Nghị quyết 80-NQ/TƯ: Tạo đột phá chiến lược, khẳng định vị thế văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới

Được ban hành trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ không chỉ kế thừa các quan điểm lớn về văn hóa đã được khẳng định qua nhiều thời kỳ, mà còn cho thấy những nhận thức, tầm nhìn và yêu cầu mang tính đột phá chiến lược.

Bước phát triển mới trong nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa

Truyền đạt những nội dung cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TƯ tại hội nghị nghiên cứu, học tập, quán triệt sáng 25-2 do Ban Bí thư Trung ương tổ chức, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Trịnh Văn Quyết cho biết, với cách tiếp cận toàn diện, sâu sắc, Nghị quyết xác định văn hóa, con người vừa là nền tảng, vừa là trụ cột và hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh, bền vững.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị về "Phát triển văn hóa Việt Nam" được ban hành trong bối cảnh đặc biệt. Năm 2025, Đảng ta đã ban hành 7 nghị quyết mang ý nghĩa đột phá chiến lược trên các lĩnh vực trọng yếu, chuẩn bị cho việc hoàn thiện dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng.

Trong tổng thể đó, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ thể hiện sự đồng bộ, hài hòa và tương thích với định hướng chiến lược chung, trong đó, văn hóa và con người được đặt ở vị trí trung tâm của phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

So với các nghị quyết trước đây về văn hóa, từ Nghị quyết 05-NQ/TƯ (1987), Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII (1998) đến Nghị quyết 33-NQ/TƯ (2014), Nghị quyết số 80-NQ/TƯ vừa kế thừa những giá trị lý luận và thực tiễn đã được khẳng định, vừa đáp ứng yêu cầu mới, rất cao của giai đoạn phát triển hiện nay. Đó là yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong bối cảnh thế giới đang biến động sâu sắc, cạnh tranh gay gắt, đặc biệt là cạnh tranh về giá trị và ảnh hưởng văn hóa.

Điểm nhấn nổi bật trong Nghị quyết là sự phát triển nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa. Nếu trước đây, văn hóa chủ yếu được xác định là “nền tảng tinh thần của xã hội”, thì Nghị quyết 80-NQ/TƯ khẳng định mạnh mẽ hơn: Văn hóa, con người là nền tảng, đồng thời, yêu cầu phát triển văn hóa phải thực sự trở thành nền tảng vững chắc cho sự phát triển đất nước. Quan điểm này không chỉ là sự điều chỉnh về mặt khái niệm, mà phản ánh sự phát triển lý luận sâu sắc, phù hợp với thực tiễn phát triển của đất nước và thế giới hiện đại.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và phát triển lý luận, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ lần đầu tiên xác định văn hóa không chỉ là nền tảng, mà còn là trụ cột của phát triển, cùng với chính trị, kinh tế và xã hội. Đồng thời, Nghị quyết đưa ra một phạm trù mới có ý nghĩa đặc biệt quan trọng: Văn hóa là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững. Đây là bước tiến lớn trong tư duy, khẳng định sức mạnh đặc thù của văn hóa trong việc điều hòa các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, xã hội, cộng đồng và chính bản thân mình.

Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu làm cho các giá trị văn hóa thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường đến quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Văn hóa không chỉ là yếu tố trang trí hay bổ trợ, mà phải trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực trực tiếp nâng cao chất lượng phát triển của từng lĩnh vực. Đây là yêu cầu cao, đặt ra thách thức lớn trong tổ chức thực hiện, song phản ánh đúng đòi hỏi khách quan của phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Xác định nhiệm vụ cốt lõi về phát triển văn hóa

Theo Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, trên nền tảng nhận thức mới về văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ đã xác lập tầm nhìn mới về mục tiêu và các nhiệm vụ cốt lõi phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Một điểm nổi bật là Nghị quyết không chỉ dừng ở việc xác định mục tiêu chung, mà còn gắn các mục tiêu đó với những chỉ tiêu cụ thể, có thể đo lường và đánh giá kết quả. Đây là biểu hiện rõ nét của tư duy khoa học, thực tiễn, khắc phục tình trạng mục tiêu chung chung, khó kiểm chứng.

