Hướng tới kỷ niệm 89 năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái (1930 - 2019)

Phó Đức Chính - người anh hùng hiên ngang lên máy chém

Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ.
Phó Đức Chính sinh năm 1907, ở làng Đa Ngưu, xã Tân Tiến, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông là con út của một gia đình có 4 anh chị em. Còn nhỏ, ông học hai năm chữ Hán ở trường làng, sau đó ông lên học ở trường huyện Văn Giang, rồi về Hà Nội học trung học ở Trường Bưởi. Đến năm 1925, ông Phó Đức Chính thi đỗ Trường Cao đẳng Công chính.
Những năm tháng học ở Hà Nội, ông ở trọ nhà người bác họ là Phó Đức Sinh. Người bác sau này nhiều lần kể lại với con cháu là Phó Đức Chính đã có lòng căm thù thực dân từ thời còn học sinh. Hồi ấy, trên bức tường ở sân thượng, ông vẽ một khuôn mặt thực dân và sáng nào tập thể dục, cậu học trò Phó Đức Chính cũng đấm vào khuôn mặt đó.
Tháng 12/1927, Phó Đức Chính tham gia Việt Nam Quốc dân đảng (VNQDĐ). Ông là Trưởng ban tổ chức, là cánh tay đắc lực của Nguyễn Thái Học, một lãnh tụ ưu tú của VNQDĐ. Ngày 25/11/1929, các lãnh tụ của VNQDĐ triệu tập hội nghị tại làng Võng La, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, để phân công lực lượng khởi nghĩa ở từng khu vực. Nhưng hội nghị đang họp thì bại lộ do tên Đội Dương phản bội. 
Đội Dương cùng mấy tên mật thám định ám sát Nguyễn Thái Học, Nguyễn Khắc Nhu và Phó Đức Chính. Nhưng ý đồ của hắn không thực hiện được vì nhân dân Võng La đã cảnh giác, kịp thời báo tin khi chúng chưa qua bến đò Trung Hà. 
Nhận được tin, nhân dân Võng La nhanh chóng đưa quần áo và mang theo cày bừa, dắt trâu bò ra đồng cho họ, giả thành người nông dân đang làm ruộng. Khi ra tới đồng, tất cả nhanh chóng trả lại đồ cải trang cho dân và tản đi theo hướng an toàn. 
Riêng ông Phó Đức Chính bị thương nên đã được nhân dân giấu kín trên gác rơm. Sau khi chúng rút, nhân dân Võng La đã đưa ông Chính về nơi an toàn. Mấy ngày sau, giặc Pháp quay trở lại, chúng về làng Võng La đốt cháy 128 ngôi nhà, thiêu rụi lũy tre bao quanh làng. Chúng bắt đi 47 người, đưa về nhà tù Phú Thọ đánh đập, tra tấn dã man. 
Trong đó có 8 người con của Xuân Lộc tham gia VNQDĐ bị án khổ sai chung thân, đưa đi đày ở Côn Đảo... Hiện nay ở làng Võng La, Nhà nước cho xây "Bia lịch sử” ghi dấu sự kiện ấy ở giữa làng. 
Sau sự kiện trên, các lực lượng của VNQDĐ quyết định khởi nghĩa ở các tỉnh Bắc Bộ vào đêm 9/2/1930. Nơi nổ súng đầu tiên là Yên Bái. Nghĩa quân đã tập trung tại một khu rừng gần thị xã để nghe Phó Đức Chính diễn thuyết và phân phát khí giới. 
Nhưng vì chuẩn bị không được kỹ nên cuộc khởi nghĩa đã thất bại. Phó Đức Chính được phân công về chỉ huy đánh chiếm thành Sơn Tây nhưng ông và đồng sự bị giặc Pháp vây bắt tại làng Nam An, huyện Tùng Thiện vào sáng 15/2/1930. 
Sau đó, giặc đưa ông về giam ở Hỏa Lò, Hà Nội. Nguyễn Thái Học cũng bị Pháp bắt vào ngày 20/2/1930 tại Chí Linh, Hải Dương. Đến rạng sáng 17/6/1930, Nguyễn Thái Học, Phó Đức Chính và 11 chiến sỹ bước lên đoạn đầu đài tại pháp trường Yên Bái, vốn là sân trại lính. 13 người lần lượt lên máy chém. Phó Đức Chính là người duy nhất đòi được nằm ngửa và không bịt mắt. 
Ông đã kịp hô "Việt Nam vạn tuế” vào giây phút cuối của cuộc đời. Phút giây thiêng ấy là 5 giờ 35 phút sáng 17/6/1930. Năm đó, Phó Đức Chính tròn 23 tuổi. Khu tượng đài 13 liệt sỹ nay thuộc phường Nguyễn Thái Học, thành phố Yên Bái, đã được Nhà nước công nhận là Di tích lịch sử. Trên tượng đài đứng giữa là hình tượng Nguyễn Thái Học và bên cạnh là Phó Đức Chính.
B.T 

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Thủ tướng Lê Minh Hưng tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại các 'địa chỉ đỏ' ở Quảng Trị

Thủ tướng Lê Minh Hưng tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ tại các 'địa chỉ đỏ' ở Quảng Trị

Ngày 23/5, tại Quảng Trị, sau khi dự lễ viếng, truy điệu và an táng 28 hài cốt liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Đường 9, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và đoàn công tác đã tới dâng hương, dâng hoa tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Trường Sơn, di tích quốc gia đặc biệt Thành cổ Quảng Trị và di tích quốc gia đặc biệt Hang Tám Cô - Đường 20 Quyết thắng.

