Lịch tụ tập đầu xuân khiến cánh mày râu khó tránh được những bữa . Việc nạp vào cơ thể thường xuyên lượng ethanol lớn khiến cho họ đối mặt với nhiều nguy cơ về sức khỏe.
Những sai lầm trong cách "giải rượu"
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, thành viên Hội Y học dưới nước và oxy cao áp Việt Nam, sau khi được hấp thu, ethanol được vận chuyển đến gan - “nhà máy xử lý” hóa chất quan trọng nhất của cơ thể. Khoảng 90% rượu đi qua gan để được chuyển hóa. Tại đây, ethanol được biến đổi thành acetaldehyde nhờ enzyme ADH, sau đó acetaldehyde tiếp tục được ALDH2 phân hủy thành acetate. Acetaldehyde là kẻ gây hại chính, độc hơn ethanol nhiều lần. Nó gây đỏ mặt, đau đầu, tim đập nhanh, cảm giác mệt rũ rượi sau uống.
Khi uống nhiều, lượng NAD⁺ trong gan bị tiêu hao nhanh, quá trình xử lý rượu bị “tắc nghẽn”. NADH tăng lên làm rối loạn chuyển hóa mỡ và đường, tạo điều kiện cho gan nhiễm mỡ, hạ đường huyết. Người uống rượu nặng nhưng không ăn thường dễ tụt đường, tay chân run rẩy, người lạnh, thậm chí hôn mê.
Ở người uống rượu lâu năm, gan còn huy động thêm hệ enzyme CYP2E1 để xử lý rượu. Ban đầu, điều này khiến họ có vẻ “uống khỏe hơn”, ít say hơn với cùng lượng rượu. Nhưng cái giá phải trả là gan bị tấn công bởi các gốc tự do, dễ viêm gan, xơ gan, ung thư gan. Nói cách khác, chịu khó tập “uống khỏe” hay tăng tửu lượng là cách chắc chắn để gan yếu dần đi theo thời gian.
Theo bác sĩ Hoàng, các sản phẩm giải rượu trên thị trường phần lớn là thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Nhiều loại chứa NAC (N-acetyl cystein, là tiền chất của glutathione), glutathione, các vitamin nhóm B, vitamin C, silymarin (chiết xuất từ cây kế sữa), curcumin (từ nghệ), dihydromyricetin (một flavonoids có trong chè dây, nho), các khoáng chất điện giải. Những thành phần này có thể giúp gan chống lại gốc tự do, hỗ trợ phục hồi tế bào, bù điện giải, giảm mệt, giảm nhức đầu ở mức độ nhất định.
Một sai lầm rất đáng lo ngại là uống Paracetamol sau khi uống rượu để giảm đau đầu.
Tuy nhiên, chúng không làm nồng độ cồn trong máu giảm nhanh như nhiều người tưởng. Máy đo nồng độ cồn của cảnh sát giao thông vẫn ghi nhận lượng cồn hiện diện trong hơi thở cho đến khi gan kịp chuyển hóa xong số rượu đã uống. Không có viên thuốc hay gói bột nào “xóa dấu vết” rượu chỉ trong vài phút; mọi quảng cáo theo hướng đó nên được xem là phóng đại.
Một sai lầm rất đáng lo ngại là uống Paracetamol sau khi uống rượu để giảm đau đầu. Rượu đã làm gan phải xử lý lượng lớn acetaldehyde, đồng thời ở người uống rượu nhiều, kéo dài hoặc suy dinh dưỡng, dự trữ glutathione – chất giúp trung hòa chất độc – thường bị giảm.
Paracetamol cũng tạo ra một chất trung gian cực độc tên NAPQI. Khi glutathione cạn kiệt, NAPQI không được khử độc, sẽ trực tiếp tấn công tế bào gan, có thể gây tổn thương gan nặng, thậm chí suy gan cấp trong các trường hợp nguy cơ cao.
Một số tài liệu cho thấy uống rượu cấp tính không nhất thiết làm tăng độc tính Paracetamol ở liều điều trị ở người khỏe mạnh, nhưng ở người nghiện rượu mạn tính, suy dinh dưỡng hoặc dùng thuốc quá liều, nguy cơ độc gan tăng rõ rệt. Vì vậy, sau một cuộc nhậu, Paracetamol không phải “cứu tinh”; tốt nhất nên tránh lạm dụng thuốc giảm đau, nhất là ở người đã uống nhiều rượu hoặc có bệnh gan từ trước.
