Hồng không hạt ở phía bắc của Thái Nguyên là giống hồng trơn, quả giòn, ngọt, nhiều đường cát, là đặc sản đã được cấp chỉ dẫn địa lý với tên hồng không hạt Bắc Kạn.
Đồng Phúc là một trong những xã có nhiều diện tích hồng không hạt nhất với diện tích khoảng 100 ha, trong đó 80% đã cho thu hoạch. Nhiều diện tích có tuổi đời từ 50 đến 70 năm, trở thành cây giảm nghèo chủ lực tại các thôn, bản vùng cao.
Ông Lường Văn Hồ, thôn Nà Chom là một trong những hộ trồng nhiều nhất với hơn 400 cây. Ông cho biết, cuối những năm 80, trong hoàn cảnh thiếu sinh kế, ông đã lên khai hoang trên núi để trồng hồng không hạt. Sau nhiều năm chăm sóc, cây hồng không hạt đã giúp gia đình vượt qua đói nghèo. Các con trong gia đình tiếp tục thụ hưởng, chăm sóc những vườn hồng, vẫn là hướng làm kinh tế chính.
Theo Trưởng thôn Nà Chom Triệu Văn Dần, cây hồng không hạt là cây giúp thoát nghèo cho người dân trong thôn. Thôn có 100 hộ thì có tới hơn 90 hộ trồng hồng. Dù giá bấp bênh nhưng đây vẫn là nguồn thu nhập chính của bà con. Vài năm gần đây, bà con tham gia liên kết với Hợp tác xã Đồng Lợi chuyên chăm sóc, tiêu thụ nên việc canh tác cây hồng càng bài bản hơn, giá cả cũng ổn định hơn.
Là cây trồng có chỉ dẫn địa lý, không phải vùng nào cũng trồng được, vì vậy, thời gian qua, tại những vùng phù hợp, cây hồng không hạt đều được cấp ủy, chính quyền địa phương xác định là cây xóa nghèo, hướng tới trở thành cây làm giàu.
Tại xã Quảng Bạch, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, Hợp tác xã Tân Phong triển khai dự án liên kết sản xuất, tiêu thụ hồng không hạt với diện tích 33 ha. Thực hiện dự án, người dân được hướng dẫn chăm sóc, thu hái kỹ lưỡng nhờ đó năng suất và sản lượng tăng từ 20 - 25%.
Tại Quảng Bạch, những thôn trồng nhiều hồng không hạt nhất là Bản Lác, Nà Cà… Tại đây, trung bình mỗi hộ có từ 100 đến 200 gốc, đều cho sai quả.
Theo Đảng ủy xã, hằng năm, Đảng ủy tập trung chỉ đạo, định hướng cho nhân dân phát triển và nhân rộng mô hình trồng hồng không hạt. Cách làm là tuyên truyền, vận động đảng viên, hội viên, đoàn viên và nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tận dụng mọi diện tích đất nhất là đất lúa kém hiệu quả để chuyển sang trồng hồng không hạt.
Nhờ cách làm này, đến nay, tại Quảng Bạch đã có hơn 80% số hộ tham gia trồng hồng không hạt. Diện tích toàn xã đạt khoảng 20 ha, năng suất khoảng 12 tấn/ha, sản lượng đạt khoảng 160 tấn/năm, mang lại bình quân thu nhập mỗi năm hơn 3 tỷ đồng.
Để tiếp tục đưa cây hồng trở thành cây làm giàu, Đảng ủy xã Quảng Bạch đang chỉ đạo quy hoạch mở rộng vùng trồng, hình thành vùng chuyên canh; ứng dụng khoa học kỹ thuật trong trồng, chăm sóc; xây dựng nhãn hiệu tập thể "hồng không hạt Bản Lác"; liên kết với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ; phát triển du lịch nông nghiệp gắn với cây hồng.
Để phát huy thế mạnh cây hồng không hạt, các xã có vùng trồng đã tập trung chăm sóc, cắt tỉa, tạo tán, duy trì mô hình xử lý bệnh cho cây. Các xã như Quảng Bạch, Đồng Phúc chú trọng duy trì số lượng các cây đầu dòng để làm nguồn cung mắt ghép cây giống.
Từ năm 2012 tới nay, tỉnh đã triển khai nhiều dự án cải tạo hồng già cỗi, trồng mới theo hướng hàng hóa. Nhờ đó, năng suất các vườn hồng tăng 20-25%, hiệu quả kinh tế cao hơn khoảng 20%.
Đến nay, hơn 140ha hồng không hạt đã được thâm canh, cải tạo thường xuyên; hơn 50ha đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm; 15ha đạt tiêu chuẩn VietGAP…
Tỉnh Thái Nguyên chỉ đạo các xã có vùng trồng chú trọng xây dựng vùng trồng tập trung, nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật canh tác theo hướng hữu cơ, VietGAP; hỗ trợ người dân và hợp tác xã khi tham gia chế biến sâu.
Đồng thời, phát triển chuỗi giá trị sản phẩm từ trồng, chế biến, tiêu thụ đến du lịch trải nghiệm. Tích cực quảng bá, đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử để cây hồng thật sự trở thành cây xóa nghèo và vươn lên làm giàu cho người trồng.
