Hiện nay, tỉnh Lào Cai đang quan tâm phát triển du lịch theo hướng xanh, bản sắc và bền vững. Việc bảo vệ những quần thể thực vật quý hiếm này gắn với phát triển du lịch sinh thái đang trở thành hướng đi mới cần được quan tâm.
Mặc dù sinh ra và lớn lên ở xã Y Tý, từ sân nhà nhìn ra cũng đã thấy những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn và không lạ gì những khu rừng già cổ thụ ở khu vực Dền Sáng, Y Tý, nhưng khi nghe nói trong Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát có quần thể cây thiết sam quý hiếm, anh Ly Xá Xuy cũng rất bất ngờ.
Là người làm du lịch, cũng là Chủ nhiệm Câu lạc bộ Du lịch Y Tý, anh Xuy luôn trăn trở tìm ra những sản phẩm du lịch mới mang nét riêng của Y Tý để du khách tham quan, trải nghiệm. Tranh thủ ngày cuối năm nắng đẹp, anh Xuy cùng 3 thành viên trong câu lạc bộ là Sùng A Dè, Lâm Minh Tú, Phu Suy Thó quyết định thực hiện chuyến khảo sát cung đường chinh phục đỉnh Cú Nhù San từ hướng Y Tý, với hy vọng được khám phá khu rừng thiết sam cổ thụ.
6 giờ sáng, mặt trời đã nhú lên ở phía chân trời xa, báo hiệu một ngày nắng đẹp, nhưng buổi sớm mùa đông ở Y Tý vẫn sương mù và lạnh “thấu xương”. Đợi đến trưa sương tan, Ly Xá Xuy cùng các thành viên trong đoàn tập trung tại khu vực trại cá hồi thôn Nhìu Cồ San để bắt đầu hành trình.
Quả thực, điều thú vị khi chinh phục Cú Nhù San từ hướng Y Tý là được khám phá những khu rừng nguyên sinh với hệ thực vật vô cùng phong phú. Ở dưới thấp là những khu rừng tống quá sủ cổ thụ rêu phong. Mùa đông, những cây nụ đinh ven đường bung nở từng chùm hoa màu trắng, màu hồng tuyệt đẹp. Đi sâu vào rừng già, có thể gặp những cây đào rừng và những cây trà hoa đỏ bắt đầu nở hoa rực rỡ báo hiệu mùa xuân tới.
Sau gần 1,5 tiếng đồng hồ leo dốc xuyên qua những khu rừng già, đến độ cao khoảng 1.800 m so với mực nước biển, Ly Xá Xuy cùng các thành viên trong đoàn vỡ òa cảm xúc khi ngước nhìn lên là những “tòa tháp xanh” khổng lồ in trên nền trời xanh ngắt.
Mặc dù đã được nghe kể về cây thiết sam là loài cây quý thuộc họ thông, nhưng ngay cả Xuy và mọi người cũng rất bất ngờ trước những cây thiết sam có đường kính từ 0,8 m đến hơn 1 m đang sừng sững vươn lên giữa đại ngàn. Ở nơi quanh năm sương mù, giá lạnh, các loài cây khác dường như không thể mọc nổi, thì có lẽ những cây thiết sam này phải mất hàng trăm năm mới có thể vươn cao như vậy.
Ly Xá Xuy cho biết: “Tôi rất ấn tượng khi đi suốt khu rừng nguyên sinh từ độ cao 1.800 - 2.000 m không chỉ có vài cây thiết sam mà có tới cả trăm cây cổ thụ, tạo thành một quần thể đặc biệt. Có những cây thiết sam thân thẳng tắp cao hàng chục mét như cột chống trời, phía trên xòe tán rộng như chiếc ô khổng lồ. Trên những cành cây phủ đầy địa y, rêu mốc, hằn in dấu ấn của thời gian. Trên mỗi thân cây thiết sam đều được cán bộ kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát gắn số để định vị và quản lý, bảo vệ”.
Tiếp tục hướng về đỉnh núi Cú Nhù San, khi vượt lên độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, Ly Xá Xuy cùng đoàn được khám phá quần thể hoa đỗ quyên với nhiều loài khác nhau. Tuy rừng đỗ quyên ở đây chủ yếu là cây thấp, ít cây cổ thụ như trên núi Pu Ta Leng nhưng cây nào cũng sai nụ, hứa hẹn vào tháng 3 sẽ nở hoa rực rỡ, đem lại những trải nghiệm thú vị cho du khách.
Mải mê với việc chụp ảnh để ghi lại những kỷ niệm thú vị của chuyến đi, anh Lâm Minh Tú cho biết: “Tôi đã nhiều lần khám phá rừng già Y Tý nhưng đây là lần đầu tiên được trải nghiệm cung đường leo núi Cú Nhù San với rừng thiết sam cổ thụ đẹp như vậy. Trên rừng không chỉ có nhiều loài động thực vật phong phú, mà không khí rất trong lành. Được leo núi tìm hiểu thiên nhiên ở đây tôi thấy mình như đang lạc vào khu rừng cổ tích, đứng giữa đại ngàn, tâm hồn như được thanh lọc, cảm giác thoải mái vô cùng”.
