Vườn quốc gia Bát Xát có tổng diện tích tự nhiên hơn 18.510 ha, nằm trên địa bàn 3 xã Mường Hum, Dền Sáng và Y Tý. Vùng đệm gồm 32 thôn, bản thuộc các xã giáp ranh. Khu vực Vườn có vị trí đặc biệt khi tiếp giáp tỉnh Lai Châu và đường biên giới với Trung Quốc, sở hữu hệ sinh thái rừng tự nhiên phong phú với nhiều loài động, thực vật quý hiếm.
Vườn quốc gia Bát Xát được phân thành 3 phân khu chức năng, gồm: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (14.686,58 ha), phân khu phục hồi sinh thái (3.441,05 ha) và phân khu dịch vụ - hành chính (382,44 ha). Trong đó, phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm diện tích lớn nhất, giữ vai trò cốt lõi trong bảo tồn hệ sinh thái rừng nguyên sinh và nguồn gen quý.
Chức năng của Vườn quốc gia Bát Xát là bảo vệ tính nguyên vẹn của các hệ sinh thái rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, nguồn gen sinh vật, giáo dục môi trường, nghiên cứu khoa học, bảo vệ môi trường; duy trì, đảm bảo ổn định nguồn nước, gắn với phát triển du lịch sinh thái và cung ứng dịch vụ môi trường rừng; góp phần cải thiện đời sống nhân dân vùng đệm, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn.
Các nhiệm vụ trọng tâm gồm: Bảo tồn và phát triển các giá trị đa dạng sinh học của các hệ sinh thái rừng đặc trưng, các giống, loài động, thực vật rừng quý, hiếm, đặc hữu, loài ưu tiên bảo vệ hiện có trong khu vực; bảo vệ nguyên vẹn diện tích rừng tự nhiên, làm giàu rừng tự nhiên; Tăng cường chức năng phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ môi trường, điều tiết nguồn nước phục vụ thuỷ lợi; Tăng cường chức năng nghiên cứu khoa học, tuyên truyền, giáo dục, đào tạo, nâng cao nhận thức của cộng đồng và các bên liên quan về bảo vệ môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học.
Bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử và hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện sinh kế, nâng cao đời sống người dân; Khai thác hiệu quả các tiềm năng, lợi thế về du lịch sinh thái, cảnh quan, dịch vụ môi trường…
Vườn quốc gia Bát Xát sẽ triển khai 6 chương trình chính, gồm: Bảo vệ rừng và đa dạng sinh học; phục hồi hệ sinh thái; nghiên cứu khoa học, đào tạo; phát triển du lịch sinh thái và chi trả dịch vụ môi trường rừng; đầu tư hạ tầng; hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đệm.
UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì triển khai, hoàn thiện thủ tục, tổ chức công bố và xây dựng bộ máy quản lý theo quy định; đồng thời yêu cầu các sở, ngành, địa phương phối hợp chặt chẽ trong quản lý, bảo tồn.
Vườn quốc gia là cấp phân hạng cao nhất trong hệ thống rừng đặc dụng, tạo điều kiện để khu vực được quan tâm, đầu tư nhiều hơn trên các lĩnh vực như bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái.
Việc chuyển hạng Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Xát thành Vườn quốc gia Bát Xát không chỉ góp phần bảo vệ “lá phổi xanh” vùng cao biên giới mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế xanh, bền vững, nâng cao đời sống người dân.
Đây là vườn quốc gia thứ hai của tỉnh Lào Cai, sau Vườn quốc gia Hoàng Liên được thành lập năm 2002.
