Trong bối cảnh đồng bào vùng cao đang bước vào mùa vụ sản xuất, việc giữ rừng không chỉ là nhiệm vụ cấp bách của lực lượng chức năng mà còn là cuộc chiến cam go đòi hỏi sự đồng lòng, kỷ cương của chính quyền và Nhân dân địa phương.
Theo số liệu từ Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu, đơn vị hiện được giao quản lý trên 51.194 ha đất lâm nghiệp, trong đó diện tích đất có rừng là hơn 37.000 ha với tỷ lệ che phủ lên tới 79,59%; thuộc địa bàn bốn xã: Hạnh Phúc, Phình Hồ, Trạm Tấu và Tà Xi Láng.
Tuy nhiên, phần lớn diện tích rừng tự nhiên nằm ở độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, địa hình có độ dốc lớn và chịu ảnh hưởng trực tiếp của khí hậu phía Tây.
Ghi nhận thực tế cho thấy, từ đầu năm 2026 đến nay, tần suất gió Lào xuất hiện dày hơn mọi năm, độ ẩm không khí thường xuyên giảm sâu dưới 50%, "sấy" giòn lớp thực bì và biến thảm thực vật dưới tán rừng thành những kho nhiên liệu khổng lồ, rất dễ bắt lửa.
Theo ông Lại Văn Quang - Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu, việc chủ động kịch bản ứng phó ngay từ sớm được xem là yếu tố then chốt, bởi chỉ cần một sơ suất nhỏ trong việc sử dụng lửa của người dân cũng dẫn đến hậu quả sẽ khôn lường.
Thực tế, nguy cơ cháy rừng phòng hộ tại khu vực phía Tây không chỉ đến từ thời tiết mà còn từ tập quán canh tác lạc hậu và nhu cầu sinh kế của người dân. Tại các xã vùng cao, tình trạng sương muối, băng tuyết xảy ra thường xuyên làm chết thảm thực bì, cộng với thói quen thả rông gia súc và đốt bãi chăn thả tùy tiện của bà con tiềm ẩn nguy cơ cháy rừng.
Để giải quyết bài toán này, Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu đã thực hiện chính sách khoán bảo vệ rừng gắn với quyền lợi kinh tế của Nhân dân. Hiện, đơn vị đã thực hiện lập hồ sơ khoán bảo vệ rừng cho 55 cộng đồng thôn, bản với 6.455 hộ gia đình tham gia. Việc gắn trách nhiệm của người dân vào từng cánh rừng đã tạo ra một "mạng lưới an ninh" rộng khắp từ cơ sở.
Tại thôn Tả Chử, xã Hạnh Phúc - một trong những điểm nóng về nguy cơ cháy rừng do có diện tích nương rẫy đan xen, công tác tuần tra được duy trì với kỷ luật nghiêm ngặt.
Ông Hầu A Giao - Trưởng thôn Tả Chử, xã Hạnh Phúc cho biết: "Thôn Tả Chử quản lý hơn 600 ha rừng. Để nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân, hằng ngày, chúng tôi dùng loa truyền thanh và loa cầm tay lưu động để tuyên truyền bằng cả tiếng phổ thông và tiếng Mông vào ba khung giờ sáng, trưa, chiều để bà con thấm nhuần tác hại của cháy rừng".
Sự phối hợp chặt chẽ giữa cán bộ lâm nghiệp và Nhân dân đã tạo nên luồng sinh khí mới trong công tác giữ rừng. Không còn là nhiệm vụ đơn độc của lực lượng chuyên trách, giờ đây, mỗi người dân nhận khoán đều là một "tai mắt" bảo vệ rừng.
Ông Nguyễn Ngọc Sơn - cán bộ Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu, trực tiếp phụ trách địa bàn thôn Tả Chử nhấn mạnh: Chúng tôi đã cùng trưởng thôn và các tổ quản lý bảo vệ rừng duy trì tuần tra thường xuyên theo phương thức luân phiên giữa các điểm nóng. Mỗi tổ đội tuần tra từ 15 đến 17 người, thực hiện kiểm tra thực địa hằng ngày và kết hợp tuyên truyền cho Nhân dân về bảo vệ rừng.
Dù vậy, nhìn vào thực tế, công tác quản lý bảo vệ rừng tại khu vực này vẫn còn không ít khó khăn mang tính đặc thù do diện tích rừng nằm ở địa hình chia cắt mạnh, giao thông đi lại khó khăn, nhiều khu vực giáp ranh với các xã Mường La, Bắc Yên của tỉnh Sơn La vẫn xảy ra tình trạng người dân bao chiếm đất rừng làm bãi thả gia súc.
Bên cạnh đó, việc phân định ranh giới và cắm mốc ngoài thực địa sau khi điều chỉnh quy hoạch lâm nghiệp tại một số vị trí chưa hoàn thành, gây trở ngại cho công tác quản lý hành chính.
Để khắc phục những tồn tại này và sẵn sàng cho niên vụ 2025 - 2026, Ban Quản lý rừng phòng hộ Trạm Tấu đã kiện toàn Ban Chỉ huy phòng cháy, chữa cháy rừng gồm 12 thành viên và duy trì trực chỉ huy 24/24 giờ trong những ngày cao điểm. Đồng thời, đơn vị tiếp tục triển khai kế hoạch khoanh nuôi xúc tiến tái sinh hơn 1.500 ha rừng và chăm sóc hàng trăm ha rừng trồng mới. Phương châm "4 tại chỗ" và "4 sẵn sàng" không chỉ nằm trên giấy tờ mà được cụ thể hóa bằng các buổi tập huấn, thực tập phương án tại 4 xã trọng điểm.
Tính đến thời điểm hiện tại, trên diện tích rừng do đơn vị quản lý không xảy ra vụ cháy nào. Đây là kết quả đáng khích lệ, khẳng định tính đúng đắn của việc chuyển trọng tâm từ "chữa cháy" sang "phòng cháy" và lấy dân làm gốc. Tuy nhiên, trước diễn biến thất thường của biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự khắc nghiệt của gió Lào vào những tháng cuối mùa khô, sự chủ quan là điều tuyệt đối không được phép xảy ra.
Giữ màu xanh cho những cánh rừng phía Tây Lào Cai không chỉ là bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn là bảo vệ lá phổi xanh, nguồn sinh thủy điều tiết nguồn nước cho sản xuất và đời sống của hàng vạn đồng bào. Cuộc chiến này sẽ còn tiếp diễn lâu dài và cam go, đòi hỏi các cấp chính quyền từ tỉnh đến xã cần tiếp tục đầu tư nguồn lực, hoàn thiện hạ tầng phòng cháy và đặc biệt là duy trì "kỷ cương thép" trong quản lý lâm nghiệp. Khi mỗi người dân đều ý thức được rừng là vàng, là máu thịt, thì dù "cơn cuồng phong" có khắc nghiệt đến đâu, những cánh rừng phòng hộ Trạm Tấu vẫn sẽ mãi xanh tươi, vững chãi.
