Hướng tới kỷ niệm 89 năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930 - 2019)

Phó Đức Chính - người anh hùng hiên ngang lên máy chém

Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ.
Phó Đức Chính sinh năm 1907, ở làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông là con út của một gia đình có 4 anh chị em. Còn nhỏ, ông học hai năm chữ Hán ở trường làng, sau đó ông lên học ở trường huyện Văn Giang, rồi về Hà Nội học trung học ở Trường Bưởi. Đến năm 1925, ông Phó Đức Chính thi đỗ Trường Cao đẳng Công chính.
Những năm tháng học ở Hà Nội, ông ở trọ nhà người bác họ là Phó Đức Sinh. Người bác sau này nhiều lần kể lại với con cháu là Phó Đức Chính đã có lòng căm thù thực dân từ thời còn học sinh. Hồi ấy, trên bức tường ở sân thượng, ông vẽ một khuôn mặt thực dân và sáng nào tập thể dục, cậu học trò Phó Đức Chính cũng đấm vào khuôn mặt đó.
Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ. Ngày 25/11/1929, các lãnh tụ của VNQDĐ triệu tập hội nghị tại làng Võng La, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, để phân công lực lượng khởi nghĩa ở từng khu vực. Nhưng hội nghị đang họp thì bại lộ do tên Đội Dương phản bội. 
Đội Dương cùng mấy tên mật thám định ám sát Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu và Phó Đức Chính. Nhưng ý đồ của hắn không thực hiện được vì nhân dân Võng La đã cảnh giác, kịp thời báo tin khi chúng chưa qua bến đò Trung Hà. 
Nhận được tin, nhân dân Võng La nhanh chóng đưa quần áo và mang theo cày bừa, dắt trâu bò ra đồng cho họ, giả thành người nông dân đang làm ruộng. Khi ra tới đồng, tất cả nhanh chóng trả lại đồ cải trang cho dân và tản đi theo hướng an toàn. 
Riêng ông Phó Đức Chính bị thương nên đã được nhân dân giấu kín trên gác rơm. Sau khi chúng rút, nhân dân Võng La đã đưa ông Chính về nơi an toàn. Mấy ngày sau, giặc Pháp quay trở lại, chúng về làng Võng La đốt cháy 128 ngôi nhà, thiêu rụi lũy tre bao quanh làng. Chúng bắt đi 47 người, đưa về nhà tù Phú Thọ đánh đập, tra tấn dã man. 
Trong đó có 8 người con của Xuân Lộc tham gia VNQDĐ bị án khổ sai chung thân, đưa đi đày ở Côn Đảo... Hiện nay ở làng Võng La, Nhà nước cho xây "Bia lịch sử” ghi dấu sự kiện ấy ở giữa làng. 
Sau sự kiện trên, các lực lượng của VNQDĐ quyết định khởi nghĩa ở các tỉnh Bắc Bộ vào đêm 9/2/1930. Nơi nổ súng đầu tiên là Yên Bái. Nghĩa quân đã tập trung tại một khu rừng gần thị xã để nghe Phó Đức Chính diễn thuyết và phân phát khí giới. 
Nhưng vì chuẩn bị không được kỹ nên cuộc khởi nghĩa đã thất bại. Phó Đức Chính được phân công về chỉ huy đánh chiếm thành Sơn Tây nhưng ông và đồng sự bị giặc Pháp vây bắt tại làng Nam An, huyện Tùng Thiện vào sáng 15/2/1930. 
Sau đó, giặc đưa ông về giam ở Hỏa Lò, Hà Nội. Nguyễn Thái Học cũng bị Pháp bắt vào ngày 20/2/1930 tại Chí Linh, Hải Dương. Đến rạng sáng 17/6/1930, Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính và 11 chiến sỹ bước lên đoạn đầu đài tại pháp trường Yên Bái, vốn là sân trại lính. 13 người lần lượt lên máy chém. Phó Đức Chính là người duy nhất đòi được nằm ngửa và không bịt mắt. 
Ông đã kịp hô "Việt Nam vạn tuế” vào giây phút cuối của cuộc đời. Phút giây thiêng ấy là 5 giờ 35 phút sáng 17/6/1930. Năm đó, Phó Đức Chính tròn 23 tuổi. Khu tượng đài 13 liệt sỹ nay thuộc phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái, đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử. Trên tượng đài đứng giữa là hình tượng Nguyễn Thái Học và bên cạnh là Phó Đức Chính.
B.T 

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

 Truyền thông đóng vai trò “đi trước mở đường” trong xây dựng mô hình "Phường xã hội chủ nghĩa"

Phường Lào Cai: Truyền thông đóng vai trò “đi trước mở đường” trong xây dựng mô hình "Phường xã hội chủ nghĩa"

Sáng 3/4, Chi bộ các Cơ quan Đảng phường Lào Cai phối hợp cùng Chi bộ Tạp chí Quản lý nhà nước tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề quý II/2026 với chủ đề: “Tăng cường phối hợp truyền thông trong xây dựng phường xã hội chủ nghĩa ở Lào Cai”.

Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu tăng cường chấp hành quy định cấm sử dụng rượu, bia trong giờ làm việc

Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai yêu cầu tăng cường chấp hành quy định cấm sử dụng rượu, bia trong giờ làm việc

Ngày 3/4, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai Nguyễn Tuấn Anh ký ban hành công văn số 2454/UBND-NC, yêu cầu các sở, ban, ngành, địa phương tiếp tục thực hiện nghiêm quy định cấm cán bộ, công chức, viên chức và người lao động sử dụng rượu, bia trong giờ làm việc.

Chi bộ mạnh - dân tin, việc thành

Chi bộ mạnh - dân tin, việc thành

Thực tế chứng minh, nơi nào chi bộ thực sự phát huy vai trò hạt nhân lãnh đạo, nơi đó kinh tế - xã hội có chuyển biến rõ nét, đời sống Nhân dân được nâng lên, niềm tin của người dân với Đảng ngày càng được củng cố. Không dừng lại ở việc “có tổ chức”, nhiều chi bộ ở cơ sở đang từng bước khẳng định vai trò “đầu tàu”, đưa nghị quyết của Đảng vào cuộc sống bằng những việc làm cụ thể, thiết thực.

Chủ tịch Quốc hội phê chuẩn kết quả bầu chức vụ Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai, nhiệm kỳ 2026 - 2031

Chủ tịch Quốc hội phê chuẩn kết quả bầu chức vụ Chủ tịch HĐND, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai, nhiệm kỳ 2026 - 2031

Ngày 31/3/2026, Chủ tịch Quốc hội đã ký Quyết định số 2058/NQ-UBTVQH về việc phê chuẩn kết quả bầu chức vụ Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai nhiệm kỳ 2026 - 2031; Quyết định số 2060/NQ-UBTVQH về việc phê chuẩn kết quả bầu chức vụ Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy phát biểu tại Hội nghị giao ban công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy phát biểu tại Hội nghị giao ban công tác kiểm tra, giám sát và kỷ luật của Đảng

Sáng 3/4, tại Trung tâm hội nghị tỉnh, Ủy ban Kiểm tra Trung ương đã tổ chức Hội nghị giao ban công tác kiểm tra, giám sát và thi hành kỷ luật đảng quý I/2026 các đơn vị khu vực Vụ Địa bàn II theo dõi. Đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy đồng chủ trì và có bài phát biểu tại hội nghị.

Nâng bước ước mơ quân ngũ

Nâng bước ước mơ quân ngũ

Trong chiến lược xây dựng Quân đội nhân dân Việt Nam cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại, công tác tuyển sinh quân sự giữ vai trò quan trọng trong tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nhận thức rõ điều đó, Ban Chỉ huy Quân sự các xã, phường trên địa bàn tỉnh Lào Cai chủ động triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, trực tiếp hỗ trợ thí sinh hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm đúng quy định.

Đảng ủy xã Bảo Nhai đối thoại với Nhân dân hai thôn Nậm Đét và Nậm Cài

Đảng ủy xã Bảo Nhai đối thoại với Nhân dân hai thôn Nậm Đét và Nậm Cài

Chiều 2/4, Đảng ủy xã Bảo Nhai tổ chức Hội nghị đối thoại trực tiếp giữa Thường trực Đảng ủy với Nhân dân hai thôn Nậm Đét và Nậm Cài. Đây là hoạt động thường kỳ nhằm phát huy dân chủ, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân, đồng thời giải quyết những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở.

Công an xã Thượng Hà kịp thời hỗ trợ người dân trao trả gần 65 triệu đồng chuyển khoản nhầm

Công an xã Thượng Hà kịp thời hỗ trợ người dân trao trả gần 65 triệu đồng chuyển khoản nhầm

Chiều 1/4, anh Đặng Văn Siếu (sinh năm 1996, trú tại thôn 4 Vài Siêu, xã Thượng Hà) phát hiện tài khoản cá nhân mở tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn bất ngờ nhận được số tiền gần 65 triệu đồng từ một tài khoản mang tên DANG VAN CUONG, mở tại Ngân hàng MB.

Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030

Kết luận Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030

Ngày 2/4/2026, thay mặt Ban Chấp hành Trung ương, Tổng Bí thư Tô Lâm ký ban hành Kết luận Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng

fb yt zl tw