Nâng tầm hệ thống y tế Việt Nam: Hướng tới hiện đại, hội nhập và phát triển bền vững

Tuổi thọ trung bình của người dân Việt Nam năm 2024 là 74,7 tuổi; cao hơn trung bình của thế giới 73,3 tuổi. Việt Nam được quốc tế đánh giá là điểm sáng trong thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ lĩnh vực y tế. Trong kết quả đó có phần đóng góp không nhỏ của mạng lưới các cơ sở y tế rộng khắp cả nước, đáp ứng nhu cầu tiếp cận dịch vụ y tế của người dân.

Mạng lưới y tế với nhiều mô hình đa dạng

Theo các chuyên gia, một trong những thành tựu nổi bật nhất của ngành y tế là đã khôi phục, củng cố, phát triển được mạng lưới cơ sở y tế rộng khắp trong cả nước, đảm bảo người dân tiếp cận được dịch vụ y tế khi có nhu cầu. Cuối những năm 80 của thế kỷ trước, do hậu quả của khủng hoảng kinh tế, chuyển đổi cơ chế kinh tế, mạng lưới y tế xã, phường ở nhiều nơi hoạt động cầm chừng; nhiều bệnh viện, nhất là ở tuyến huyện, xuống cấp nghiêm trọng. Trước tình hình đó, Đảng đã yêu cầu “có biện pháp tích cực và chính sách thích hợp nhanh chóng củng cố mạng lưới y tế, nhất là y tế huyện, quận và cơ sở” (Văn kiện Đại hội VI, 1986). Năm 1993, Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư Ban Chấp hành Trung ương (khóa VII) đã xác định “Củng cố y tế cơ sở là nhiệm vụ cấp bách hiện nay”.

Theo báo cáo của Bộ Y tế, đến thời điểm hiện tại, Việt Nam được quốc tế đánh giá là một trong số ít các nước có mạng lưới y tế hoàn chỉnh tới tận thôn, bản, bảo đảm cung cấp các dịch vụ y tế cơ bản cho người dân. Hệ thống các cơ sở khám, chữa bệnh được tổ chức theo ba cấp chuyên môn, phân bố theo các vùng miền trong cả nước nhằm đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho người dân mọi vùng miền từ ban đầu, cơ bản đến chuyên sâu. Năm 2024, số giường bệnh trên một vạn dân đạt 34 giường bệnh, cao hơn mức trung bình thế giới (33) và cao hơn tất cả các nước trong ASEAN. Bên cạnh hệ thống công lập, mạng lưới y tế tư nhân cũng phát triển mạnh. Tính đến đầu năm 2024, trên cả nước có 343 bệnh viện tư với tổng số giường bệnh chiếm 5,26% tổng số giường bệnh toàn quốc.

Mạng lưới cơ sở khám, chữa bệnh phát triển nhanh với nhiều mô hình công, tư, kết hợp công - tư phong phú, đa dạng. Mô hình kết hợp quân dân y, y tế công an nhân dân, y tế biển đảo được đẩy mạnh, phát huy hiệu quả đặc biệt là vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

Hệ thống tổ chức y tế tiếp tục đổi mới, hoàn thiện theo hướng tinh hiệu lực, hiệu quả và hội nhập quốc tế; tăng cường phân cấp, phân quyền, phát huy vai trò, trách nhiệm của các cấp ủy, chính quyền địa phương trong lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý toàn diện hệ thống y tế địa phương; kết hợp với sự chỉ đạo thống nhất xuyên suốt, hỗ trợ kịp thời về chuyên môn, nghiệp vụ theo ngành từ Trung ương tới địa phương trong phạm vi cả nước.

Trung tâm kiểm soát bệnh tật tuyến tỉnh được thành lập tại tất cả các tỉnh, thành phố trên cơ sở hợp nhất sắp xếp các trung tâm, đơn vị làm nhiệm vụ y tế dự phòng cấp tỉnh; thành lập Trung tâm Y tế huyện đa chức năng cung cấp dịch vụ y tế dự phòng, khám, chữa bệnh, dân số.

Những thành tựu này không chỉ khẳng định sự phát triển mạnh mẽ, bền vững của hệ thống y tế Việt Nam còn tạo nền tảng vững chắc để ngành y tế tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng dịch vụ, đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân, hướng tới một nền y tế hiện đại, hội nhập và bền vững.

Hình thành các khu phức hợp y tế chuyên sâu

Bộ Y tế đang tập trung hoàn thiện cơ cấu tổ chức, nâng cao chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh và phát triển kỹ thuật y khoa tiên tiến, hướng tới xây dựng một hệ thống y tế hiện đại, có khả năng đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế.

Theo Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, Bộ sẽ tiếp tục rà soát, sắp xếp lại bộ máy tổ chức, bao gồm các đơn vị trực thuộc và các cơ sở y tế cấp khu vực, vùng. Cùng với đó, các chính sách y tế cơ sở theo Chỉ thị số 25/CT/TW của Ban Bí thư và Nghị quyết số 99/2023/QH15 của Quốc hội sẽ được triển khai hiệu quả. Đặc biệt, ngành y tế sẽ tập trung phát triển các khu phức hợp y tế chuyên sâu và đẩy mạnh ứng dụng kỹ thuật cao trong khám, chữa bệnh, góp phần nâng tầm hệ thống y tế quốc gia theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế.

