Nhìn trên bức tranh tổng thể, Lào Cai đang sở hữu nền tảng nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn và toàn diện với các vùng chuyên canh có dư địa phát triển vượt trội. Tỉnh đã hình thành vùng chuyên canh cây quế đạt trên 143.000 ha ( chiếm tới 75% tổng diện tích quế của cả nước); vùng chuyên canh chè với 16.046 ha; vùng cây ăn quả đạt 25.590 ha; vùng cây dược liệu quý đạt 6.555 ha; cùng vùng cây dâu tằm đạt gần 1.500 ha; vùng măng tre Bát Độ 6.600 ha… Những con số này chính là minh chứng cho thấy tiềm năng cung ứng nguyên liệu thô của Lào Cai là cực kỳ lớn, tạo tiền đề vững chắc để hình thành các hệ sinh thái sản xuất tập trung.
Tại xã Tân Hợp, nông - lâm nghiệp chiếm tới 58,8% tổng sản phẩm toàn xã. Trọng tâm là vùng quế rộng 8.622,28 ha; trong đó có hơn 4.761 ha đạt từ 16 năm tuổi trở lên, sở hữu hàm lượng tinh dầu cao và sẵn sàng cho công nghệ chế biến sâu. Trong khi đó, xã vùng cao Cao Sơn lại sở hữu "kho báu xanh" với hơn 1.200 ha chè. Điển hình là gần 40 ha chè Shan tuyết cổ thụ cho búp tươi giá trị cao từ 60.000 - 70.000 đồng/kg, cùng 490 ha chè Shan tại khu vực Lùng Khấu Nhin cho sản lượng ổn định 2.691 tấn/năm.
Tuy nhiên, "nút thắt" lớn nhất hiện nay của cả hai địa phương vẫn nằm ở khâu chế biến sâu. Tại Tân Hợp, thu nhập từ quế mới đạt 35 - 37 triệu đồng/ha/năm, sản phẩm chủ yếu xuất thô qua trung gian và diện tích đạt chứng nhận hữu cơ quốc tế còn rất thấp. Trong khi đó tại Cao Sơn, hoạt động thu mua chè vẫn bấp bênh, mang tính cầm chừng; toàn xã chỉ có một cơ sở sản xuất tập trung nhưng lại thiếu năng lực liên kết thị trường, khiến điệp khúc "được mùa mất giá" vẫn là nỗi trăn trở lớn của người nông dân.
Để tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính hệ thống này, đòi hỏi sự thay đổi căn bản từ tư duy quản lý đến tổ chức sản xuất của cơ quan chức năng nhằm bảo vệ uy tín cho các vùng chuyên canh lớn.
Ông Nguyễn Xuân Quyến - Hạt Kiểm lâm Khu vực Trấn Yên cho biết: Lực lượng Kiểm lâm địa bàn đã chủ động chuyển từ tư duy quản lý thuần túy sang tư duy hỗ trợ, đồng hành cùng người dân để nâng cao giá trị lâm sản ngoài gỗ thông qua việc kết nối chặt chẽ giữa nông hộ với doanh nghiệp, hợp tác xã.
Việc chuyển dịch tư duy này không chỉ giúp kiểm soát tốt mã số vùng trồng, quy trình canh tác bền vững mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc để phục vụ xuất khẩu chính ngạch sang các thị trường quốc tế khó tính.
Sự chuyển mình mạnh mẽ nhất nằm ở thế chủ động của chính quyền các địa phương khi không còn thụ động chờ đợi mà tự thân kiến tạo không gian thu hút dòng vốn. Tại xã Tân Hợp, cấp ủy và chính quyền đã hoạch định rõ ràng hành lang pháp lý và quỹ đất để đón sóng đầu tư.
Ông Hà Trung Kiên - Chủ tịch UBND xã Tân Hợp khẳng định: Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã xác định phát triển cây quế, chuyển đổi số và du lịch là ba nhiệm vụ trọng tâm. Chúng tôi tổ chức hội thảo nhằm giới thiệu toàn diện lợi thế thổ nhưỡng, sản lượng quế địa phương và sẵn sàng tạo hành lang pháp lý, chuẩn bị quỹ đất sạch để thu hút các doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu.
Cũng với tâm thế chủ động đó, chính quyền xã Cao Sơn cũng đang tích cực đẩy mạnh các giải pháp xúc tiến thương mại và quy hoạch bài bản để tìm kiếm những nhà đầu tư có năng lực thực sự.
