Với hơn 865.000 ha rừng, tỷ lệ che phủ duy trì ở mức trên 61,45%, Lào Cai có lợi thế lớn để phát triển kinh tế lâm nghiệp. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở quy mô diện tích, mà ở sự thay đổi trong cách tiếp cận đó là từ giữ rừng sang khai thác giá trị kinh tế của rừng trên cơ sở bền vững.
Sự thay đổi này thể hiện rõ từ đời sống người dân. Ở các bản làng vùng cao, bảo vệ rừng không chỉ là trách nhiệm mà đã gắn trực tiếp với thu nhập, bởi nguồn thu từ chi trả dịch vụ môi trường rừng đang từng bước cải thiện cuộc sống. Năm 2025, tổng nguồn thu từ lĩnh vực này trên địa bàn tỉnh đạt gần 300 tỷ đồng, phần lớn được chi trả trực tiếp đến các hộ gia đình và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng.
Tại xã Chế Tạo, trong đợt chi trả đầu năm 2026 (tương ứng nguồn chi trả năm 2025), hơn 4,7 tỷ đồng đã được phân bổ về các thôn bản (bình quân mỗi hộ nhận từ 8 - 10 triệu đồng, tùy theo diện tích và mức độ tham gia bảo vệ rừng).
Gia đình ông Giàng A Dờ, thôn Háng Tày là một trong những hộ tham gia nhận khoán bảo vệ rừng nhiều năm nay. Ông cho biết, khoản thu này không lớn nhưng đều đặn, giúp gia đình có thêm nguồn ổn định để trang trải cuộc sống.
Ông Trần Xuân Dưỡng, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Mù Cang Chải, Giám đốc Ban Quản lý Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Mù Cang Chải cho biết, việc chi trả dịch vụ môi trường rừng đã góp phần nâng cao ý thức của người dân trong bảo vệ rừng.
“Việc chi trả trực tiếp đến từng hộ giúp người dân thấy rõ lợi ích từ rừng, từ đó chủ động tham gia quản lý, bảo vệ rừng tốt hơn” - ông Dưỡng nói.
Thực tế cho thấy, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng không chỉ tạo nguồn thu ổn định mà còn góp phần thay đổi nhận thức, đưa người dân trở thành chủ thể trong bảo vệ và phát triển rừng.
Công tác bảo vệ rừng tiếp tục được duy trì ổn định với hơn 493.000 ha rừng tự nhiên được quản lý hiệu quả.
Hệ thống lực lượng tại cơ sở được củng cố với 2.224 tổ bảo vệ rừng thôn bản, 91 đội phòng cháy, chữa cháy rừng và 99 ban chỉ đạo cấp xã, tạo thành mạng lưới quản lý rộng khắp.
Trong quý I/2026, trên địa bàn tỉnh không xảy ra cháy rừng, cho thấy hiệu quả rõ nét trong công tác quản lý và phòng ngừa.
Bên cạnh đó, từ lợi thế rừng hiện có, kinh tế lâm nghiệp của Lào Cai đang từng bước khẳng định vai trò như một ngành kinh tế quan trọng.
Tính riêng năm 2025, giá trị sản xuất lâm nghiệp trên địa bàn tỉnh đạt hơn 4.020 tỷ đồng theo giá so sánh, tương đương khoảng 8.050 tỷ đồng theo giá hiện hành.
Sản lượng gỗ khai thác đạt trên 1,1 triệu m³, lâm sản ngoài gỗ khoảng 400.000 tấn, trong đó riêng cây quế mang lại giá trị trên 650 tỷ đồng mỗi năm.
Một hướng đi đáng chú ý là phát triển rừng bền vững gắn với chứng chỉ và sản xuất hữu cơ. Hiện, toàn tỉnh có gần 36.479 ha rừng trồng được cấp chứng chỉ và chứng nhận hữu cơ, trong đó quế hữu cơ đạt hơn 24.241 ha; diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững theo các tiêu chuẩn FSC, VFCS/PEFC đạt hơn 12.237 ha. Đây là cơ sở quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng thị trường.
Một hướng đi khác đang mở ra nhiều tiềm năng là phát triển dược liệu dưới tán rừng. Với hệ sinh thái đa dạng, Lào Cai hiện có khoảng 850 loài cây thuốc, trong đó nhiều loài quý hiếm và đặc hữu.
Diện tích trồng dược liệu toàn tỉnh đã đạt trên 6.500 ha, sản lượng khoảng 30.000 tấn mỗi năm, mang lại giá trị trên 900 tỷ đồng. Nhiều loại dược liệu cho thu nhập từ 120 - 150 triệu đồng/ha, có loại đạt trên 600 triệu đồng/ha.
Việc phát triển dược liệu không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo động lực giữ rừng, bởi người dân có thể khai thác giá trị ngay dưới tán rừng mà không làm tổn hại đến hệ sinh thái. Đây cũng là hướng đi phù hợp để gắn phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên. Trong bối cảnh toàn cầu thúc đẩy giảm phát thải, rừng đang được nhìn nhận như một “tài sản carbon”, có thể tạo ra nguồn thu từ chính khả năng hấp thụ và lưu trữ khí nhà kính.
Ông Nguyễn Quang Vĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai cho biết, mục tiêu lâu dài của tỉnh là phát triển xanh, sạch và bền vững, trong đó rừng giữ vai trò trung tâm.
“Chúng tôi muốn mỗi hecta rừng không chỉ có giá trị về phòng hộ, bảo tồn mà còn là tài sản sinh lời bền vững. Khi người dân thấy rõ giá trị kinh tế từ rừng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ rừng tích cực nhất”, ông Vĩnh nhấn mạnh.
Trong định hướng phát triển giai đoạn tới, lâm nghiệp đang được tiếp cận theo hướng đa giá trị, kết hợp giữa kinh tế, sinh thái và sinh kế, mở ra không gian tăng trưởng mới.
Tuy vậy, công tác quản lý và phát triển rừng vẫn đối mặt với nhiều thách thức: địa hình chia cắt, diện tích rừng lớn và phân tán khiến việc quản lý gặp khó khăn; áp lực phát triển kinh tế - xã hội và nhu cầu sử dụng đất vẫn hiện hữu; nguồn lực cho công tác bảo vệ rừng còn hạn chế...
Những vấn đề này đặt ra yêu cầu phải có cách tiếp cận đồng bộ hơn, trong đó, cần hoàn thiện cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng theo hướng tiệm cận giá trị thị trường, đẩy mạnh cấp chứng chỉ rừng bền vững, đồng thời thu hút doanh nghiệp tham gia vào chế biến và chuỗi giá trị. Cùng với đó, việc hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường carbon, ứng dụng công nghệ trong quản lý rừng và phát triển sinh kế dưới tán rừng cũng cần được thúc đẩy.
Khi rừng mang lại thu nhập rõ ràng, việc bảo vệ rừng sẽ không còn là nghĩa vụ, mà trở thành lựa chọn tự nhiên. Và khi đó, rừng không chỉ được giữ, mà thực sự trở thành nền tảng cho phát triển lâu dài.
