Trẻ em ngày nay tiếp cận Internet từ khá sớm. Ở khu vực đô thị, nhiều em được bố mẹ trang bị thiết bị riêng ngay từ cấp tiểu học để thuận tiện liên lạc. Tại các trường bán trú vùng cao, học sinh cũng có điều kiện tiếp xúc với mạng xã hội qua thiết bị của người thân hoặc máy tính của nhà trường. Trong khi nhu cầu tìm hiểu, khám phá ngày càng lớn, kỹ năng tự bảo vệ của các em còn hạn chế.
Các thủ đoạn lừa đảo trên mạng xã hội ngày càng tinh vi. Do nhẹ dạ, thiếu kinh nghiệm, học sinh có thể trở thành nạn nhân của những chiêu trò như thông báo trúng thưởng giả, mời gọi làm “việc nhẹ, lương cao”, dụ dỗ nạp tiền chơi game hoặc tống tiền. Các em cũng có nguy cơ tiếp cận nội dung bạo lực, dâm ô và những trào lưu lệch chuẩn.
Theo thống kê của cơ quan chức năng, trong 6 tháng đầu năm 2026, tỉnh Lào Cai ghi nhận 22 vụ xâm hại trẻ em, khiến 26 em bị tổn thương; trong đó có những vụ việc bắt nguồn từ các mối quan hệ trên không gian mạng.
Bên cạnh đó, bạo lực trên mạng cũng có thể để lại những tổn thương tinh thần sâu sắc. Từ mâu thuẫn nhỏ ở trường hoặc một bức ảnh, học sinh có thể bị người khác đăng hình lên các hội nhóm kèm theo lời lăng mạ, bêu xấu. Việc bị công kích, cô lập có thể khiến các em sợ hãi, khủng hoảng tâm lý, không dám đến trường và nảy sinh suy nghĩ tiêu cực.
Một trong những nguyên nhân là học sinh sử dụng thiết bị khá thành thạo nhưng còn thiếu kỹ năng an toàn số. Việc quản lý, đồng hành của gia đình cũng có những hạn chế. Ở vùng cao, nhiều phụ huynh bận làm nương hoặc đi làm xa, trong khi ông bà không thành thạo công nghệ. Tại khu vực đô thị, do công việc bận rộn, một số phụ huynh giao điện thoại cho con nhưng chưa có điều kiện theo dõi sát sao.
Anh Nguyễn Duy Đông, cư trú tại phường Yên Bái, có con đang học lớp 6, chia sẻ: “Con tôi bước vào cấp hai, nhu cầu dùng Internet để làm bài tập nhóm và tra cứu tài liệu tăng lên rõ rệt nên vợ chồng tôi quyết định mua điện thoại riêng cho cháu. Tuy nhiên, do công việc bận rộn, chúng tôi không thể thường xuyên theo dõi con. Có lúc tôi phát hiện cháu xem những video chứa từ ngữ thô tục, bạo lực và nhận lời mời kết bạn từ người lạ. Cháu còn nhỏ, chưa có khả năng tự bảo vệ trước những nguy cơ trên mạng nên gia đình rất bối rối, không biết làm thế nào để bảo vệ con đúng cách”.
Trước thực trạng trên, tỉnh Lào Cai triển khai mô hình “Trường học an toàn trên không gian mạng”, hướng tới xây dựng môi trường số an toàn cho học sinh.
Theo Kế hoạch số 224/KH-UBND ngày 14/5/2026 của UBND tỉnh Lào Cai về bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% cơ sở giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên trên địa bàn được triển khai các giải pháp an ninh mạng để bảo vệ học sinh.
Tỉnh cũng đặt chỉ tiêu 100% doanh nghiệp cung cấp dịch vụ Internet tích hợp giải pháp ngăn chặn, lọc thông tin độc hại từ đường truyền kết nối đến các trường học; 100% trẻ em là nạn nhân bị xâm hại trên môi trường mạng được can thiệp, hỗ trợ kịp thời. Mô hình được định hướng mở rộng đến 50% số trường THCS và THPT trong toàn tỉnh; đồng thời thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh, kết nối trực tiếp với Tổng đài 111 để xử lý sự cố trong khoảng thời gian từ 24 đến 72 giờ.
Mô hình được khởi động thí điểm tại 23 đơn vị, gồm Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các trường mầm non, tiểu học, THCS trên địa bàn.
Tại Trường THCS Quang Trung, phường Yên Bái, nội dung an toàn số được lồng ghép vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, giờ học kỹ năng sống và hoạt động ngoại khóa.
Cô giáo Đặng Thu Hà - Hiệu trưởng Trường THCS Quang Trung, phường Yên Bái cho biết: Nhà trường xác định không thể cấm học sinh sử dụng Internet trong thời đại công nghệ số, bởi càng cấm, các em càng tò mò và có thể lén lút sử dụng. Thay vào đó, thông qua mô hình "Trường học an toàn trên không gian mạng", chúng tôi chủ động tích hợp kiến thức an toàn số vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, giờ học kỹ năng sống và hoạt động ngoại khóa.
Nhà trường phối hợp với lực lượng công an phường xây dựng các tình huống giả định, phân tích thủ đoạn lừa đảo qua mạng để học sinh dễ nhận biết và ghi nhớ. Trường cũng thiết lập hòm thư góp ý ẩn danh và phòng tư vấn tâm lý để học sinh có thể lên tiếng, đề nghị thầy cô hỗ trợ khi gặp rắc rối trên mạng.
Điểm sáng tạo của mô hình chính là sự phối hợp giữa nhà trường, lực lượng công an và phụ huynh học sinh.
Lực lượng công an đảm nhiệm vai trò chuyên môn, trực tiếp tuyên truyền tại các trường, chia sẻ những vụ việc xảy ra trên địa bàn, giúp học sinh nhận diện các nguy cơ. Công an cũng phối hợp với nhà trường rà soát tình hình an ninh mạng, kịp thời phát hiện những hội, nhóm có nội dung tiêu cực hoặc đối tượng có dấu hiệu dụ dỗ học sinh để chủ động ngăn chặn.
Nhà trường giữ vai trò kết nối, thường xuyên theo dõi tâm lý, hành vi của học sinh. Thông qua các buổi họp phụ huynh, nhà trường và lực lượng công an hướng dẫn cha mẹ cách trò chuyện, đồng hành cùng con; cài đặt ứng dụng lọc nội dung xấu và xây dựng quy định về thời gian sử dụng thiết bị trong gia đình.
Sự phối hợp này góp phần giúp học sinh nâng cao nhận thức, kỹ năng ứng xử văn minh trên mạng; hiểu được tác động của mỗi bình luận, lượt chia sẻ; biết tôn trọng người khác, không bêu xấu bạn bè và không lan truyền thông tin chưa được kiểm chứng. Khi được trang bị kỹ năng an toàn số, học sinh có thể khai thác Internet phục vụ học tập, học ngoại ngữ, tìm hiểu lịch sử, văn hóa và chia sẻ những hình ảnh đẹp về quê hương.
Để nâng cao hiệu quả của mô hình "Trường học an toàn trên không gian mạng", cần tiếp tục xây dựng tài liệu phù hợp với từng lứa tuổi, dịch tài liệu sang tiếng dân tộc thiểu số; tăng cường tập huấn kỹ năng số cho giáo viên, phụ huynh; đồng thời đầu tư các giải pháp kỹ thuật nhằm ngăn chặn, lọc thông tin độc hại. Việc tổ chức thêm những sân chơi thể thao, văn hóa lành mạnh cũng góp phần giúp học sinh giảm thời gian phụ thuộc vào thiết bị điện tử.
Bảo vệ trẻ em trên không gian mạng cần sự chung tay và kiên trì của toàn xã hội. Việc triển khai, nhân rộng mô hình “Trường học an toàn trên không gian mạng” góp phần trang bị cho học sinh Lào Cai kiến thức, kỹ năng cần thiết để khai thác hiệu quả nguồn tri thức trên Internet và tự bảo vệ mình trong môi trường số.
