Trước đây, người dân chủ yếu khai thác vỏ quế và bán thô, nhưng nay, địa phương đã chuyển sang khai thác đồng bộ. Ngoài vỏ quế là sản phẩm chủ lực, lá được chưng cất tinh dầu; gỗ, cành chế biến thành các sản phẩm thủ công mỹ nghệ. Như vậy, việc sử dụng gần như toàn bộ cây quế giúp tăng giá trị kinh tế và tạo thêm việc làm tại chỗ.
Năm 2025, sản lượng vỏ quế khô của xã Phong Dụ Thượng ước đạt 1.050 tấn, hơn 16.000 m³ gỗ. Bình quân mỗi năm, quế mang lại khoảng 50 tỷ đồng cho địa phương. Góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn xã còn 3,75% vào cuối năm 2025.
Lãnh đạo xã Phong Dụ Thượng cho rằng, nếu chỉ bán nguyên liệu thô thì giá trị mang lại còn hạn chế. Hướng đi lâu dài là phát triển chế biến sâu và xây dựng chuỗi giá trị bền vững. Địa phương tập trung nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu, khuyến khích liên kết giữa người trồng quế với hợp tác xã, cơ sở chế biến; đồng thời thúc đẩy phát triển các sản phẩm tinh dầu quế, sản phẩm OCOP nhằm gia tăng giá trị.
Song song với cây quế, xã đang thử nghiệm phát triển nuôi cá tầm tại các thôn Khe Dẹt, Khe Mạ. Lợi thế của Phong Dụ Thượng là nguồn nước trong, nhiệt độ thấp quanh năm, phù hợp nuôi cá nước lạnh. Một số hộ dân đã đầu tư hệ thống bể và nuôi cá, bước đầu cho thu nhập ổn định.
Ông Đặng Phúc Lý, thôn Khe Mạ cho biết: Thị trường hiện còn nhiều biến động do ảnh hưởng của nguồn cá nhập khẩu. Giá bán trong nước có thời điểm giảm, khiến người nuôi phải cân nhắc mở rộng quy mô. Nếu quản lý tốt, duy trì chất lượng, cá nuôi trong nước vẫn có lợi thế về độ tươi và khả năng cung ứng ổn định.
Chính quyền xã xác định phát triển cá nước lạnh phải gắn với quy hoạch và bảo vệ môi trường. Ông Lê Văn Quyền - Phó Chủ tịch UBND xã, nhấn mạnh việc nuôi cá phải đảm bảo không ảnh hưởng đến hệ sinh thái và nguồn nước. Đây là yếu tố quyết định để duy trì sản xuất lâu dài, tránh hệ lụy môi trường về sau.
Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số, xã đã hỗ trợ hợp tác xã tại thôn Khe Dẹt triển khai mô hình nuôi 14.000 con cá tầm. Cá giống và thức ăn được hỗ trợ ban đầu, người dân tập trung chăm sóc theo quy trình kỹ thuật. Bước đầu, mô hình vận hành ổn định, tạo thêm việc làm và mở ra hướng sản xuất mới.
Tuy vậy, để cá tầm trở thành ngành hàng bền vững, bài toán đầu ra vẫn là vấn đề then chốt. Định hướng của xã là xây dựng sản phẩm cá tầm đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 sao trở lên, gắn với quảng bá, xúc tiến thương mại, tìm kiếm thị trường ổn định. Đồng thời, địa phương kiến nghị các ngành chức năng cần tăng cường kiểm soát nguồn cá nhập khẩu, đảm bảo môi trường cạnh tranh công bằng cho người nuôi cá trong nước.
Giữa hai hướng phát triển quế và cá tầm có thể thấy một điểm chung, sản xuất đã chuyển từ tự phát sang có kế hoạch. Người dân quan tâm nhiều hơn đến chất lượng, thị trường và tính bền vững. Chính quyền cơ sở đóng vai trò định hướng, hỗ trợ về quy hoạch, kỹ thuật và kết nối tiêu thụ.
Phong Dụ Thượng hôm nay chưa phải là vùng kinh tế phát triển mạnh, nhưng nền tảng đã được hình thành. Rừng quế tạo nguồn thu ổn định; mô hình cá nước lạnh mở thêm cơ hội đa dạng sinh kế. Trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế và thị trường còn biến động, việc khai thác lợi thế thận trọng, có quy hoạch là hướng đi phù hợp.
Từ những sườn đồi quế đến các bể cá nước lạnh, sự chuyển động của kinh tế địa phương diễn ra từng bước, không ồ ạt nhưng rõ ràng. Khi người dân chủ động trong sản xuất, khi chính quyền đồng hành bằng những quyết sách cụ thể, mỗi lợi thế tự nhiên đều có thể trở thành động lực phát triển.
Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với nền tảng từ cây quế và định hướng đa dạng hóa sinh kế, Phong Dụ Thượng đang từng bước nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và hướng tới mục tiêu phát triển ổn định trong những năm tới.