Bộ Y tế đặt mục tiêu nâng cao hiệu quả quản trị bệnh viện, phát triển các kỹ thuật y khoa tiên tiến và mở rộng dịch vụ khám chữa bệnh từ xa. Công tác chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ tuyến dưới và phát huy lợi thế của y học cổ truyền kết hợp y học hiện đại cũng được chú trọng. Bên cạnh đó, các dự án xây dựng bệnh viện đang gặp vướng mắc sẽ được tháo gỡ để sớm đưa vào hoạt động, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao cho người dân.

Theo Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 27/2/2024, phê duyệt Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế sẽ tập trung phát triển các bệnh viện chuyên sâu, hiện đại ngang tầm khu vực và quốc tế. Mạng lưới bệnh viện tuyến cuối sẽ được cải thiện về mặt phân bổ địa lý, nâng cấp bệnh viện đa khoa và chuyên khoa cấp tỉnh để đảm nhận vai trò vùng. Một số bệnh viện tuyến trung ương mới cũng sẽ được xây dựng tại Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Lĩnh vực y tế dự phòng, y tế công cộng sẽ phát triển theo hướng hình thành Cơ quan Kiểm soát bệnh tật Trung ương (với hệ thống phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 4) và ba Trung tâm Kiểm soát bệnh tật khu vực (với hệ thống phòng xét nghiệm an toàn sinh học cấp 3) gắn với các Viện Vệ sinh dịch tễ và Pasteur hiện có để đảm nhận vai trò kết nối, hỗ trợ các trung tâm kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh nhằm bảo đảm đủ năng lực dự báo, giám sát và phát hiện sớm, khống chế kịp thời, có hiệu quả các dịch bệnh, kiểm soát các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe cộng đồng, tạo mạng lưới giám sát dịch bệnh chặt chẽ và hiệu quả hơn.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Lê Thu Hằng, Phó Vụ trưởng Kế hoạch tài chính (Bộ Y tế) cho biết, một điểm nhấn quan trọng trong quy hoạch là định hướng hình thành hai khu phức hợp y tế chuyên sâu tại miền Bắc và miền Nam khi điều kiện cho phép. Đây được xem là mô hình tiên phong thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển công nghệ cao trong ngành y tế. Các khu phức hợp này sẽ tập trung những cơ sở y tế có hệ thống phòng xét nghiệm hiện đại, trung tâm nghiên cứu y sinh học, cơ sở đào tạo nhân lực y tế chất lượng cao, bệnh viện chuyên sâu, cũng như các cơ sở nghiên cứu, sản xuất dược phẩm và trang thiết bị y tế công nghệ cao. Bên cạnh đó, mô hình này còn tạo điều kiện cho sự hợp tác giữa các đơn vị trong việc sử dụng chung hạ tầng kỹ thuật y tế, từ hệ thống phòng xét nghiệm, cấp thoát nước, xử lý chất thải y tế, đến các giải pháp phòng cháy chữa cháy. Điều này giúp tối ưu hóa nguồn lực, thu hút đầu tư và đẩy mạnh phát triển ngành y tế theo hướng bền vững.

Các chuyên gia đánh giá, việc hình thành các khu phức hợp y tế chuyên sâu không chỉ nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh còn đóng vai trò quan trọng trong việc khẳng định y tế là một ngành kinh tế dịch vụ quan trọng, có thể đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.

Trong buổi làm việc nhân dịp kỷ niệm 70 năm Ngày Thầy thuốc Việt Nam (27/2/1955 - 27/2/2025), Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, để đạt được mục tiêu xây dựng một nền y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, cần có sự tham gia tích cực của các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, ngành, trong đó ngành Y tế đóng vai trò nòng cốt; huy động tổng thể các nguồn lực, từ việc hoàn thiện chính sách, cải thiện hệ thống y tế cơ sở, thu hút và đãi ngộ nhân lực y tế, đến việc ứng dụng công nghệ số và đẩy mạnh y tế dự phòng. Với quyết tâm của toàn Đảng, toàn dân, cùng với sự nỗ lực không ngừng của ngành Y tế, Tổng Bí thư tin tưởng ngành Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân và đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới, thịnh vượng và phát triển.

Với những bước tiến vững chắc trong phát triển mạng lưới y tế, nâng cao chất lượng dịch vụ khám, chữa bệnh và ứng dụng công nghệ cao, ngành y tế Việt Nam đang từng bước khẳng định vị thế trong khu vực và trên thế giới. Những định hướng chiến lược, đặc biệt là mô hình khu phức hợp y tế chuyên sâu, không chỉ nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho người dân còn góp phần đưa y tế trở thành ngành kinh tế dịch vụ trọng điểm, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển bền vững của đất nước.