Đối với phát triển công nghiệp văn hóa, Nghị quyết đặt ra mục tiêu hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, đồng thời xác định rõ tỷ lệ đóng góp vào GDP và xây dựng thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa. Trong đầu tư cho văn hóa, Nghị quyết khẳng định quan điểm “đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho phát triển đất nước”, đồng thời, lần đầu tiên đưa ra yêu cầu cụ thể về tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho văn hóa ở mức tối thiểu, thể hiện quyết tâm chính trị rất cao trong việc bảo đảm nguồn lực cho lĩnh vực này.

Đồng chí Trịnh Văn Quyết cũng cho biết, “xây dựng con người” tiếp tục được xác định là mục tiêu trung tâm, cốt lõi và cao nhất của phát triển văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TƯ đã nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa phát triển văn hóa và xây dựng con người, cụ thể hóa các hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Việc xác định rõ nội hàm các hệ giá trị này có ý nghĩa định hướng quan trọng, góp phần điều tiết hành vi xã hội, khắc phục những biểu hiện lệch chuẩn, suy thoái về đạo đức, lối sống trong bối cảnh hiện nay.

Một điểm mới mang tính đột phá là yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh không chỉ trong đời sống xã hội truyền thống, mà cả trên không gian số. Nghị quyết cũng nhấn mạnh nhiệm vụ làm trong sạch môi trường văn hóa số, xây dựng hệ sinh thái văn hóa số, ban hành bộ quy tắc ứng xử trên không gian mạng. Đây là yêu cầu vừa cấp bách, vừa lâu dài, thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng trước những thách thức mới của chuyển đổi số và toàn cầu hóa.

Nghị quyết cũng đặc biệt coi trọng nhiệm vụ chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về văn hóa, đưa văn hóa trở thành thành tố quan trọng trong toàn bộ hoạt động đối ngoại của đất nước. Qua đó, vừa quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam ra thế giới, vừa tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại, góp phần nâng cao vị thế và sức mạnh mềm của quốc gia.

Về tổ chức thực hiện, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương cho biết, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ yêu cầu tập trung cao độ vào việc học tập, quán triệt sâu sắc nội dung và những điểm mới của Nghị quyết; xây dựng chương trình hành động trung hạn và dài hạn với quyết tâm cao, cách làm sáng tạo và tổ chức thực hiện kiên trì. Đồng thời, Nghị quyết nhấn mạnh vai trò chủ thể của nhân dân, vai trò gương mẫu của cán bộ, đảng viên, vai trò tiên phong của đội ngũ trí thức, văn nghệ sĩ, doanh nhân và các lực lượng xã hội trong phát triển văn hóa.

Nghị quyết cũng yêu cầu vận dụng sáng tạo các nội dung đã được xác định để hoàn thiện thể chế, chính sách, cơ chế phát triển văn hóa; tăng cường giám sát, kiểm tra, bảo đảm các chương trình, đề án được triển khai đến nơi, đến chốn, tạo ra kết quả thực chất. Việc phát huy thế mạnh, bản sắc riêng của từng vùng, từng địa phương, từng lĩnh vực được coi là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng và phát triển văn hóa gắn với xây dựng con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Với tư duy mới, tầm nhìn xa và yêu cầu triển khai quyết liệt, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ của Bộ Chính trị đã tạo ra một khuôn khổ chiến lược toàn diện cho phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới. Thực hiện hiệu quả Nghị quyết sẽ góp phần khẳng định vị thế, tầm vóc của nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đóng góp trực tiếp cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước, xứng đáng với khát vọng vươn lên của dân tộc trong kỷ nguyên mới.