Theo dữ liệu phân tích, một tuần nắng nóng ngột ngạt tại châu Âu hồi cuối tháng 6 đã gây số người tử vong cao bất thường, tạo ra một đợt tăng tử vong chưa từng thấy tại một châu lục đang ngày càng thường xuyên hứng chịu những đợt nóng cực đoan.
Khoảng 16.000 người tử vong nhiều hơn mức thông thường ("tử vong tăng thêm") tại châu Âu trong đợt nắng nóng này, theo phân tích của Mạng lưới Giám sát Tử vong châu Âu. Phần lớn số ca tử vong tăng thêm được ghi nhận tại các quốc gia phía Bắc, trong đó có Pháp, Bỉ và Đức - những nước vốn không quen với nhiệt độ cao như vậy và gặp khó khăn trong việc ứng phó.
Nhiệt độ tăng bất thường ở Tây Bắc Âu
Theo CNN, cuối tháng 6, nhiệt độ tại nhiều nơi trên "lục địa già" đã vượt 37,8 độ C, trong đó có Tây Ban Nha và Italy. Tuy nhiên, số người tử vong chỉ tăng đột biến tại khu vực Tây Bắc Âu, nơi các quốc gia ít có sự chuẩn bị cho những đợt nóng khắc nghiệt.
Tại những nơi nhiệt độ tăng cao bất thường so với mức thông thường, số ca tử vong tăng thêm cũng ở mức rất cao.
Trong khi đó, tại miền Nam châu Âu, nơi nhiệt độ cũng lên tới mức cực đoan, số ca tử vong tăng thêm lại thấp hơn.
Tây Ban Nha và các quốc gia miền Nam châu Âu đã trải qua những đợt nắng nóng khắc nghiệt trong nhiều thế kỷ và hình thành nhiều phương thức thích nghi với nhiệt độ cao mà các nước phía Bắc chưa có.
Một yếu tố khác là điều hòa không khí vẫn chưa được sử dụng phổ biến ở nhiều khu vực Bắc Âu, nơi vấn đề này thậm chí đã trở thành một chủ đề gây tranh luận chính trị.
Tử vong tăng thêm phản ánh mức độ nguy hiểm của nắng nóng
Số người tử vong trực tiếp do nhiệt độ cực đoan rất khó xác định. Vì vậy, các nhà nghiên cứu thường sử dụng chỉ số “tử vong tăng thêm” - số người chết vì mọi nguyên nhân cao hơn mức dự kiến trong cùng thời điểm, dựa trên xu hướng lịch sử.
Thông thường, những đợt tử vong tăng mạnh xảy ra vào mùa đông, khi các loại virus đường hô hấp lưu hành rộng rãi. Nhưng trong tuần xảy ra đợt nắng nóng cuối tháng 6, số ca tử vong tăng thêm thậm chí cao hơn bất kỳ tuần nào trong mùa đông vừa qua.
Những đợt nắng nóng gây chết người trên diện rộng vẫn tương đối hiếm trong lịch sử gần đây của châu Âu. Một đợt xảy ra năm 2003 đã khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng. Trong một đợt khác vào năm 2022, chỉ riêng một tuần tháng 7 đã có hơn 16.000 ca "tử vong tăng thêm", theo dữ liệu của Mạng lưới Giám sát Tử vong châu Âu. Khi đó, miền Nam châu lục là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nhất, với nhiệt độ tại Tây Ban Nha lên tới khoảng 46 độ C.
Châu Âu chưa sẵn sàng cho khí hậu nóng hơn
Tháng 6 vừa qua trở thành tháng 6 nóng nhất từng được ghi nhận tại Tây Âu. Các nhà khoa học cảnh báo biến đổi khí hậu có thể khiến tình hình còn nghiêm trọng hơn trong tương lai.
Đợt tử vong tăng mạnh tại những quốc gia vốn được xây dựng để thích ứng với khí hậu mát mẻ cho thấy cái giá của việc không chuẩn bị đầy đủ cho nhiệt độ ngày càng tăng.
Nếu các nước miền Nam châu Âu đã có nhiều thế kỷ thích nghi với nắng nóng, thì những quốc gia phía Bắc đang phải đối mặt với một thực tế mới: những mức nhiệt từng được xem là bất thường đang dần trở thành một phần của mùa hè châu Âu.
Những con số về số người "tử vong tăng thêm" trong đợt nắng nóng cuối tháng 6 xuất hiện đúng lúc châu Âu phải đối mặt với một đợt nắng nóng mới trong tuần này. Giữa tháng 8, một vùng áp cao mạnh tiếp tục bao phủ nhiều khu vực, đưa nhiệt độ tại Tây và Nam Âu lên mức cực đoan. Pháp, Tây Ban Nha, Anh và một số nước Tây Âu nằm trong vùng chịu ảnh hưởng trước khi khối khí nóng dịch chuyển dần về Trung Âu.
Tại Anh, nhiệt độ ở London lên 38,1 độ C ngày 13/8, trở thành mức cao nhất trong năm nay và cao thứ năm từng được ghi nhận tại nước này. Đây cũng là đợt nắng nóng thứ năm của Anh trong mùa hè 2026, trong bối cảnh số vụ cháy rừng đã vượt kỷ lục của năm 2025. Khoảng 45 triệu người đang sống tại các khu vực chịu ảnh hưởng của hạn hán, trong khi 27 triệu người phải đối mặt với các biện pháp hạn chế sử dụng nước.
Tại Pháp, đợt nóng kéo dài nhiều ngày với nhiệt độ tại một số khu vực vượt 40 độ C. Nắng nóng cũng gây sức ép lên hệ thống năng lượng: nhà vận hành EDF dự kiến phải giảm công suất một số lò phản ứng hạt nhân do nhiệt độ cao khiến việc xả nước làm mát ra sông bị hạn chế.
Trong khi đó, cháy rừng đang trở thành mặt trận thứ hai của đợt nóng. Pháp, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Croatia, Đức và Anh đều ghi nhận các đám cháy lớn, buộc hàng nghìn người phải sơ tán. Tại Croatia, một vụ cháy gần Omis khiến khoảng 1.000 người phải rời khỏi khu vực; ở miền Tây Đức, hơn 2.000 người được sơ tán.
