Kỳ 1: Không chỉ làm đúng mà phải tạo ra kết quả

Từ một xã miền núi đang tìm lời giải cho bài toán phát triển sau xây dựng nông thôn mới đến một đô thị cửa khẩu đang chuyển mình theo hướng hiện đại, Lào Cai đang đặt ra một phép thử mới ở cơ sở. Đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng không chỉ được thể hiện ở chủ trương đúng, mà còn phải được chứng minh bằng năng lực giải quyết vấn đề, khả năng tổ chức nguồn lực và cuối cùng là những thay đổi cụ thể trong cuộc sống của Nhân dân.

“Cấp xã là gần gũi nhân dân nhất, là nền tảng của hành chính. Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”.

Lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh từ hơn 70 năm trước vẫn đặt ra một yêu cầu rất cụ thể đối với cấp cơ sở hôm nay. Đây là nơi chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào đời sống và cũng là nơi người dân trực tiếp nhận biết hiệu quả của sự lãnh đạo.

Một nghị quyết có thể đúng về chủ trương, một kế hoạch có thể chặt chẽ về mục tiêu, một bộ tiêu chí có thể đầy đủ về chỉ số; nhưng với người dân, câu hỏi cuối cùng vẫn là: Vấn đề của mình có được giải quyết không? Cuộc sống có thay đổi không? Cán bộ có thực sự lắng nghe và hành động không? Khoảng cách giữa “có chủ trương” và “có kết quả” là một trong những phép thử đối với năng lực lãnh đạo ở cơ sở.

Năm 2026, yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo, tổ chức thực hiện nghị quyết đang được đặt ra từ chính thực tiễn cơ sở. Những mô hình mới, cách làm sáng tạo không chỉ cần được phát hiện, mà quan trọng hơn là phải được kiểm chứng bằng hiệu quả thực tế.

Sau khi Lào Cai và Yên Bái hợp nhất, không gian phát triển của tỉnh được mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu mới đối với tổ chức bộ máy, phương thức lãnh đạo và cách tổ chức thực hiện nhiệm vụ ở cấp xã, phường. Vì vậy, xây dựng thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” tại xã Trấn Yên và phường Lào Cai, giai đoạn 2026 - 2030, không chỉ là một đề án phát triển ở hai địa bàn cụ thể, mà còn là thử nghiệm thực tiễn về cách lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện ở cơ sở.

Điều đáng chú ý là nếu chỉ nhìn mô hình này như một danh hiệu hoặc một bộ tiêu chí để địa phương phấn đấu hoàn thành thì sẽ khó thấy hết ý nghĩa của nó. Giá trị lớn hơn nằm ở chỗ, từ những yêu cầu cụ thể của hai địa bàn rất khác nhau, có thể kiểm nghiệm một cách làm mới trong lãnh đạo và tổ chức thực hiện như thế nào.

Xã Trấn Yên là không gian miền núi, nông thôn, với sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, cây quế, dâu tằm, du lịch cộng đồng và những giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc.

Phường Lào Cai lại mang dáng dấp của một đô thị cửa khẩu, gắn với thương mại, dịch vụ, logistics, du lịch và giao lưu kinh tế quốc tế.

Một bên phải giải bài toán nâng cao giá trị từ đất, rừng, sản phẩm và cộng đồng; một bên phải giải bài toán về đô thị, hạ tầng, dịch vụ, quản lý dân cư, đất đai và phát triển không gian kinh tế.

Hai địa bàn được lựa chọn cũng cho thấy vì sao một bộ khung chung phải đi cùng phần đặc thù. Hiện, xã Trấn Yên có diện tích 110,72 km², gần 30.000 người, thu nhập bình quân khoảng 68,56 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều còn 0,02%; phường Lào Cai có diện tích 72,32 km², dân số 84.806 người, thu nhập bình quân khoảng 115 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều 0,1% và 18,048 km đường biên giới tiếp giáp huyện Hà Khẩu, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc.

Hai không gian khác nhau về quy mô, chức năng và động lực phát triển chính là điều kiện để phép thử có giá trị so sánh.