Các biện pháp như xông hơi, vào phòng sauna, chạy bộ gắng sức để “ra mồ hôi cho nhanh hết rượu” cũng tiềm ẩn nguy cơ. Lượng rượu thải qua mồ hôi là rất ít, trong khi tình trạng giãn mạch, tụt huyết áp, mất nước lại tăng lên. Đã có không ít ca đột quỵ, ngất xỉu xảy ra chỉ vì cố gắng “đốt cháy” rượu bằng các cách cực đoan như vậy.
Hỗ trợ thải trừ rượu một cách an toàn và khoa học
Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh, cơ thể chúng ta có khả năng tự phục hồi khá tốt nếu được hỗ trợ đúng. Sau khi uống rượu, thay vì tìm kiếm một “liều thuốc thần kỳ”, hãy tập trung vào những việc đơn giản nhưng hiệu quả: bù nước, bù điện giải, ổn định đường huyết và để gan có thời gian làm việc.
Đầu tiên là chú ý uống nhiều nước lọc. Nước giúp pha loãng rượu trong dạ dày, giảm kích ứng dạ dày và thận. Nếu đã có nôn ói, mệt lả, bạn có thể sử dụng dung dịch điện giải pha đúng hướng dẫn. Điều này giúp giảm chóng mặt, nhức đầu, hạn chế chuột rút.
Các loại nước như nước cam, chanh, nước mật ong gừng, nước mía, nước dừa đều có thể có ích nếu dùng đúng lúc, đúng lượng. Nước cam, chanh cung cấp vitamin C và một số chất chống oxy hóa. Gừng giúp giảm buồn nôn, ấm bụng. Mật ong chứa fructose, hỗ trợ phần nào quá trình chuyển hóa ở gan. Nước mía, nước dừa giúp phục hồi đường và khoáng chất mất đi sau một đêm “quá chén”. Người có dạ dày yếu nên tránh uống nước chua khi đang quá đói để không làm niêm mạc bị tổn thương thêm.
Về thức ăn, cháo loãng, súp, mì nước, canh rau, đặc biệt là cháo đậu xanh, là lựa chọn tốt. Chúng vừa cung cấp nước, vừa cho gan thêm chút năng lượng mà không tạo gánh nặng tiêu hóa. Chuối là nguồn kali dồi dào, giúp tim ổn định, bớt run tay. Lòng trắng trứng đôi khi được dân gian dùng như một cách hỗ trợ cho phần rượu còn sót lại trong dạ dày, nhưng hiện chưa có bằng chứng mạnh; nếu áp dụng, chỉ nên xem như biện pháp phụ nhẹ, tuyệt đối không coi là “vũ khí giải rượu”.
Nhiều khuyến cáo quốc tế gợi ý nam giới chỉ nên dừng khoảng hai đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới khoảng một đơn vị, và có các ngày trong tuần hoàn toàn không uống để gan nghỉ ngơi; một số nước còn khuyến cáo không quá 14 đơn vị/tuần cho cả nam và nữ.
Sau khi uống, tuyệt đối không lái xe, không bơi, không làm việc trên cao, không vận hành máy móc. Caffeine có thể giúp bạn bớt buồn ngủ, nhưng không làm phản xạ và khả năng phán đoán trở lại như cũ. Có những người cảm giác mình “tỉnh như sáo” sau khi uống cà phê, nước tăng lực, nhưng thực chất vẫn đang trong tình trạng “tỉnh táo giả”, rất dễ gặp tai nạn nếu cố làm việc nguy hiểm.
Nếu người say có các dấu hiệu nặng như thở chậm, da lạnh, môi tím, nôn liên tục, co giật, hôn mê, gọi cấp cứu là lựa chọn duy nhất đúng. Ngộ độc rượu không phải chuyện “ngủ một giấc là khỏi” mà là tình trạng cấp cứu cần can thiệp y tế kịp thời.
Về lâu dài, tốt nhất là quản lý lượng rượu ngay từ đầu. Nhiều khuyến cáo quốc tế gợi ý nam giới chỉ nên dừng khoảng hai đơn vị cồn mỗi ngày, nữ giới khoảng một đơn vị, và có các ngày trong tuần hoàn toàn không uống để gan nghỉ ngơi; một số nước còn khuyến cáo không quá 14 đơn vị/tuần cho cả nam và nữ.
Giữa các bữa nhậu, hãy dành thời gian cho gan nghỉ, kết hợp chế độ ăn lành mạnh, vận động, ngủ đủ. Một lối sống biết điểm dừng mới chính là “thuốc giải rượu” bền vững và thực sự có tác dụng lâu dài nhất.