Ông Trần Hoàng Anh - Chủ tịch UBND xã Cao Sơn nhận định: Để chủ động tháo gỡ nút thắt về đầu ra cho sản phẩm chè, xã Cao Sơn đang quyết liệt triển khai đồng bộ các giải pháp kiến tạo. Chúng tôi đã hoàn thiện quy hoạch chi tiết các vùng nguyên liệu đặc sản bao gồm chè Shan tuyết cổ thụ, chè Shan chất lượng cao và chè Ô Long. Đồng thời, chuẩn bị sẵn quỹ đất sạch và mặt bằng để đón sóng đầu tư. Địa phương cam kết tạo điều kiện thuận lợi nhất nhằm thu hút các nhà máy chế biến sâu có năng lực và thị trường ổn định về đặt cơ sở tại địa bàn, bảo đảm sinh kế bền vững cho người trồng chè.
Sự quyết tâm của hệ thống chính trị đã củng cố niềm tin và nhận được sự đồng thuận, sẵn sàng từ phía người dân lẫn các doanh nghiệp đang tìm kiếm cơ hội đầu tư vào các vùng chuyên canh đặc sản. Ông Dương Văn Minh (thôn Đoàn Kết, xã Tân Hợp) chia sẻ: Nếu sản xuất đồng bộ theo đúng quy trình canh tác quế hữu cơ thì giá trị kinh tế thu về chắc chắn sẽ cao hơn, thị trường tiêu thụ cũng ổn định và bền vững hơn rất nhiều.
Hiệu quả của mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản hữu cơ đã được chứng minh trên thực tế qua dòng chảy đầu tư của các tập đoàn lớn. Tiêu biểu là sự tham gia của Công ty TNHH Olam Việt Nam trong việc quy hoạch, phát triển vùng quế hữu cơ.
Ông Nguyễn Văn Tư - Phụ trách vùng nguyên liệu hữu cơ Công ty TNHH Olam Việt Nam cho biết: Sau 8 năm đồng hành cùng địa phương thuộc khu vực huyện Văn Yên cũ, doanh nghiệp đã xây dựng được vùng nguyên liệu quế hữu cơ hơn 4.000 ha. Việc liên kết chặt chẽ giúp công ty có nguồn nguyên liệu chất lượng cao, đồng thời bảo đảm nguồn thu nhập tốt và bền vững cho hơn 1.000 hộ nông dân.
Dưới góc nhìn của các nhà xuất khẩu, tiềm năng của các vùng chuyên canh tại Lào Cai đang có sức hút vô cùng lớn nếu được tổ chức sản xuất và đầu tư chế biến bài bản.
Theo bà Tạ Thị Thu Hiền - Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu Hồng Hà (Hà Nội), Tân Hợp có vùng nguyên liệu quế rất lớn, nhiều diện tích trên 20 năm tuổi cho sản lượng và tỷ lệ tinh dầu đạt chuẩn xuất khẩu. Chúng tôi mong muốn được liên kết sâu với địa phương để đầu tư nhà xưởng đạt chuẩn, cùng các hợp tác xã chuẩn hóa chứng nhận hữu cơ và truy xuất nguồn gốc nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.
Tuy nhiên, bà Hiền khuyến nghị địa phương cần có sự vào cuộc sâu hơn của các nhà khoa học nhằm hướng dẫn nông dân quy trình sơ chế, bảo quản đúng kỹ thuật, tránh nấm mốc và giữ nguyên giá trị đặc trưng của thổ nhưỡng Tây Bắc. Đồng thời, phía doanh nghiệp mong muốn chính quyền quy hoạch đồng bộ các khu nhà xưởng đạt chuẩn nhằm tận dụng nguồn lao động dồi dào tại chỗ. Đây là cơ sở để doanh nghiệp tự tin cam kết đầu tư dài hạn, đồng hành cùng hợp tác xã xây dựng chứng nhận hữu cơ quốc tế, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh với các quốc gia xuất khẩu quế lớn như Ấn Độ, Indonesia hay Trung Quốc.
Để hiện thực hóa mục tiêu đưa diện tích quế sản xuất theo hướng hữu cơ đạt 30% vào giai đoạn 2026 - 2030, xã Tân Hợp đang lồng ghép hiệu quả các nguồn lực từ Chương trình mục tiêu quốc gia, các dự án lâm nghiệp và vận dụng linh hoạt các cơ chế hỗ trợ theo Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND của HĐND tỉnh. Việc chủ động kiến tạo hệ sinh thái nông nghiệp minh bạch từ mã vùng trồng, truy xuất nguồn gốc đến cơ chế thông thoáng về đất đai chính là nền tảng để địa phương chuyển hóa tiềm năng thành giá trị kinh tế cụ thể.
Bài toán phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững tại Tân Hợp hay Cao Sơn rõ ràng không thể tách rời vai trò dẫn dắt của các doanh nghiệp chế biến sâu. Với tư duy đổi mới và sự chuẩn bị bài bản từ gốc, nông nghiệp Lào Cai đang mở rộng cửa, phát đi lời mời gọi đầu tư an toàn, hấp dẫn đến các doanh nghiệp tâm huyết, quyết tâm cùng địa phương nâng tầm và biến nông sản thô thành mặt hàng xuất khẩu có giá trị gia tăng cao.