Hai địa bàn không thể phát triển bằng một công thức giống nhau. Nhưng chính sự khác biệt ấy lại tạo ra giá trị của phép thử. Phương thức lãnh đạo có thể thích ứng với từng không gian phát triển đến đâu, trong khi vẫn bảo đảm những yêu cầu chung về xây dựng Đảng, xây dựng hệ thống chính trị, phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an sinh và nâng cao chất lượng cuộc sống của Nhân dân?

Trong Dự thảo Đề án lần 9, bộ tiêu chí được thiết kế thành một cấu trúc rất đáng chú ý: 60 tiêu chí chung áp dụng cho cả hai địa bàn, chia thành 5 nhóm gồm 11 tiêu chí về con người mới xã hội chủ nghĩa, 18 tiêu chí về môi trường sống xã hội chủ nghĩa, 12 tiêu chí về hạ tầng kinh tế - xã hội, 7 tiêu chí về phát triển kinh tế xã hội chủ nghĩa và 12 tiêu chí về xây dựng hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa. Ngoài 60 tiêu chí chung, mỗi địa bàn có thêm 10 tiêu chí đặc thù.

Như vậy, trên toàn bộ hai địa bàn có 60 tiêu chí làm nền và hai nhánh 10 tiêu chí riêng để thích ứng với điều kiện phát triển. “60 + 10” không phải phép cộng cơ học: 60 tiêu chí đặt ra chuẩn chung; 10 tiêu chí riêng trả lời câu hỏi mỗi địa bàn phải giải bài toán nào của mình.

Xã Trấn Yên tập trung vào vùng nguyên liệu, nông nghiệp thông minh, kinh tế tuần hoàn, du lịch sinh thái, hợp tác xã và việc làm; phường Lào Cai tập trung vào đô thị thông minh, nhà ở xã hội, chống ngập, logistics gắn với ga Lào Cai, cân đối ngân sách và hợp tác quốc tế.

Điểm đáng giá của mô hình không nằm ở số lượng tiêu chí, mà ở cách tiêu chí được dùng để tổ chức thực hiện. Tiêu chí về dữ liệu chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được dùng để ra quyết định; tiêu chí về sự hài lòng khi phản hồi của người dân làm thay đổi cách phục vụ; tiêu chí về kinh tế khi tạo thêm việc làm, thu nhập và cơ hội phát triển.

Bộ tiêu chí không nên trở thành một “bảng điểm” để địa phương chạy theo số lượng. Nếu chỉ nhằm chứng minh đã “đạt” bao nhiêu chỉ tiêu, mô hình rất dễ quay lại cách làm quen thuộc: hoàn thành hồ sơ, báo cáo, quy trình, trong khi điều cần kiểm chứng là năng lực giải quyết vấn đề và tạo kết quả. Cấu trúc 60 tiêu chí chung và 10 tiêu chí đặc thù cho mỗi địa bàn cho phép nhìn đồng thời cái phải thống nhất và cái cần khác nhau.

Đây cũng là điểm gặp nhau với yêu cầu được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh tại cuộc tiếp xúc cử tri Hà Nội ngày 4/5/2026. Đó là phải chuyển mạnh từ tư duy “ban hành” sang “thực thi”, từ “có cơ chế” sang “vận hành cơ chế”, từ “có quy hoạch” sang “hiện thực hóa quy hoạch”, từ “nói đúng” sang “làm đến nơi đến chốn”.

Đặt yêu cầu đó vào cấp xã, “kiến tạo” không phải là làm thay chức năng của chính quyền, càng không phải tạo thêm một tầng nấc tổ chức. Kiến tạo trước hết là năng lực nhìn ra điểm nghẽn, xác định đúng việc cần ưu tiên, phân công rõ trách nhiệm, phối hợp các lực lượng, huy động nguồn lực, theo dõi tiến độ và chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả.

Từ quản lý đến kiến tạo không phải chuyển sang một khái niệm mới để gọi tên, mà là thay đổi cách cấp ủy lãnh đạo công việc: từ quan tâm việc đã triển khai hay chưa sang việc vấn đề được giải quyết đến đâu; từ ban hành chủ trương sang tổ chức thực hiện; từ yêu cầu cấp dưới hoàn thành sang cùng tháo gỡ những điểm nghẽn cơ sở không thể tự giải quyết.