3I/ATLAS - "vị khách lạ" đến từ ngoài Hệ Mặt trời - đã được ghi lại từ các tàu quỹ đạo và robot thám hiểm đang hoạt động trên Sao Hỏa. Đây là sao chổi liên sao thứ 3 từng được con người phát hiện và là cơ hội hiếm có để nghiên cứu vật thể cổ xưa đến từ vùng sâu trong dải Ngân hà.
3I/ATLAS được phát hiện lần đầu vào tháng 7/2025 và nhanh chóng thu hút sự quan tâm của giới thiên văn học toàn cầu khi nó biến đổi từ một khối băng tối thành vật thể sáng rực khi lao về phía Mặt trời. Tuy nhiên, trong thời gian chính phủ Mỹ đóng cửa kéo dài, NASA tạm ngừng công bố thông tin, khiến trên mạng xã hội xuất hiện nhiều đồn đoán vô căn cứ, thậm chí có ý kiến cho rằng đây có thể là "tàu vũ trụ ngoài hành tinh".
Khi hoạt động trở lại, NASA khẳng định 3I/ATLAS hoàn toàn là một sao chổi tự nhiên. "Vũ trụ là nơi kỳ diệu và chúng ta luôn mong muốn tìm kiếm dấu vết sự sống, nhưng 3I/ATLAS chỉ là một sao chổi", ông Amit Kshatriya, Phó Giám đốc NASA, phát biểu.
Vài tuần trước khi tiếp cận gần nhất với Mặt trời (ngày 30/10), sao chổi đi ngang Sao Hỏa ở khoảng cách 19 triệu dặm. Điều này giúp 3 thiết bị của NASA - tàu quỹ đạo Mars Reconnaissance Orbiter (MRO), tàu Maven và xe tự hành Perseverance - có cơ hội ghi nhận hình ảnh.
Perseverance chỉ thu được một vệt sáng mờ, nhưng Maven ghi lại được cấu trúc khí bao quanh sao chổi bằng bộ lọc tia cực tím, giúp phân tích thành phần phân tử bị bốc hơi từ lõi băng. MRO cung cấp hình ảnh đơn sắc độ phân giải cao, cho thấy đuôi bụi loang rộng của 3I/ATLAS.
Giới khoa học kỳ vọng dữ liệu từ MAVEN sẽ cho phép xác định rõ hơn bản chất và nguồn gốc của sao chổi liên sao này. "Chúng ta chỉ mới bắt đầu hiểu những vật thể như vậy và đặt ra các câu hỏi đúng", ông Tom Statler, nhà khoa học phụ trách nghiên cứu các vật thể nhỏ trong Hệ Mặt trời của NASA, cho biết.
Ngoài các thiết bị trên Sao Hỏa, những tàu thăm dò Psyche và Lucy cũng ghi nhận 3I/ATLAS từ xa. Một số vệ tinh quan sát Mặt trời như Stereo, Soho và Punch đã theo dõi sao chổi trong giai đoạn nó khuất sau Mặt trời, khi lượng băng bốc hơi mạnh khiến vật thể phát sáng như một "pháo hoa mờ".
Hiện 3I/ATLAS đang di chuyển ra khỏi Hệ Mặt trời, nhưng vẫn đủ sáng để các kính thiên văn tiếp tục quan sát. James Webb được dự đoán sẽ là thiết bị cuối cùng theo dõi sao chổi trước khi nó chìm hẳn vào không gian sâu.