Ngay sau chuyến khảo sát cung đường leo núi Cú Nhù San từ hướng xã Y Tý, nhiều hình ảnh về khu rừng thiết sam cổ thụ cùng cảnh đẹp của cung đường xuyên qua rừng già được Ly Xá Xuy và các bạn trẻ trong Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đăng trên các trang mạng xã hội, được nhiều du khách quan tâm.
Trò chuyện với tôi, Ly Xá Xuy chia sẻ: “Vào mùa đông, rất nhiều du khách tìm đến Y Tý để khám phá vẻ đẹp thiên nhiên, đặc biệt là chinh phục các đỉnh núi cao để “săn” mây, ngắm cảnh. Qua chuyến khảo sát, tôi thấy bên cạnh cung đường leo núi Lảo Thẩn đã nổi tiếng, thì cung đường chinh phục núi Cú Nhù San cũng đem đến những trải nghiệm mới mẻ cho du khách khi đi trong rừng già, khám phá quần thể cây thiết sam cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Trong thời gian tới, nếu cung đường này được khai thác, chắc chắn sẽ tạo ra sản phẩm du lịch mới hấp dẫn du khách”.
Ông Ngô Kiên Trung - Trưởng Ban Quản lý Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát cho biết: “Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát được thành lập năm 2017 với trên 18.500 ha, trải dài trên địa giới 3 xã Dền Sáng, Mường Hum và Y Tý. Khu bảo tồn được các nhà khoa học trong nước và quốc tế đánh giá là một trong những nơi có giá trị đa dạng sinh học cao, với 169 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm và 73 loài động vật nguy cấp, quý hiếm được liệt kê trong Sách Đỏ Việt Nam và danh mục của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN)”.
Đặc biệt, nơi đây có quần thể cây thiết sam quý hiếm được phát hiện tại Tiểu khu 62, xã Dền Sáng, với hơn 100 cây có đường kính từ 0,8 m đến 1 m trở lên và rất nhiều cây nhỏ, cây tái sinh, phân bố khoảng 150 ha. Mới đây, Hạt Kiểm lâm Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát cũng phát hiện quần thể hàng trăm ha cây vân sam cực kỳ quý hiếm mà trước đây chỉ được biết đến ở dãy núi quanh đỉnh Fansipan (Sa Pa). Cây thiết sam, vân sam là 2 trong số 33 loài thông của Việt Nam, được xếp vào danh sách các loài bị đe dọa tuyệt chủng ở mức độ quốc gia và quốc tế.
Trong câu chuyện với ông Ngô Kiên Trung, tôi có đề cập tới ý tưởng xây dựng tour, tuyến du lịch để du khách chinh phục đỉnh núi Cú Nhù San từ hướng xã Y Tý, trong đó nổi bật là khám phá rừng thiết sam gắn với nâng cao ý thức bảo vệ thiên nhiên cho du khách.
Ông Ngô Kiên Trung nói: “Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát không chỉ có giá trị về đa dạng sinh học và các nguồn gen động thực vật quý hiếm, mà còn có nhiều tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm gắn với nâng cao ý thức bảo vệ thiên nhiên cho du khách. Chúng tôi rất phấn khởi vì vừa qua, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án Du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí 5 xã vùng lõi, vùng đệm Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”.
Để thực hiện đề án trên, Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát đã công bố danh mục 11 điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí; 2 điểm tham quan và 9 tuyến du lịch mạo hiểm được cho thuê môi trường rừng để khai thác, đầu tư giai đoạn 2025 - 2030. Trong đó, các điểm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí nổi bật tại các thôn Ngải Trồ, Nhìu Cồ San (xã Dền Sáng), Lao Chải (xã Y Tý), Kin Chu Phìn 2 (xã Mường Hum). Ngoài ra, còn có 2 điểm tham quan quần thể cây thiết sam cổ thụ, thác Ong Chúa và 9 tuyến du lịch mạo hiểm chinh phục các đỉnh núi cao như Pu Ta Leng, Ky Quan San, Nhìu Cồ San, Tả Liên Sơn, Lảo Thẩn, khám phá Di tích đường đá cổ Pavie...
Hiện nay, Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát đã hội tụ đủ các yếu tố để được xem xét, nghiên cứu nâng cấp thành vườn quốc gia. Trong thời gian tới, khi Đề án du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí 5 xã vùng lõi, vùng đệm Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đi vào thực hiện, các đơn vị thuê môi trường rừng để phát triển du lịch. Khi đó, đại ngàn hùng vĩ sẽ được mở cửa để đón du khách đến tham quan, trải nghiệm, vừa tạo ra sản phẩm du lịch mới cho các “vùng lõi, vùng đệm” khu bảo tồn, vừa giúp du khách hòa mình giữa vẻ đẹp thiên nhiên, thêm trân trọng và nâng cao ý thức bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường sinh thái
Trình bày: Khánh Ly
