Hướng tới kỷ niệm 89 năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930 - 2019)

Phó Đức Chính - người anh hùng hiên ngang lên máy chém

Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ.
Phó Đức Chính sinh năm 1907, ở làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông là con út của một gia đình có 4 anh chị em. Còn nhỏ, ông học hai năm chữ Hán ở trường làng, sau đó ông lên học ở trường huyện Văn Giang, rồi về Hà Nội học trung học ở Trường Bưởi. Đến năm 1925, ông Phó Đức Chính thi đỗ Trường Cao đẳng Công chính.
Những năm tháng học ở Hà Nội, ông ở trọ nhà người bác họ là Phó Đức Sinh. Người bác sau này nhiều lần kể lại với con cháu là Phó Đức Chính đã có lòng căm thù thực dân từ thời còn học sinh. Hồi ấy, trên bức tường ở sân thượng, ông vẽ một khuôn mặt thực dân và sáng nào tập thể dục, cậu học trò Phó Đức Chính cũng đấm vào khuôn mặt đó.
Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ. Ngày 25/11/1929, các lãnh tụ của VNQDĐ triệu tập hội nghị tại làng Võng La, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, để phân công lực lượng khởi nghĩa ở từng khu vực. Nhưng hội nghị đang họp thì bại lộ do tên Đội Dương phản bội. 
Đội Dương cùng mấy tên mật thám định ám sát Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu và Phó Đức Chính. Nhưng ý đồ của hắn không thực hiện được vì nhân dân Võng La đã cảnh giác, kịp thời báo tin khi chúng chưa qua bến đò Trung Hà. 
Nhận được tin, nhân dân Võng La nhanh chóng đưa quần áo và mang theo cày bừa, dắt trâu bò ra đồng cho họ, giả thành người nông dân đang làm ruộng. Khi ra tới đồng, tất cả nhanh chóng trả lại đồ cải trang cho dân và tản đi theo hướng an toàn. 
Riêng ông Phó Đức Chính bị thương nên đã được nhân dân giấu kín trên gác rơm. Sau khi chúng rút, nhân dân Võng La đã đưa ông Chính về nơi an toàn. Mấy ngày sau, giặc Pháp quay trở lại, chúng về làng Võng La đốt cháy 128 ngôi nhà, thiêu rụi lũy tre bao quanh làng. Chúng bắt đi 47 người, đưa về nhà tù Phú Thọ đánh đập, tra tấn dã man. 
Trong đó có 8 người con của Xuân Lộc tham gia VNQDĐ bị án khổ sai chung thân, đưa đi đày ở Côn Đảo... Hiện nay ở làng Võng La, Nhà nước cho xây "Bia lịch sử” ghi dấu sự kiện ấy ở giữa làng. 
Sau sự kiện trên, các lực lượng của VNQDĐ quyết định khởi nghĩa ở các tỉnh Bắc Bộ vào đêm 9/2/1930. Nơi nổ súng đầu tiên là Yên Bái. Nghĩa quân đã tập trung tại một khu rừng gần thị xã để nghe Phó Đức Chính diễn thuyết và phân phát khí giới. 
Nhưng vì chuẩn bị không được kỹ nên cuộc khởi nghĩa đã thất bại. Phó Đức Chính được phân công về chỉ huy đánh chiếm thành Sơn Tây nhưng ông và đồng sự bị giặc Pháp vây bắt tại làng Nam An, huyện Tùng Thiện vào sáng 15/2/1930. 
Sau đó, giặc đưa ông về giam ở Hỏa Lò, Hà Nội. Nguyễn Thái Học cũng bị Pháp bắt vào ngày 20/2/1930 tại Chí Linh, Hải Dương. Đến rạng sáng 17/6/1930, Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính và 11 chiến sỹ bước lên đoạn đầu đài tại pháp trường Yên Bái, vốn là sân trại lính. 13 người lần lượt lên máy chém. Phó Đức Chính là người duy nhất đòi được nằm ngửa và không bịt mắt. 
Ông đã kịp hô "Việt Nam vạn tuế” vào giây phút cuối của cuộc đời. Phút giây thiêng ấy là 5 giờ 35 phút sáng 17/6/1930. Năm đó, Phó Đức Chính tròn 23 tuổi. Khu tượng đài 13 liệt sỹ nay thuộc phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái, đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử. Trên tượng đài đứng giữa là hình tượng Nguyễn Thái Học và bên cạnh là Phó Đức Chính.
B.T 

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh khảo sát địa điểm diễn tập phòng thủ dân sự cấp tỉnh năm 2026

Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh khảo sát địa điểm diễn tập phòng thủ dân sự cấp tỉnh năm 2026

Ngày 12/2, Đoàn công tác của Bộ Chỉ huy Quân sự (CHQS) tỉnh do Thiếu tướng Đặng Quốc Đồng - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh, làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc với xã Cát Thịnh nhằm thống nhất và khảo sát các địa điểm tổ chức diễn tập phòng thủ dân sự phòng, chống thiên tai, thảm họa trên địa bàn tỉnh Lào Cai năm 2026.