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai tham dự Diễn đàn Đầu tư và Thương mại Quốc tế miền Tây Trung Quốc năm 2026, khảo sát đường sắt siêu nhẹ Trùng Khánh

Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai tham dự Diễn đàn Đầu tư và Thương mại Quốc tế miền Tây Trung Quốc năm 2026, khảo sát đường sắt siêu nhẹ Trùng Khánh

Tiếp tục chương trình tham dự Đại hội các thành phố hữu nghị quốc tế năm 2026 tại thành phố Trùng Khánh (Trung Quốc), ngày 22/5, Đoàn đại biểu tỉnh Lào Cai do đồng chí Phan Trung Bá - Phó Chủ tịch UBND tỉnh làm Trưởng đoàn đã tham dự nhiều hoạt động quan trọng trong khuôn khổ Diễn đàn Đầu tư và Thương mại Quốc tế miền Tây Trung Quốc năm 2026; đồng thời khảo sát mô hình đường sắt siêu nhẹ nổi tiếng của thành phố Trùng Khánh.

Nhà nước hỗ trợ giá, cung cấp nhà ở miễn phí cho một số đối tượng

Nhà nước hỗ trợ giá, cung cấp nhà ở miễn phí cho một số đối tượng

Tại thông báo kết luận về cuộc làm việc mới đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm với Đảng ủy Chính phủ và một số cơ quan về tình hình triển khai Chỉ thị số 34 của Ban Bí thư và định hướng phát triển nhà ở trong thời gian tới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm quán triệt rà soát phân nhóm nhà ở để xác định cơ chế tương ứng. Trong đó có chính sách Nhà nước hỗ trợ giá, cung cấp nhà ở miễn phí cho một số đối tượng nhất định.

Đoàn kiểm tra của Bộ Tư pháp làm việc với UBND tỉnh Lào Cai về công tác thi hành pháp luật xử lý vi phạm hành chính

Đoàn kiểm tra của Bộ Tư pháp làm việc với UBND tỉnh Lào Cai về công tác thi hành pháp luật xử lý vi phạm hành chính

Chiều 22/5, Đoàn kiểm tra của Bộ Tư pháp do đồng chí Đặng Hoàng Oanh - Thứ trưởng Bộ Tư pháp làm Trưởng đoàn đã có buổi làm việc với UBND tỉnh Lào Cai về công tác thi hành pháp luật xử lý vi phạm hành chính trên địa tỉnh Lào Cai năm 2026.

Thường trực HĐND tỉnh tổ chức phiên họp (mở rộng): Chuẩn bị điều kiện phục vụ tốt kỳ họp, bảo đảm chất lượng, tiến độ, đúng quy định

Thường trực HĐND tỉnh tổ chức phiên họp (mở rộng): Chuẩn bị điều kiện phục vụ tốt kỳ họp, bảo đảm chất lượng, tiến độ, đúng quy định

Chiều 22/5, dưới sự chủ trì của đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Thường trực HĐND tỉnh tổ chức phiên họp (mở rộng) để đánh giá công tác chuẩn bị tổ chức Kỳ họp thứ 2 (kỳ họp chuyên đề) của HĐND tỉnh khóa XVII, nhiệm kỳ 2026 - 2031 và cho ý kiến đối với một số nội dung thuộc thẩm quyền.

“Đảng viên đi trước” ở Púng Luông

“Đảng viên đi trước” ở Púng Luông

Phát huy tinh thần tiên phong, gương mẫu, nhiều đảng viên trên địa bàn xã Púng Luông đã trở thành những tấm gương sáng trong phát triển kinh tế. Họ không chỉ làm giàu cho bản thân, gia đình mà còn lan tỏa tinh thần dám nghĩ, dám làm đến cộng đồng, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Sở Khoa học và Công nghệ phải trở thành đơn vị dẫn dắt phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Sở Khoa học và Công nghệ phải trở thành đơn vị dẫn dắt phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Đó là yêu cầu đặt ra đối với Sở Khoa học và Công nghệ của đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh, Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tỉnh Lào Cai tại buổi làm việc với đơn vị chiều 21/5 về kết quả thực hiện nhiệm vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai và Chính ủy Quân khu 2 dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các Anh hùng liệt sĩ tại phường Nghĩa Lộ

Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai và Chính ủy Quân khu 2 dâng hương tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và các Anh hùng liệt sĩ tại phường Nghĩa Lộ

Chiều 21/5, tại phường Nghĩa Lộ, đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng ban tổ chức diễn tập phòng thủ dân sự tỉnh Lào Cai và Trung tướng Phạm Đức Duyên, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 2 đã tới dâng hương, dâng hoa tại Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và Khu di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Căng và đồn Nghĩa Lộ.

fb yt zl tw