người bệnh nghỉ việc đi khám chữa bệnh và thời gian người nhà nghỉ việc để chăm sóc. Vì vậy, ông Sơn lập luận việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt có thể giúp giảm thời gian lao động bị mất đi đồng thời nâng cao nguồn cung và chất lượng/năng suất lao động.

Mặt khác, ông Sơn nêu ra một khía cạnh thực tiễn, đó là tiêu dùng thuốc lá lấn át chi tiêu cho giáo dục, nhất là ở các hộ nghèo. Do đó, việc tăng thuế tiêu thụ đặc biệt có thể sẽ giúp hộ gia đình điều chuyển thu nhập sang các hoạt động khác có lợi hơn cho thu nhập trong tương lai, tăng tiết kiệm và góp phần phát triển kinh tế tư nhân.

Không chỉ có vậy, ông Sơn nhấn mạnh thuế tiêu thụ đặc biệt thuốc lá còn giúp cân bằng ngân sách, phục vụ nhu cầu đầu tư phát triển và phát triển bền vững (SDGs). Chậm tăng thuế tiêu thụ đặc biệt thuốc lá khiến ngân sách mất đi nguồn thu khoảng 8 - 9 nghìn tỷ đồng/năm trong giai đoạn 2020 - 2021. Do đó, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá nên được coi là một chính sách tài khóa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế hơn là ngược lại. Vì vậy, Việt Nam cần mạnh dạn tăng thuế tiêu thụ đặc biệt để có thể nâng cao chất lượng tăng trưởng và tăng trưởng bền vững.

Ông Sơn đề xuất nên tăng thuế từ mức 5.000 đồng/bao từ 2026 (thuế tuyệt đối) và tăng dần lên 15.000 đồng/bao vào năm 2030.

Theo vietnamplus.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Thúc đẩy nông nghiệp sinh thái tại Hạnh Phúc và Phình Hồ

Thúc đẩy nông nghiệp sinh thái tại Hạnh Phúc và Phình Hồ

Ngày 18/11, trong khuôn khổ chương trình triển khai dự án “Nông nghiệp sinh thái tạo cảnh quan bền vững cho người nghèo”, đoàn công tác của Hội Nông dân tỉnh Lào Cai cùng đại diện Tổ chức Bánh mỳ cho Thế giới và Tổ chức Nghiên cứu Nông Lâm Quốc tế (ICRAF) đã khảo sát, tìm hiểu các mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái tại hai xã Hạnh Phúc và Phình Hồ.

Lào Cai mở hướng đầu tư xanh từ rừng

Lào Cai mở hướng đầu tư xanh từ rừng

Với hơn 860.000 ha đất có rừng, tỷ lệ che phủ đạt 61,4% cùng hệ sinh thái đa dạng, Lào Cai có nhiều lợi thế phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo tồn thiên nhiên. Bên cạnh khai thác giá trị từ gỗ và lâm sản, tỉnh đang mở hướng thu hút đầu tư vào du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và phát triển dược liệu dưới tán rừng, hướng tới khai thác hiệu quả giá trị đa dụng của rừng.

Tiếp cận vốn từ năng lực sản xuất và phương án kinh doanh

Tiếp cận vốn từ năng lực sản xuất và phương án kinh doanh

Trong hoạt động tín dụng, tài sản bảo đảm từng được xem là một trong những yếu tố quan trọng khi ngân hàng xem xét cho vay. Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi của chính sách tín dụng, cách tiếp cận vốn đang dần chuyển sang đánh giá toàn diện năng lực sản xuất, tính khả thi của phương án kinh doanh, dòng tiền và khả năng trả nợ. Sự chuyển dịch này mở ra thêm cơ hội cho người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh tiếp cận nguồn vốn phục vụ phát triển sản xuất, kinh doanh.
Mở rộng cơ hội

Nghĩa Lộ khởi công dự án 50 tỷ đồng cải tạo, nâng cấp đường 2/9

Nghĩa Lộ khởi công dự án 50 tỷ đồng cải tạo, nâng cấp đường 2/9

Sáng 18/11, UBND phường Nghĩa Lộ tổ chức lễ khởi công dự án cải tạo, nâng cấp đường 2/9. Dự án sử dụng 50 tỷ đồng từ ngân sách phường để nâng cấp hơn 1,1 km đường, mở rộng mặt đường từ khoảng 3 m lên 10,5 m và xây dựng hệ thống thoát nước nhằm khắc phục tình trạng ngập úng trên tuyến.

Lào Cai có 4 sản phẩm trà đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia

Lào Cai có 4 sản phẩm trà đạt OCOP 5 sao cấp quốc gia

Sáng 18/11, tại Hà Nội, Hội đồng đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp Trung ương năm 2026 tổ chức họp đợt 1, xem xét hồ sơ đề nghị đánh giá, phân hạng sản phẩm OCOP cấp quốc gia và đánh giá, phân hạng lại các sản phẩm đã được công nhận.

Phát triển công nghiệp vật liệu gắn với bảo vệ môi trường

Phát triển công nghiệp vật liệu gắn với bảo vệ môi trường

Thực hiện Kế hoạch số 130-KH/TU của Tỉnh ủy với nguyên tắc kiên quyết không đánh đổi môi trường lấy lợi ích kinh tế, ngành công nghiệp vật liệu trên địa bàn đang phải định hình lại phương thức sản xuất. Dưới sự giám sát trực tiếp từ cấp ủy cơ sở và tổ chức công đoàn, các nhà máy, công trường khai thác khoáng sản bắt buộc phải vận hành hệ thống tuần hoàn khép kín để vừa duy trì nhịp độ sản xuất, vừa bảo đảm an toàn không gian sinh thái.

Sản xuất vụ đông ở Khánh Yên: Khi người dân chủ động

Sản xuất vụ đông ở Khánh Yên: Khi người dân chủ động

Năm 2026, xã Khánh Yên phấn đấu gieo trồng 160 ha cây vụ đông. Với sự định hướng, hỗ trợ của chính quyền địa phương và tinh thần chủ động của người dân trong lựa chọn cây trồng, bố trí thời vụ, gắn sẳn xuất với tiêu thụ sản phẩm, vụ đông đang mở ra cơ hội khai thác hiệu quả đất canh tác, tăng thu nhập cho người dân.

fb yt zl tw