Phường Nghĩa Lộ phát huy dân chủ trong công tác bầu cử

Phường Nghĩa Lộ phát huy dân chủ trong công tác bầu cử

Với tinh thần phát huy dân chủ, đề cao trách nhiệm và bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện, công tác hiệp thương, giới thiệu người ứng cử và lấy ý kiến cử tri trên địa bàn phường Nghĩa Lộ được tổ chức chặt chẽ, tạo nền tảng vững chắc cho ngày hội lớn của toàn dân.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Hạnh Phúc thăm, tặng quà một số đơn vị làm nhiệm vụ trực Tết

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Hạnh Phúc thăm, tặng quà một số đơn vị làm nhiệm vụ trực Tết

Sáng 12/2, đồng chí Ngô Hạnh Phúc - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai cùng đoàn công tác của tỉnh đã đến thăm, chúc Tết và tặng quà một số đơn vị làm nhiệm vụ trực Tết, phục vụ Nhân dân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, gồm: Sư đoàn 355 - Quân khu 2, Trung đoàn Không quân 921 và Nhà máy Z183 - Tổng cục Công nghiệp quốc phòng.

Bàn giao danh sách những người đủ tiêu chuẩn ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031

Bàn giao danh sách những người đủ tiêu chuẩn ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ngày 12/2, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Lào Cai bàn giao cho Ủy ban Bầu cử tỉnh danh sách những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI do địa phương giới thiệu và đại biểu HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm, chúc Tết nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn thăm, chúc Tết nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Nhân dịp Tết nguyên đán Bính Ngọ 2026, trong không khí mừng Đảng mừng Xuân, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy viên Bộ Chính trị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã tới thăm, chúc Tết các nguyên Ủy viên Bộ Chính trị: Nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết; nguyên Chủ tịch nước Trương Tấn Sang; nguyên Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng; nguyên Thường trực Ban Bí thư, Đại tướng Lê Hồng Anh.

Thêm những mùa xuân biên giới

Thêm những mùa xuân biên giới

Những ngày giáp Tết, khi mọi gia đình sum vầy bên mâm cơm đoàn viên ấm áp, đong đầy yêu thương thì ở nơi biên cương Tổ quốc, những người lính biên phòng vẫn lặng thầm làm nhiệm vụ. Nơi tuyến đầu biên giới, những cán bộ, chiến sĩ “quân hàm xanh” vẫn chắc tay súng, bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, giữ gìn sự bình yên để mọi người, mọi nhà được đón Tết an lành, hạnh phúc.

Tự hào và khát vọng đóng góp cho đất nước

Tự hào và khát vọng đóng góp cho đất nước

Trở về thăm Việt Nam trong khuôn khổ chương trình Xuân Quê hương 2026, nhiều kiều bào từ khắp nơi trên thế giới không giấu được xúc động trước sự đón tiếp nồng hậu, những trải nghiệm văn hóa đặc sắc và sự đổi mới mạnh mẽ từng ngày của đất nước.

Trấn Yên và Cốc San tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ ba, thống nhất danh sách ứng cử đại biểu HĐND xã nhiệm kỳ 2026 - 2031

Trấn Yên và Cốc San tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ ba, thống nhất danh sách ứng cử đại biểu HĐND xã nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ngày 11/02, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Trấn Yên và xã Cốc San tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ ba nhằm lựa chọn, lập danh sách chính thức những người đủ tiêu chuẩn ứng cử đại biểu HĐND xã khóa II, nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm, chúc Tết nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và dâng hương các cố lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Thủ tướng Phạm Minh Chính thăm, chúc Tết nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và dâng hương các cố lãnh đạo Đảng, Nhà nước

Ngày 11/2, trong chương trình công tác tại thành phố Hồ Chí Minh đúng dịp Tết cổ truyền của dân tộc - Xuân Bính Ngọ 2026, trong không khí mừng Đảng, mừng Xuân, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tới thăm, chúc Tết nguyên lãnh đạo Đảng, Nhà nước và dâng hương các cố lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại thành phố Hồ Chí Minh.

Đánh giá kết quả lãnh đạo, chỉ đạo công tác chuẩn bị bầu cử trên địa bàn tỉnh

Đánh giá kết quả lãnh đạo, chỉ đạo công tác chuẩn bị bầu cử trên địa bàn tỉnh

Chiều 11/2, tại trụ sở Tỉnh ủy, dưới sự chủ trì của đồng chí Trịnh Việt Hùng - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo bầu cử tỉnh, Ban Chỉ đạo bầu cử tỉnh tổ chức Hội nghị đánh giá kết quả lãnh đạo, chỉ đạo công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp, nhiệm kỳ 2026 - 2031 thời gian qua và triển khai nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới.

Lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh thăm, tặng quà bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa số 1 và Trung tâm Y tế khu vực Trấn Yên

Lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh thăm, tặng quà bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa số 1 và Trung tâm Y tế khu vực Trấn Yên

Nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, chiều 11/2, Đoàn công tác do đồng chí Ngô Hoài Linh - Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh làm Trưởng đoàn đã đến thăm, tặng quà các bệnh nhân đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa số 1 và Trung tâm Y tế khu vực Trấn Yên.

fb yt zl tw