Phát triển công nghiệp xanh - “chìa khóa” để Lào Cai bứt phá và phát triển bền vững

Thực tiễn cho thấy, quá trình phát triển công nghiệp thời gian qua đã góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của tỉnh, song cũng tạo áp lực không nhỏ đối với môi trường sinh thái và nguy cơ suy giảm nguồn tài nguyên. Do đó, yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ “chiều rộng” sang “chiều sâu”, từ khai thác thô sang chế biến sâu, từ tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn đang trở thành lựa chọn chiến lược để Lào Cai tiếp tục phát triển ổn định và bền vững.

Với lợi thế lớn về tài nguyên khoáng sản như apatit, đồng, sắt, cùng hệ thống các nhà máy hóa chất, luyện kim tập trung tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng, Lào Cai đã hình thành nền tảng công nghiệp tương đối hoàn chỉnh. Tuy nhiên, việc khai thác tài nguyên kéo dài trong nhiều năm cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy phát triển. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng xanh không còn là khái niệm mang tính định hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nhằm bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường.

Nhận thức rõ điều này, ngành Công Thương đã chủ động tham mưu UBND tỉnh ban hành Đề án số 08 về phát triển công nghiệp theo hướng xanh, hiện đại giai đoạn 2026 - 2030, xác định rõ mục tiêu, lộ trình và các nhóm giải pháp trọng tâm. Trên cơ sở đó, trong năm 2026 và các năm tiếp theo, ngành tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10%, chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) trên 112%, tạo nền tảng cho sự bứt phá trong trung và dài hạn.

Theo ông Hoàng Chí Hiền - Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai, để hiện thực hóa mục tiêu phát triển công nghiệp xanh, ngành Công Thương tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng. Trong đó, giải quyết bài toán nguyên liệu bằng tư duy “xanh” và “tuần hoàn” được xác định là khâu đột phá.

Tình trạng thiếu hụt nguyên liệu tại các mỏ khai thác lớn đang là “nút thắt” đối với sản xuất công nghiệp. Ngành Công Thương đã và đang phối hợp chặt chẽ với các địa phương để tháo gỡ vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng tại các khai trường trọng điểm, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho sản xuất.

"Đặc biệt, giải pháp mang tính đột phá về kinh tế tuần hoàn là việc tham mưu UBND tỉnh kiến nghị các cấp có thẩm quyền cho phép tái sử dụng 5 triệu tấn quặng apatit loại III đang tồn kho tại Khai trường 13 và Làng Cáng. Giải pháp này vừa kịp thời bổ sung nguyên liệu cho các nhà máy, vừa giải phóng mặt bằng, xử lý nguy cơ ô nhiễm môi trường, thể hiện rõ tư duy kinh tế tuần hoàn trong khai thác khoáng sản" - Giám đốc Sở Công Thương Hoàng Chí Hiền khẳng định.

Cùng với đó, việc thúc đẩy công nghiệp chế biến sâu và tái chế chất thải công nghiệp được xem là hướng đi căn cơ để nâng cao giá trị gia tăng và giảm thiểu tác động môi trường. Các dự án xử lý, tái chế bã thải thạch cao Gyps của Công ty cổ phần DAP số 2 - Vinachem hay dự án nghiền xỉ phốt-pho, xỉ lò cao của Công ty cổ phần Sản xuất và Thương mại Lao Kay không chỉ góp phần giải quyết bài toán chất thải công nghiệp tại Khu công nghiệp Tằng Loỏng mà còn tạo ra các sản phẩm vật liệu xây dựng có giá trị kinh tế cao.

Đáng chú ý, việc đưa vào vận hành Nhà máy sản xuất Methyl Methacrylate (MMA) của Công ty cổ phần Tân Hưng Thịnh đã đánh dấu bước chuyển quan trọng của Lào Cai sang các lĩnh vực hóa dầu và vật liệu mới - những ngành công nghiệp có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng lớn. Khi các dự án này hoạt động ổn định, dự kiến sẽ đóng góp hơn 1.000 tỷ đồng vào giá trị sản xuất công nghiệp và tăng thu ngân sách khoảng 150 tỷ đồng mỗi năm, trở thành những động lực tăng trưởng mới của địa phương.

Song song với phát triển sản xuất, xây dựng hạ tầng khu, cụm công nghiệp được xác định là yếu tố then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững. Năm 2026, Lào Cai tập trung hoàn thiện quy hoạch, thu hút đầu tư vào các khu công nghiệp thế hệ mới như Cốc Mỳ - Trịnh Tường, Bản Qua, Võ Lao, Y Can, Đông An, được định hướng theo tiêu chuẩn sinh thái, ưu tiên các ngành công nghiệp sạch, công nghệ cao và logistics. Đồng thời, tỉnh đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện hạ tầng và giải phóng mặt bằng các cụm công nghiệp, phấn đấu trong năm 2026 tạo ra ít nhất 500 ha mặt bằng sạch đất công nghiệp, sẵn sàng thu hút các nhà đầu tư.

Bên cạnh đó, phát triển và tối ưu hóa nguồn năng lượng sạch được xác định là trụ cột quan trọng của công nghiệp xanh. Hiện nay, Lào Cai duy trì ổn định 105 dự án thủy điện với tổng công suất 1.768 MW, đóng góp gần 2.000 tỷ đồng ngân sách mỗi năm. Trong năm 2026, tỉnh tiếp tục đưa thêm các dự án thủy điện mới vào vận hành, bổ sung công suất cho lưới điện quốc gia. Đồng thời, thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050, Lào Cai tích cực thu hút đầu tư vào các dự án điện mặt trời, điện gió, với mục tiêu giai đoạn 2026 - 2030 phát triển khoảng 3.000 MW năng lượng tái tạo, từng bước trở thành trung tâm năng lượng sạch của khu vực.

Ông Hoàng Chí Hiền, Giám đốc Sở Công thương cho biết thêm: “Song hành với phát triển công nghiệp xanh, lĩnh vực thương mại được tỉnh xác định là động lực quan trọng nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2026 đạt trên 6,1 tỷ USD”.

Theo đó, tỉnh tổ chức lại không gian thương mại theo mô hình “Một trục - Hai cực”, phát huy vai trò mũi nhọn của kinh tế cửa khẩu phía Bắc và trung tâm hậu cần, logistics phía Nam, đồng thời định vị Lào Cai trở thành trung tâm chế biến, đóng gói nông sản, chuyển từ “trung chuyển” sang “tạo giá trị”, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Phát triển công nghiệp xanh không chỉ là lựa chọn chiến lược mà còn là con đường tất yếu để Lào Cai vượt qua giới hạn của mô hình tăng trưởng cũ, hài hòa giữa mục tiêu kinh tế, xã hội và môi trường. Với tầm nhìn dài hạn, tư duy đổi mới và các giải pháp đồng bộ từ công nghiệp, năng lượng đến thương mại, Lào Cai đang từng bước chuyển mình từ “khai thác tài nguyên” sang “kiến tạo giá trị”, từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển bền vững theo chiều sâu. Nếu được triển khai quyết liệt và nhất quán, công nghiệp xanh sẽ thực sự trở thành “chìa khóa” mở ra không gian phát triển mới, đưa Lào Cai bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới.