Không chỉ là nữ VĐV giành nhiều huy chương nhất cho thể thao Mỹ tại Paralympic mùa Đông, cô còn là một trong số rất ít “siêu sao đa môn” thi đấu thành công ở cả đấu trường Paralympic mùa Đông lẫn mùa Hè - một kỳ tích đòi hỏi ý chí thép, nền tảng thể lực vượt trội và khả năng tái tạo bản thân liên tục.
Theo Ủy ban Paralympic quốc tế, trong khoảng 20 năm qua, chỉ có khoảng 120 VĐV trên toàn thế giới đủ khả năng tranh tài ở cả hai hệ thống thi đấu vốn có yêu cầu chuyên môn và đặc thù vận động hoàn toàn khác biệt.
Sinh năm 1989 tại Ukraine với nhiều dị tật bẩm sinh được cho là liên quan đến thảm họa hạt nhân Chernobyl, tuổi thơ của Oksana Masters gắn liền với trại trẻ mồ côi trước khi được một gia đình người Mỹ nhận nuôi. Cô đã buộc phải cắt bỏ chân trái năm 9 tuổi và tiếp đó là chân phải năm 14 tuổi. Tuy nhiên, những mất mát ấy không khép lại tương lai, mà trái lại mở ra một hành trình thể thao phi thường.
Oksana Masters tham dự kỳ Paralympic đầu tiên tại London (Anh) năm 2012 với môn chèo thuyền và giành HCB. Hai năm sau đó, cô chuyển sang trượt tuyết băng đồng tại Paralympic Sochi 2014 (Nga), rồi tiếp tục mở rộng sang biathlon (2 môn phối hợp) và đua xe đạp tại Paralympic Rio 2016 (Brazil). Từ đó đến nay, Masters chưa từng vắng mặt ở một kỳ Paralympic nào.
Việc chinh phục nhiều môn thể thao ở hai mùa thi đấu khác nhau đặt lên vai Masters áp lực thể chất khổng lồ. Trượt tuyết băng đồng và biathlon mùa Đông đòi hỏi sức bền cùng khả năng kiểm soát cơ thể trong điều kiện khắc nghiệt, trong khi đua xe đạp tay hay chèo thuyền mùa Hè lại yêu cầu nhóm cơ, kỹ thuật và nhịp vận động hoàn toàn khác.
Masters chia sẻ: “Đạt phong độ đỉnh cao cho cả mùa Hè lẫn mùa Đông trong cùng một năm là điều khó nhất. Cứ khoảng 6 tháng tôi lại phải điều chỉnh lại cơ thể của mình”. Không chỉ gặp nguy cơ chấn thương cao hơn vì gần như không có thời gian nghỉ ngơi trọn vẹn, áp lực tâm lý khi chuyển đổi giữa các môn cũng khiến mỗi chu kỳ thi đấu của Masters giống như bắt đầu lại từ con số 0.
Bộ sưu tập thành tích của Masters là minh chứng rõ ràng nhất cho nghị lực ấy. Cô đã giành tổng cộng 14 huy chương tại các kỳ Paralympic mùa Đông (gồm 5 HCV) và 5 huy chương tại Paralympic mùa Hè (gồm 4 HCV). Tại Paralympic Bắc Kinh 2022 (Trung Quốc), Masters lập nên cột mốc lịch sử khi trở thành VĐV Mỹ đầu tiên giành 7 huy chương ở 7 nội dung khác nhau trong cùng một kỳ Paralympic - một thành tích thể hiện sự toàn diện hiếm có.
Dù vậy, phía sau ánh hào quang là những áp lực tài chính không nhỏ. Thi đấu đa môn đồng nghĩa với việc đầu tư song song nhiều bộ trang thiết bị chuyên dụng. Một chiếc xe đạp tay (hand cycles) có thể có giá từ 20.000 - 50.000 euro (khoảng 23.540 - 58.850 USD), trong khi thiết bị trượt tuyết chuyên nghiệp dao động từ 8.000 - 30.000 euro. Chu kỳ chuẩn bị của cô cũng dày đặc hơn. Thay vì 4 năm một lần như thông lệ Olympic, Masters phải duy trì đỉnh cao gần như mỗi 2 năm. Cô từng thừa nhận đã có giai đoạn phải sống trong xe ô tô để tiếp tục theo đuổi ước mơ. Khoảng cách về tài trợ giữa VĐV Paralympic và Olympic vẫn là thực tế mà nhiều người, trong đó có Masters, đang nỗ lực thay đổi.
Hành trình của Masters đặt cô vào hàng ngũ những huyền thoại đa môn của Paralympic như Heinz Frei của Thụy Sĩ với hơn 30 huy chương, Reinhild Möller của Đức hay Candace Cable - người phụ nữ Mỹ đầu tiên giành huy chương ở cả Paralympic mùa Hè lẫn mùa Đông.
Thế hệ VĐV đa môn hiện nay cũng đang tiếp bước. Hôn phu của Masters - anh Aaron Pike - thi đấu ở các nội dung xe lăn, biathlon và trượt tuyết băng đồng, đặt mục tiêu giành tấm huy chương Paralympic đầu tiên. Kendall Gretsch đã từng giành HCV ở cả triathlon (3 môn phối hợp) mùa Hè lẫn biathlon mùa Đông, còn Andrea Eskau - ở tuổi 54 - vẫn duy trì phong độ với 7 HCV đua xe đạp và biathlon. Tất cả họ đều khẳng định khả năng thích nghi và tinh thần bền bỉ là chìa khóa của thành công.
Với Oksana Masters, việc chinh phục hai đấu trường không chỉ dừng lại ở những tấm huy chương. Đó còn là hành trình khám phá giới hạn bản thân, vượt qua nghịch cảnh và truyền cảm hứng cho hàng triệu người. Cô nhấn mạnh: “Những thử thách khiến tôi luôn khao khát tiến xa hơn”. Và chính tinh thần ấy đã biến cô trở thành biểu tượng sống động của ý chí con người trong thể thao đỉnh cao.
